Aan domheid is geen maat

De Nederlandse overheid is er een van het domme soort: ze rekenen zich rijk met het overschrijden van de studietijd van studenten zodat ze meer kunnen vangen – een bonus op de algemene “verdomming” van Nederland. Want de studie moet sneller en korter, conclusie –in een samenleving die complexer en sneller wordt is dat geen voordeel maar een nadeel, want het bevordert oppervlakkigheid en opportunisme. Prijskaartjes hangen aan studievertraging, tweede studies (hele groepen medicijnstudenten worden de dupe als zij-instromer, omdat ze eerder waren uitgeloot, hun ideaal van arts worden, wordt zo geblokkeerd) en aan opleidingen door te dreigen met kortingen en straffen, bepalen het beleid. Wat zit hierachter? Weinig vertrouwen in mensen, argwaan en het straffende vingertje. Wat hopen ze? Het spekken van de schatkist want dat geld is alvast binnen. Dat denkt men. Dat is beleid maken op het mislukken van anderen die de norm niet halen. Alsof deze maatregel bevorderend zou zijn, alsof het straffen opvoedkundig zich uitbetaalt. Dat is zelfs in de gevangenis niet aan de orde: het grootste deel valt terug in het oude patroon. Een waardeloos systeem.

Net als de marktwerking in de zorg: men rekent zich rijk, de bureaucratie wordt er niet minder om en de hebzucht van managers en directeuren al helemaal niet. Dat is de kat het spek opbinden met de patiënt als melkkoe. Aan de ene kant wel geloven in de goedheid en rechtschapenheid van het managementteam, de bankdirecteuren, de beleggers en andere dieven die bonus na bonus opstrijken zonder er een vinger voor uit te hebben gestoken, en aan de andere kant de mensen die onze toekomst daadwerkelijk gestalte moeten gaan geven onder financiële druk zetten alsof de stress nog niet hoog genoeg is in deze prestatiemaatschappij. De verkeerden worden gestraft en de verkeerden worden beloond. Er is geld genoeg, anders kunnen de riante bonussen en de torenhoge salarissen niet worden uitbetaald. Hoe hard moet je werken om een miljoen te verdienen , dat kun je nooit met je handen, maar ook niet met je hoofd. Dan ben je duidelijk overbetaald. Dus is je beloning gestolen want anderen hebben er wel hard en lang voor moeten werken. En zij vormen de kern, het hart van de firma, niet de top, het zich rijk rekenend en zichzelf verrijkend managementsegment. Het is dus een kwestie van verdeling tussen de grootverdieners  en de ploeteraars, tussen de teveel verdieners en de te weinig verdieners. De eersten zijn ver in de minderheid dus het korten van de veel verdieners zal uiteindelijk niet zoveel in het laatje brengen. Maar het gaat ook om het principe, om het rechtvaardigheidsgevoel van loon naar werken en niet naar beloning die aanvoelt als diefstal!

Als deze overheid denkt Nederland voorruit te stuwen in de vaart der volkeren als een kenniseconomie hebben ze het goed mis: het is een domheideconomie die omgekeerd evenredig groeit met de bezuinigingen op onderwijs en zorg, op een menswaardig bestaan en op kansen voor iedereen. Binnenkort kunnen we het schudden: we worden economisch en technisch weggevaagd, we doen als Europa niet meer mee, omdat we niet geloven in mensen, niet geloven in capaciteiten van mensen en omdat we geen vertrouwen hebben en daarom alles maar proberen te sturen en te regelen via de wet. Een armzalig denken dat leidt tot een armzalig bestaan. De domheid reproduceert zichzelf. En dat op een reusachtige schaal: zoals kennis verdubbelt binnen steeds kortere tijdsperiodes, zal domheid zich nog sneller vermenigvuldigen: de overheid krijgt wat ze verdient en de burger die deze overheid aan de macht heeft geholpen zit met de gebakken peren.

John Hacking