“Kinderloze” maatschappij


Na de “Vaderloze” maatschappij waar Mitscherlich c.s. over schreef na 1945 (de vaders waren inmiddels doodgeschoten) – waarbij het ook vooral ging over de afbraak van de autoritaire structuren in de maatschappij – de vaders hadden geen gezag meer – brak de “Moederloze” maatschappij aan: alle (of liefst zoveel mogelijk) vrouwen aan het werk – parttime of fulltime. De opvoeding kwam grotendeels in handen van betaalde krachten in instellingen en grootouders (als die niet van hun “Zwisterlevenpensioen” aan het genieten waren aan de Costa del Sol). Daar heeft nog geen spraakmakend socioloog, bij mijn weten, intensief over geschreven. Wel zijn er hier en daar wat studies over effecten etc. maar toch niet met zoveel impact als over de maatschappij met machteloze vaders.

Maar nu zijn we al weer een flinke stap verder. De kinderen uit de vaderloze maatschappij en de eerste kinderen uit de moederloze maatschappij hebben nu zelf weer kinderen: kleine prinsjes en prinsesjes. In 1975 heb ik al de kleuterdictatuur aangekondigd . Die is nu een feit. Het kind bepaalt de route – tenminste zo lijkt het. De kinderen die nu opgroeien en die als puber op tv verschijnen kun je een grote schreeuw om  AANDACHT noemen – oh och Gerso, en nu oh oh Tirol, onopgevoede verwende nesten die even de boel zullen verstieren, kinderen die niet weten waar hun plaats is, omdat ze nooit kind zijn geweest en zo maar gedropt zijn in de wereld. Daar gaan ze met vallen en opstaan hun weg, aangestaard door enkele miljoenen Nederlanders die dit prachtig vinden omdat 1. ze het hebben gemist, deze publieke, zogenaamde lol en uitspatting, daarbij gaat het niet om het plezier en de zogenaamde vrijheid om zich totaloss te zuipen, dat kon altijd al, maar het gaat om de aandacht die de sterren nu krijgen – de roem die ze oogsten, iets wat ze nog nooit van hun ouders hebben gehad. Of 2. ze zouden eigenlijk terug willen naar hun jonge jaren waar alles nog kon, maar hebben nu niet de moed daar de gevolgen uit te trekken door een radicale keuze te maken in hun saaie leven, of 3. tenslotte om erover af te geven op werk en feestjes hoe leuk of hoe onsmakelijk ze alles wel niet vinden. Ik hoor bij de 4e categorie. Ik kijk niet of nauwelijks maar merk het op. Ik heb geen heimwee naar mijn jeugd, die was prima. Ik hoef ook nu geen radicale verwisseling van baan, hobby of leven na te streven, ik ben tevreden. En qua aandacht kom ik niks te kort omdat ik al snel tijdens het vaderloze tijdperk heb geleerd op eigen benen te staan en mijn eigen oordeel te vormen. Aandacht dwing je niet af, aandacht hoef je niet te verdienen, aandacht is iets wat je je kinderen geeft omdat het je kinderen zijn. Aandacht is opmerkzame aanwezigheid die de ander in zijn waarde laat en ondersteunt waar nodig. Maar we leven in het kinderloze tijdperk: dat wil zeggen de kinderen zijn geen kinderen meer maar alvast kleine techneuten, latere genieën omdat ze hoogbegaafd zijn op sport, muziek of intellectueel gebied. Dus ze worden zo opgevoed voor later en het nu wordt voor het gemak maar even vergeten. Andere scholen, andere vriendjes, andere tijdsindeling, en vooral altijd maar bezig, altijd van hot naar haar. Ieder kind heeft toch zeker z’n eigen laptop, Iphone en Ipad – ieder kind zit toch op een sociale netwerksite? Buitenspelen, een boek lezen, hoezo? Veel te gevaarlijk! En factor twee: elk kind is consument, en dat zullen de ouders weten ook. Make-up voor kinderen, kleding hadden we al, vervoersmiddelen voor kinderen, speciaal speelgoed (zie computers) en ga zo maar door. Ook de vakantiebestemming, toch allereerst iets om bij te tanken, die tijd, moet kindvriendelijk zijn, dat wil zeggen de hele tijd de hort op, met je kinderen, om vooral maar niets te missen.

Nou deze kinderen missen niets, maar eigenlijk missen ze hun kindertijd, want die gaat vliegensvlug voorbij en voor ze het weten zitten ze als model voor oh oh Gerso in de studio om in te halen wat ze al die jaren hebben gemist: aandacht, echte aandacht. Wat zal de volgende stap zijn in deze ontwikkeling van vaderloos, naar moederloos, naar kinderloos? Ik vermoed lichaamsloos, want dat staat te gebeuren: als ons lichaam ons niet bevalt ruilen we het toch in? Passen we het toch wat aan, hier en daar? Doe je niet daaraan mee? Dan tel je niet mee. Het leven is toch een en al spel, gadget, vermaak liefst dag en nacht. Sta je daar buiten? Nou dan leef je nog in nadagen van de neaderthalertijd, net als Ozi, wiens DNA ontcijferd is. Het is ver gekomen met zijn familie. Maar het lichaamsloze tijdperk is al lang begonnen: kijk maar naar al die mensen die de hele dag op hun mobiel turen, die weten helemaal niet dat ze een lichaam hebben dat ook nog voor andere dingen goed is zoals naar buiten kijken, genieten van de natuur, de bloemen, de vogels. De techniek zal het allemaal mogelijk maken: binnenkort hoeven we het huis niet meer en komt alles de woonkamer binnen. Het lichaam wordt gewoon overbodig. En is er nog een stap verder? Ik vermoed van wel: het geestloze tijdperk. Dat is ook al lang sluipend en stiekem ons leven binnengedrongen. Dan is het einde oefening.

John Hacking