Netwerken en mislukkelingen…

Het structuralisme maakte duidelijk dat we ingebonden zijn in structuren. Van de wieg tot het graf worden we o.a. bepaald door onze familiebanden, onze afkomst, onze genetische erfenis en de tradities die ons leven bepalen. We zitten als het ware gevangen in ‘netwerken’ waaruit moeilijk te ontsnappen valt. Onze vrijheid is dus nooit absoluut. Je moet het doen met wat je hebt, wat je gegeven is en wat je gekregen hebt.

Uit onderzoek op macroniveau, als we naar onze sterrenstelsels kijken, blijkt dat ook in het universum sprake is van netwerken: een soort spinnenwebben, daar kun je het mee vergelijken, waarin sterren met elkaar verbonden lijken en gevangen zitten. Maar daarvoor heb je wel bijzondere technieken nodig om dit te zien.

Op ons aardse niveau is inmiddels nog iets heel anders aan de gang: niet alleen onze structurele verwevenheid met elkaar speelt een hoofdrol, de virtuele verwevenheid komt daar als een nieuwe factor bij. Onze moderne communicatietechniek (eigenlijk is het een cluster van technieken en mogelijke toepassingen), schept een nieuwe wereld waarin gepoogd wordt alles en iedereen te vangen. Data verzamelen draagt de belofte in zich om ook inzicht te krijgen in diverse processen. Dus grote bedrijven zetten alles op alles om die data te verzamelen en als consument ben je overgeleverd aan hun zoekmachines en algoritmes op straffe van uitsluiting en non-existentie. Want als je niet meedoet – wat nauwelijks nog kan – besta je niet. Als er niks van je vastligt ben je een non-existentie in deze virtuele wereld – en door de bureaucratie ook in de echte wereld: een sans-papier. Virtueel en echt zijn meer en meer met elkaar verweven en vermoedelijk al niet meer te scheiden, je bent als vliegje prooi in het web van de dataspinnen.

Gadgets zoals smartwatches, google-brillen, apps voor het bijhouden van je lichamelijke conditie en dus je ‘gezondheid’, apps om je plaats te bepalen, het weer, planten-, muziek-, wijn- determinatie, en ga zo maar door, de lijst is eindeloos, (trouwens de meeste apps hebben ook een functie voor locatie en houden bij hoe laat en waar je gebruik maakte van de app), maken je meer en meer tot prooi in het net van de dataspin: uiteindelijk heeft die spin zoveel draden om je heen gesponnen, ben je zo ingepakt dat je helemaal niet meer weet dat er ook een leven bestond in vrijheid, een leven buiten het web.

Het leven dat je wilt leiden gaat zo meer en meer lijken op een droom. In een droom kan van alles plaatsvinden, gevoelens en emoties, opgedane ervaringen bepalen de kleur en inhoud van de droom. Alles kan, en alles kan ook van het ene op het andere moment veranderen. Soms word je wakker met flarden droomervaring en ben je gekleurd door de stemming die je in de droom meemaakte. Bijvoorbeeld het gevoel ergens te zijn geweest op een plek die je kende, met mensen die je vertrouwd waren. Net echt. In de virtuele wereld staat niks vast. Een valse beschuldiging maakt van een brave burger een crimineel of van een politieke tegenstander een terrorist. Dat zien we nu in Rusland gebeuren waar de sterke man Poetin zich als een bange muis gedraagt door de politieke tegenstanders en hun aanhangers te terroriseren en te dreigen met gevangenisstraffen in concentratiekampen die sinds Stalin nauwelijks zijn veranderd qua opzet (alleen iets meer sophisticated in bewaking en uitvoering). Leiders worden opgepakt en monddood gemaakt en langzaam (omdat de buitenlandse pers meekijkt) gedood. Of direct vergiftigd zodat iedereen weet dat je niet aan de hand van de moordenaar in het Kremlin kunt ontsnappen. Of Zoals in Wit Rusland, nog zo’n bange muis Loekasjenko, die op straat iedereen laat oppakken door zijn ‘ordetroepen’ lees ‘terreurtroepen’. Een recept dat schijnt te werken in tal van landen. Myanmar is ook een goed voorbeeld: daar schieten ze meteen met scherp om zoveel mogelijk protesterende aanhangers van de oppositie te doden.

Eigenlijk zijn al deze ‘leiders’ mislukkelingen. In het dagelijkse beroepsleven niet al te geslaagd, zijn ze maar de politiek ingegaan omwille van de macht, de status en natuurlijk niet te vergeten de te vergaren rijkdom. Hun programma gebouwd op vaagheden, op het spelen van de sterke man, de redder des vaderlands, het scheppen van ‘denkbeeldige vijanden’ in de gestalte van vluchtelingen, asielzoekers, moslims, krijgt bijval en deze leiders / volksmenners / populisten worden gekozen. Het uiteindelijke resultaat is nooit een eerlijke verdeling van de welvaart, nooit spreiding van macht en bevordering van democratische rechten, ook van minderheden. Meestal worden er paleizen gebouwd (Rusland, Turkije, Zuid Afrika), of droomhuizen waar alleen de zeer zéér rijken wonen. Vluchtelingen worden als oud-vuil het land uitgezet, in getto’s opgesloten (Denemarken dat Syrische vluchtelingen  wil uitwijzen) of geweerd van de grenzen: West Europa en de VS zijn hierin leidend door schimmige deals met regimes om vluchtelingen tegen te houden. Ook al verdrinken die vluchtelingen daardoor met duizenden in zee, of worden ze vastgehouden als moderne slaven in bijvoorbeeld Noord Afrika en verhandeld als vee.

Tot nu toe komen deze leiders er mee weg. Maar voor hoe lang? Als zal blijken dat hun macht gebouwd is op zandgrond, als hun repressie-systeem niet langer wordt gepikt door hun voormalige kiezers en als de eigen handlangers niet meer mee willen doen omdat de prijs voor de worst die voor hun neus wordt gehangen niet meer opweegt tegen de kosten, dan zal het snel zijn afgelopen met hun exorbitante macht waarin ze zwelgen en waarin ze zich onaantastbaar voelen. Maar wanneer breekt dat moment aan ? Moet er eerst een gruwelijke oorlog plaatsvinden? Vredelievendheid is hier vaak geen weg om te begaan want soms zijn de monsters zo gruwelijk dat ze alleen met grof geweld kunnen worden gestopt en verdreven. Zoals in de vorige eeuw tegenover de fascistische opponenten die Europa en de wereld in een afgrond hebben gestort. Deze periode is ook voor ons nog leerzaam. Kijk naar Wit-Rusland of Myanmar of China: vreedzame protesten worden met grof geweld gebroken. Het netwerk van tegenstanders die het goed voor hebben met het land moet worden afgebroken, vernietigd, ontkracht en de eigen netwerken moeten worden verstevigd en op het niveau van een heilsstaat worden gebracht. En dat kan alleen de leider, die zichzelf tot de Messias uitroept, die als het ware door God gezonden is. En de volgelingen gaan door het dak van enthousiasme, ze zijn niet meer te houden want redding wacht.

Adolf Hitler blijft een goed voorbeeld van een carrière die ons een spiegel kan voorhouden: mislukt als schilder en kunstenaar wordt hij maar politicus. De ene na de andere pose waarin hij optreedt als Führer/richtingwijzer wordt publiek gemaakt. In feite is hij een zeer benepen figuur (rijk geworden door de verkoop van zijn pamflet Mein Kampf) wat vooral blijkt uit al die persoonlijke gesprekken – eigenlijk zijn het preken / monologen – die zijn opgetekend in zijn Tischreden. Hij is tegelijk een product van propaganda en van volkswaanzin. De nazi’s hadden waarschijnlijk ook de tijd mee om het netwerk land/Duitsland naar hun hand te zetten en alle tegenstanders monddood te maken. Houd het volk een economische beloning voor en een droom van een duizend jarig rijk– zet daarbij vooral in op egoïsme – ik eerst en ik alleen – en dan heb je zo miljoenen medestanders. En geef de zondebok de schuld van alle mislukkingen en vooral voor je eigen falen om er een fatsoenlijk land van te maken waarin iedereen tot zijn recht zou kunnen komen. Geef de pers, de media de schuld en schilder ze af als “Lugenpresse” als ze te kritisch zijn.

Poetin heeft op dit moment geen doorslaand succes op economisch terrein, zijn programma is er een van zelfverrijking naast de ideologie van het herstel van een Groot Rusland. Tegenover elke oppositie is hij politiek aan de verliezende hand, vandaar de vlucht naar voren in het geweld. Een zwaktebod. Idem dito Loekasjenko die de uitslag van de verkiezen negeert. De kritische media is alweer de nieuwe zondebok binnen de zelf gecreëerde netwerken van deze machtswellustelingen. Als er niet aan verheerlijking van de het systeem en de leider wordt gedaan – en meegewerkt aan de verspreiding van nepnieuws – om de publieke opinie te beïnvloeden, ben je als journalist verdacht en hoor je tot het kamp van de vijand. Of zoals de volksvertegenwoordiger, namens de PVV, de enige en echte ware leider, die medepartijgenoot, de griezel Graus de hand boven het hoofd houdt, zelfs na overtuigend bewijs van het tegendeel, journalisten die kritisch onderzoek doen naar het gedrag van griezel Graus, tuig van de richel noemt. Volksvertegenwoordigers?: welk volk? Niet in mijn naam! En is er plek voor verkrachters en oplichters in ons parlementaire bestel? Schijnbaar wel wat de meerderheid houdt angstvallig zijn mond. Waarvoor zijn ze bang? Wat hebben ze te verliezen? Of trekt er achter de schermen iemand aan de touwtjes zoals bij het CDA: die betaalt, die bepaalt? Meestal laten de partijnamen vooral zien dat de waarde die hierin wordt uitgedrukt een farce is: vrijheid, democratie, christelijk… vaak blijken het lege slogans want veel van de politici zelf handelen hier niet naar. Partij voor de Vrijheid kent geen vrijheid, Forum voor Democratie doet alles om de democratie de nek om te draaien, Chisten Democratisch Appèl: laat eerst zelf maar eens zien hoe christelijk en hoe democratisch je bent voordat je anderen aan hun jasje gaat trekken.

Politieke leiders die van mening zijn dat het democratische systeem waarin ze tot nu toe functioneren niet voldoet omdat hun machtsaspiraties niet tot hun recht komen, bedenken nieuwe netwerken. Zo wil FVD  een eigen staatje vormen binnen de natie, met eigen geld, eigen onderwijs, eigen cultuur en eigen gedachtegoed. (Een eigen nieuwszender is er al). Baudet, ook zo’n voorbeeld van een mislukt figuur die maatschappelijk overal te kort schiet en dan maar de politiek ingaat, komt hiermee op de proppen. Dan heeft hij tenminste een podium voor zijn onvervulbaar narcisme. Een maatje groter en succesvoller is zijn grote voorbeeld Trump. Een oplichter die helemaal leeft van leugen en bedrog. Die alles op alles zal zetten om het systeem waarin hij is opgegroeid af te breken als hij daardoor maar zijn macht kan houden om rijker en rijker te worden. Want dat is zijn enige, werkelijk zijn enige belang. Het Amerikaanse volk is daartoe het middel. Ook een vorm van volkswaanzin en erg benepen eigenbelang (bij de meerderheid van de Republikeinse volksvertegenwoordigers) als hij hiermee weg komt. Trouwens welk volk vertegenwoordigen de miljonairs in het Amerikaanse congres en Huis van afgevaardigden?

De virtuele wereld biedt de machtigen der aarde tal van mogelijkheden om macht uit te oefenen via controle, via manipulatie en via verspreiding van propaganda. Een vrij internet blijkt inmiddels een illusie, een vergane droom, als landen de doorgifte van berichten kunnen blokkeren. Als complete diensten kunnen worden afgesloten bijvoorbeeld tijdens verkiezingstijd of als er mee gedreigd wordt (in diverse Afrikaanse landen, in Rusland. Turkije). China beheerst inmiddels de virtuele communicatie op zodanige wijze dat het hele land afgesloten is van het vrije internetverkeer. Alle in hun ogen negatieve berichten over de vernietiging en onderdrukking van de minderheden (genocide op de Oeigoeren) of over Nepal, Hongkong en alle negatieve berichten over de communistische partij worden vakkundig geweerd. Inmiddels hebben zij hun netwerk uitgespreid over de hele wereld en registeren ze elke verdachtmaking, elke opwelling, elk kritisch geluid. Reizen naar China zal er dus wel niet inzitten. Kies je als overheid voor de bevolking van Hongkong, die haar democratische grondrechten wil behouden, word je als land economisch afgestraft en bedreigd met sancties door de Chinese overheid. Zover zijn we dus gekomen dat in geopolitieke zin economie, oorlogsdreigingen (de claim op de zeeën rond China als nationaal bezit – ook al grenzen die zeeën aan andere landen die net zo goed recht hierop hebben), grondstoffenwinning, klimaat- en machtspolitiek door elkaar heen beginnen te lopen. De virtuele werelden met telkens nieuwe netwerken van beïnvloeding maken dit zichtbaar en mogelijk. Wat wordt de prijs die we gaan betalen om onze democratie (hoe gebrekkig ook) en ons systeem van menselijke waarden (zoals vastgelegd in de verklaring van de Rechten van de mens) te beschermen, in stand te houden, en te verdedigen tegen al die politieke muizen die alle kaas voor zichzelf willen opeisen. Die de baas willen spelen in muizenland en daarvoor dataspinnen inzetten om elke vlieg uit te zuigen totdat er alleen maar een leeg skeletje overblijft?

John H.

11 juni 2021