Vlakte van de Verloren Taal?

Overweging 16 feb 2020 Studentenkerk

Wie zich schuldig maakt door “raka”, “dwaas”, domkop, stommeling te zeggen tegen een naaste, zal voor het vuur van de Gehenna of de hel komen te staan. Ga er maar aan staan: boze twitteraars…al jullie kwaadheid leidt tot het vuur waarin jullie zullen branden, als het effe kan voor eeuwig.  Dit klinkt misschien grappig, maar het is het niet. We weten allemaal hoe mensen gekwetst kunnen worden met woorden. De Nederlanders van Aziatische afkomst weten er alles van nu het coronavirus heerst en ook heel veel moslims dragen de sporen van de haat. Hoeveel beter zou de wereld zijn als we meer zouden zwijgen…De tekst uit het evangelie is actueler dan ooit.

Leven en dood staan op het spel, zo Deuteronomium. Dat is niet gering. We kunnen uitspraken van politici die haat zaaien en verdeeldheid niet afdoen als kwajongenspraat, als slip of the tongue, als verspreking of verkeerd citaat. Want als we zo redeneren, als we woorden niet meer serieus nemen, komen we  in de vlakte van de verloren taal. Dan verliezen we elk houvast en stort onze wereld in elkaar.

Misschien is dat ook wel de bedoeling van de haatzaaiers. Ze willen het bestaande afbreken, doen instorten en vervangen door iets nieuws. Wat is dat nieuwe dan? Een nieuwe samenleving met nieuwe mensen? Hoe kortzichtig, hoe dom kun je zijn om te denken dat dergelijke projecten kans van slagen hebben? Wie ben jij om de mens fundamenteel te veranderen? Hoe moet dat? Met militaire dril zoals Bolsanaro denkt te kunnen doen in Brazilië? En wat gaat deze revolutie uiteindelijk kosten? Hoeveel bergen met lijken? Want het eigen gelijk moet bevochten worden  en de tegenstanders de mond gesnoerd. Desnoods gemarteld en vermoord.

Afgelopen weken verscheen een nieuw boek met foto’s. Overgebleven getuigen en kinderen en kleinkinderen van slachtoffers waren zeer onder de indruk van deze foto’s. Het zijn geen foto’s over slachtpartijen, executies en moorden, er staan geen doden op de foto’s, geen bergen met lijken, geen verbrandingsovens. Maar wel de gezichten van de beulen, de Duitsers die met 25 man het kamp Sobibor hebben gerund in de periode mei 1942 oktober 1943, samen met 130 trawniki, bewakers, trawanten, mededaders. Het zijn foto’s uit het album van Johan Niemann, plaatsvervangend bevelhebber in Sobibor in deze periode waarin 185.000 Poolse Joden werden vergast, begraven, en later weer opgegraven en verbrand om de sporen van deze gruwelijke misdaad te verdoezelen.

Hoe kunnen mensen uitgroeien tot dergelijke monsters? Hoe kan in een cultuur zoals de Duitse zoiets als een doodsmachine, een doodsfabriek ontstaan? De vraag is vaak gesteld. Hij houdt mij mijn hele leven al bezig. Hij houdt mij bezig omdat ik als gelovige wil staan aan de kant van het leven. Niet aan de kant van de dood, niet aan de kant van de moordenaars. Dus ik moet bedacht zijn op de taal, op symptomen, op gebeurtenissen die vragen oproepen, die verdacht klinken en die bedreigend zijn. Ik moet wakker blijven, niet wegkijken, niet relativeren wat er gebeurt. Ik moet mijn stem verheffen als dit nodig is, ook al loop ik dan gevaar.

In Januari 1945 hield Adolf Hitler zijn laatste openbare toespraak. ik citeer:

Het Jodendom begon systematisch van binnenuit onze staat te ondermijnen. En had daarbij de beste bondgenoten in elke starre burger die niet besefte dat het tijdperk van de burgerlijke wereld geëindigd is en nooit meer zal terugkomen. Ook dat het tijdperk van het onbeperkte economische liberalisme zichzelf overleefd had en alleen tot de eigen ondergang zou leiden. Dat men vooral de grote opdrachten van de tijd de baas zou worden onder de autoritair samengebalde kracht van de natie. […]

Ook toen werd het economisch liberalisme als bedreiging ervaren. Net zoals nu. Teveel vrijheid die door de autoritaire staat moest worden ingedamd. En hij vervolgt:

God De Almachtige heeft onze natie geschapen. Wanneer wij haar bestaan verdedigen, verdedigen wij Zijn werk. Dat deze verdediging met onbeschrijfelijk lijden gepaard gaat, maakt ons alleen maar meer verbonden met onze natie. Het geeft ons die harde wil om onze plicht te doen, ook in de meest penibele strijd. Dit betekent niet alleen de plicht tegenover de oprechte edele Duitsers, maar ook onze plicht tegenover degenen zonder eer die zich van het volk afkeren. Daarom is er in dit noodlottige gevecht voor ons maar één opdracht: Wie eervol strijdt, redt daarmee zijn eigen leven en het leven van degenen die hij lief heeft. Wie de natie bang of karakterloos de rug toekeert zal onvermijdelijk een schandelijke dood sterven.

We weten allemaal hoe het is afgelopen, wat deze woorden hebben betekend voor de vermeende tegenstanders en tot tegenstanders gemaakte mensen van dit regiem. Gott mit uns stond er op de koppelriem van de soldaten. Ik dacht het niet. Deuteronomium en het evangelie van Matheus spreken andere taal. Aan de kant van het leven worden géén slachtoffers gemaakt en géén tegenstanders op fabrieksmatige wijze vermoord en uitgedelgd. Een ander citaat:

Zij die zouden moeten waken over onze integriteit, onze cultuur en onze tradities: zij die een verantwoordelijkheid dragen voor het voortbestaan van de gemeenschap; juist zij, juist deze mensen hebben zich – van binnenuit – tegen ons gekeerd. Het Westen lijdt aan een auto-immuunziekte. Een deel van ons organisme – een belangrijk deel: ons afweersysteem, datgene wat ons zou moeten beschermen –   heeft zich tegen ons gekeerd. Op elk vlak worden we verzwakt, ondermijnd, overgeleverd. Kwaadwillende, agressieve elementen worden ons maatschappelijk lichaam in ongehoorde aantallen binnengeloodst, en de werkelijke toedracht en gevolgen worden verdoezeld. Politierapporten over geweld in AZCs worden niet in de openbaarheid gebracht. Het openbaar ministerie knijpt een oogje toe wanneer het shariarechtbanken tegenkomt. Op universiteiten wordt het vrije woord ingeperkt, het open debat mag niet meer plaatsvinden. Kritiek op Islam, maar ook onderzoek naar de kosten van de massa-immigratie en überhaupt het debat over de botsing van culturen wordt gefrustreerd. Einde citaat.

Het procedé is hetzelfde: de auteur stelt het voor alsof er een lichaam is, een volk, een gemeenschap, met een taak en een doel, een lichaam dat bedreigd wordt van buiten, door ziektekiemen, virussen etc. Er wordt een vijandbeeld geschapen. En die vijand woont onder ons, frustreert de missie, de opdracht. Dus die vijand moet worden tegengehouden, gestraft. Zoals Bolsanaro de universiteiten voor 50% kort op hun subsidie omdat  ze in zijn militaire ogen overbodig zijn: voor hem broedplaats van intellectueel verzet. U hebt misschien gehoord uit wiens mond dit laatste citaat stamt. Het zijn woorden die ook uit de mond van Breivik  komen en die liet het niet bij woorden alleen. Meneer Baudet van Forum voor Democratie zegt op te komen voor het volk – tegen de elite, tegen het partijkartel, tegen dicastocratie,de macht van rechters. Een boerenorganisaties bedreigt politici in Brabant met steun van hen. Wat is dit voor taal: wie is hier de vijand en wat is de marsroute die wordt ingezet? Ik hoor niet zoveel verschillen met 1944. En dat heeft er niks mee te maken dat wij nu in andere tijden leven: de taal verraadt de spreker.

De Italiaanse filosoof Giorgo Agamben is ervan overtuigd dat Auschwitz ons denken over ethiek grondig heeft veranderd. We kunnen niet meer door op dezelfde weg, want als een staat de noodtoestand uitroept en alle regels verandert zoals in Nazi-Duitsland, blijf je nergens meer met het volgen van de wet en de wettelijke regels. Als je de wet aanpast naar je eigen smaak, als je een nieuwe definitie geeft van de mens, de staat, het volk, de doelen, de taken, dan gaat het mis. Volgens Agamben heeft de mens geen enkele essentie, hoeft hij ook geen enkele essentie te realiseren, heeft hij geen enkele historische of spirituele roeping en geen enkele biologische bestemming. Elke definitie van de mens, elke invulling, sluit anderen weer uit. Nazi Duitsland gaf de mens een bestemming, een ideaal en een taak. Wie daar niet in paste werd uitgeroeid. Het begon met de gehandicapten. Velen keken weg, velen hielden zich afzijdig, velen deden enthousiast mee en zij die in opstand hiertegen kwamen werden “kaltgestellt”, opgesloten, vermoord. Wat kiezen wij: dood – weg ten dode – weg van de haat, weg van de uitsluiting, de weg die naar monsterachtige onmenselijkheid kan leiden? Of de weg van het leven? Aandacht en respect voor de naaste in alle opzichten? De keuze is aan ons. Geen makkelijke taak, maar wel een radicale. Net zo radicaal als de inzet van Jezus in zijn rede op de berg.

Gelezen: Deuteronomium 30,15-20 en Matheus 5, 17-26

John Hacking

Een gedachte over “Vlakte van de Verloren Taal?

  1. Als de stormwind van het denken je uit je slaap rukt, dan zal je zien dat je niets anders overhoudt dan verwarring. En het beste wat we kunnen doen is die met elkaar delen. (Hannah Arendt)

    Like

Reacties zijn gesloten.