Gat in je bestaan

In de rouwgroep voor studenten die twee keer per jaar wordt aangeboden in de Studentenkerk wordt een avond gewerkt met klei. De opdracht luidt: laat je handen maar wat maken, niet teveel in je hoofd zitten, maar laat je handen maar hun gang gaan. Je ziet dan wel wat eruit komt. Dat is niet altijd een makkelijke opdracht omdat het hoofd, de ratio, zich er altijd wel mee wil bemoeien. Toch ontstaan er vaak kleine beeldjes die een heel eigen verhaal vertellen en die op een andere manier licht werpen op het verlies en het verdriet. Een van die beeldjes bracht mij op de volgende gedachten over ons bestaan als mens. Het is een beeldje dat beide armen naar voren houdt, er is nauwelijks een nek, wel een groot hoofd, en in die armen zit een klein balletje dat de leegte afsluit die door deze armen wordt omarmd. De leden van de rouwgroep krijgen bij het zien van het beeld allereerst de kans om te reageren. Associaties, gedachten, dingend die opvallen, die iets oproepen kunnen worden benoemd. Alles is goed. Daarna krijgt de maker de gelegenheid zijn of haar eigen verhaal te vertellen.

Het beeldje dat hier gepresenteerd wordt heeft een leegte in het midden. Een leegte die volgens mij in ieder mens schuilt. Een existentiële leegte, een gat in je bestaan. Als je een dierbaar iemand verliest gaat die leegte opeens open, krijg je er zicht op, ervaar je die soms aan den lijve. Daarom zeggen mensen in rouw dat het verdriet vaak lichamelijk pijn doet. Niet alleen een zware moeheid kleurt hun leven, nee lichamelijk voel je heel veel pijn. Soms kun je zelfs misselijk van pijn worden. Ouders die een kind verliezen, zeker als het onverwacht gebeurt, kunnen hierover meepraten. Verdriet om het verlies van een geliefde persoon maakt dus de leegte in jezelf zichtbaar. Er is een lege plek in je leven ontstaan die je niet kunt opvullen. Een lege plek met schrijnende randen, randen die pijn doen. Net als bij een schaafwond op de huid.

Als je nog nooit geconfronteerd bent met een groot verlies heb je misschien helemaal niet in de gaten dat er zulk een leegte in jou schuilt. Dan ben je je van geen kwaad bewust en leef je misschien wel alsof er geen vuiltje aan de lucht is en jou eigenlijk niks kan gebeuren. Je kunt genieten, je staat open voor nieuwe ervaringen en je bent nieuwsgierig naar morgen. Niets brengt je op het idee, niets verraadt dat er ook een gat in je bestaan aanwezig is. Mensen die depressief worden, die elke vorm van geloof in zichzelf en in de zinvolheid van hun bestaan verliezen kunnen meepraten over die leegte. Hun leven is een groot gat in hun beleving. Een gat waaruit geen ontsnappen valt, een gat dat hen naar beneden, naar binnen zuigt. Alleen de dood kan hen hiervan bevrijden, denken ze dan. Alleen de dood brengt verlichting in deze confrontatie met de leegte in hun zelf. Daarom werken goed bedoelde adviezen ook niet om iets leuks te gaan doen, om jezelf te relativeren, om een andere kant met je leven op te gaan. Alsof dat zo makkelijk is, alsof hiermee de leegte kan worden opgeheven of in het beste geval gemaskeerd.

Dat is precies het probleem van alle mensen: de innerlijke leegte proberen op te vullen, te maskeren, te ontkennen, ervoor weg te lopen. Je heil te zoeken in afleiding, vertier, ontspanning. Maar als je een keer goed met dit gat in je bestaan bent geconfronteerd kun je er eigenlijk niet meer voor weg lopen. Dan moet je als het ware de confrontatie aangaan en je afvragen hoe verder? Hoe kun je leven met een leegte in je leven, hoe dat gat een plek geven in je bestaan. Die confrontatie is meestal een proces, niet iets van één ogenblik. Als je in een rouwproces uiteindelijk afgedaald bent tot de bodem van je bestaan, als je zover in je rouw niet meer verder kunt dan de grond waarop je staat, dan komt er een moment waarop je kunt beslissen hoe je verder wilt gaan. Of je deze last van rouw en verdriet wilt gaan dragen en wilt gaan accepteren als deel van je leven. Kortom dat je beseft en dat je ernaar handelt dat een leegte in je bestaan nu ook deel uitmaakt van je existentie. Pas deze confrontatie en deze acceptatie maakt het mogelijk om verder te gaan, om nieuwe wegen te bewandelen, om te ontdekken dat er na het verdriet en de rouw ook nog een leven mogelijk is dat minder zwaar hierdoor wordt gekleurd. In de depressie ligt dat anders. Die is vaak meer levensbedreigend omdat je ook alle hoop verliest en alle vertrouwen in jezelf als kracht en als mogelijkheid. In de depressie overheerst soms de wanhoop en geen hoop is hier dan tegen bestand.

Rouwtherapie, leren omgaan met je verdriet is daarom nog iets anders als met een depressie leren leven. Het laatst laat ook zijn diepe sporen na in jezelf, je zelfbeeld, je wijze van leven, je kijk op het leven en je vertrouwen op een goede afloop. Als er een gat in je leven is bestaat het grote gevaar dat je in dat gat gezogen wordt alsof het een draaikolk is. Dat gevaar is extra groot als je alleen maar met jezelf bezig bent en als de wereld buiten jou niet bestaat of slechts onderdeel is voor je soms ‘narcistische’ kijk op jezelf. Alleen maar met jezelf bezig zijn, zelfontplooiing, zelfverwerkelijking, zelfverheerlijking, het zijn manieren van leven die misschien wel eerst het gat verhullen maar het niet dichten. Uitgaan met je aandacht, weg van jezelf en gericht zijn op de wereld is de sleutel om aan het gevaar van deze draaikolk te ontkomen. Relaties onderhouden met betekenisvolle anderen, investeren in relaties, in anderen, dat helpt je om niet te verzinken in je leegte. Het zijn de reddingslijnen, de touwen waarmee je houvast vindt, waarmee je jezelf verankert in het leven. Die verankering kan je ook levensvreugde brengen, een beetje geluk, maar vooral een houvast dat het leven en vooral jouw leven de moeite waard is. Maar de leegte is een feit en de enige manier om die leegte echt goed tegemoet te treden is in mijn ogen een realistische confrontatie. Dat moet je wel aandurven en je moet er wel wat moed voor opbrengen. Veel schrijvers laten dat in gedichten en in romans zien hoe dat zou kunnen. En verliezen die je lijdt in je leven zijn daarom dan ook kansen om met die leegte, dat gat in je bestaan te leren leven. Daarom veel kracht en veel sterkte toegewenst om die confrontatie aan te gaan en je weg te vinden in het leven.

John Hacking

21 november 2019

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.