Shanzhai (山寨) fake

Hoe is het gesteld met de mondiale biodiversiteit? De meeste kenmerken van biodiversiteit zijn de afgelopen eeuw sterk achteruitgegaan, concludeert het Ipbes. Wat ecosystemen betreft zijn bijvoorbeeld oerbossen bijna verdwenen, en van de wetlands is nog maar 15 procent over. Koraalriffen zijn de afgelopen 150 jaar in oppervlak gehalveerd, en zij hebben het meeste te lijden van de opwarming en de verzuring van de oceanen. Naar schatting een miljoen soorten planten en dieren – circa een achtste van het geschatte totaal – wordt met uitsterven bedreigd. De snelheid van uitsterven ligt nu tientallen tot honderden keren hoger dan in de voorgaande tien miljoen jaar.

Eenzelfde beeld van sterke verarming spreekt uit het tweejaarlijkse Living Planet Report van het Wereld Natuur Fonds, dat ontwikkelingen van populaties over de wereld in kaart brengt. Uit het laatste rapport, van afgelopen oktober, blijkt dat de grootte van populaties in het wild levende zoogdieren, vogels, amfibieën, reptielen en vissen tussen 1970 en 2018 met gemiddeld 69 procent is gedaald. De grootste daling was in tropische gebieden en zoete wateren, vooral in Latijns-Amerika.

Weer andere studies, vooral naar insecten, kijken naar de trend in biomassa. Er worden afnames gemeten van 40 tot 80 procent in periodes van twintig tot veertig jaar. De verarming treft niet alleen de natuur, maar ook de landbouw. Van de ruim 6.000 gedomesticeerde dierrassen zijn er 559 uitgestorven en nog eens 1.000 bedreigd. Het maakt veredeling moeilijker en de landbouw kwetsbaarder voor ziekteverwekkers, plagen en klimaatverandering.(…)

Onderzoekers hebben vorige maand in het wetenschappelijk tijdschrift Science Advances de belangrijkste veroorzakers van het verlies aan biodiversiteit in kaart gebracht. Op land is dat het veranderend grondgebruik. Het gaat dan vooral om de omzetting van natuur in landbouwgrond, met name weilanden voor vee en akkers waar veevoer wordt verbouwd. Daarnaast speelt exploitatie (houtkap, jacht, handel in wilde dieren en planten) een belangrijke rol. In zee is juist exploitatie (overbevissing) de belangrijkste factor. Klimaatverandering is de snelst groeiende bedreiging voor de biodiversiteit.

NRC 6 december 2022

De snelheid waarmee dieren en planten uitsterven, was in tien miljoen jaar niet zo hoog – NRC

Boeren in Nederland en elders in Europa protesteren tegen regels die de uitstoting van stikstof aan banden proberen te leggen. Jarenlang hebben overheden weg gekeken en gedaan of hun neus bloedde. Terwijl al lang duidelijk was dat stikstof en methaan zeer nadelig zijn voor het milieu en de natuur. Bedrijfsmodellen waarmee boeren werken en die inzetten op schaalvergroting en groei, op meer productie (ook voor de export naar andere landen) laten geen reductie van de veestapel toe want de schulden die boeren hebben gemaakt bij de banken die deze groei hebben gefinancierd (en aangemoedigd) zijn nog lang niet afbetaald. Grote agrarische bedrijven die voedsel leveren, kunstmest en bestrijdingsmiddelen stellen alles in het werk om de boeren te motiveren om in opstand te komen tegen de nieuwe regels. De boeren worden als goedkope slaven ingezet om het eigen verdienmodel te handhaven en de mensen aan de top spinnen er garen bij. Zij bepalen de prijzen voor voedsel, voor voer dat uit het buitenland wordt ingevoerd (soja), voor kunstmest en voor de bestrijdingsmiddelen. Dat je door het vele gebruik ervan ook als boer ernstig ziek kan worden wordt verzwegen of zoveel mogelijk genegeerd. Dat het veelvuldig gebruik van kunstmest uiteindelijk catastrofaal voor de bodem is, is een feit dat niet onder de aandacht van de boeren wordt gebracht. Zijn de boeren nou zo dom? Beter gezegd zijn een aantal boeren nou zo dom, boeren die nog niet zijn overgegaan op andere manieren van produceren? Boeren die zich uiteindelijk in eigen voet zullen schieten omdat de wal het schip van de groei zal keren?

Veel boeren presenteren zich als hoeders van de natuur. Maar wat is nog natuur als er alleen maar weilanden zijn met één soort gewas, als de sloten vol gif zitten, als de bodemfauna nauwelijks bestaat, als er alleen maar fosfaten in de grond zitten door overbemesting en als de akkers door het andere klimaat alleen maar droger en droger worden? Hoezo hoeder? Eerder verkrachter want de natuur bestaat niet alleen uit veevoer. En het natuurlijk landschap bestaat niet alleen uit koeien, varkens en kippen. Zoals een paard een weiland afgraast zo gaan boeren om met de grond die ze tot hun beschikking hebben. Niet slim en heel kortzichtig. Boeren die dreigen met geweld als ze hun bevoorrechte positie dreigen te verliezen zijn misschien radeloos maar ook heel dom. Want ze kijken niet verder dan hun egoïstische neus lang is. Het bedrijfsmodel van steeds maar meer produceren heeft een hoge prijs. Monoculturen zijn niet alleen kwetsbaar maar ze laten ook zien de natuur minder divers wordt en dat de gevolgen voor andere bewoners van die natuur desastreus kunnen zijn. Het gebruik van gifstoffen leidt ertoe dat de insecten in grote getale afnemen. In China schijnen boeren hun planten nu al handmatig te moeten bestuiven. Zie je het voor je: akkerlanden, vol met tarwe, met rogge, met koolzaad, bestoven door boeren die kruipend door de rijen trekken om hun planten vruchten te laten dragen.

De milieufilosoof Glenn Albrecht ziet de ontwikkeling vanuit een ander perspectief: meer hoopvol. Hij spreekt over een nieuw tijdperk dat ons te wachten staat: het Symbioceen. Een tijdperk waarin de mens, de natuur en technologie in balans samenleven en profiteren van elkaars bestaan. (zo het programma van de VPRO Tegenlicht: Welkom in het Symbioceen NPO 2, 21-11-2022, 20.30 uur)

Glenn Albrecht laat ons in zijn boek Earth Emotions (2019) kennismaken met een aantal nieuwe begrippen. Woorden die hij heeft bedacht om het brede scala van onze emotionele reacties op de klimaatschade aan de wereld te beschrijven. We hebben dit hoopvol vocabulair van emoties nodig, betoogt Albrecht, zodat we onszelf uit de verlatenheid van de verschraalde natuur kunnen halen en onze millennia oude biofilie – liefde voor het leven – voor onze thuisplaneet nieuw leven kunnen inblazen. Geciteerd uit: https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2022-2023/welkom-in-het-symbioceen.html

In zijn boek over het symbioceen schrijft hij over dit begrip het volgende:

The Symbiocene

I have created a counter meme to the Anthropocene, one I have called, the Symbiocene (Albrecht 2011). The concept is derived from the term ‘symbiosis’ which itself is derived from the Greek sumbiosis (companionship), sumbion (to live together) sumbios (living together) and, of course, bios (life). The scientific meaning of symbiosis implies living together most often for mutual benefit. As a core aspect of ecological and evolutionary thinking symbiosis affirms the interconnectedness of life within the variety all living things. It also implies a homeostasis or balance of interests since domination of one part over the rest would lead to functional failure. I suggest that the key principles of Symbiocene life will include:

  • full and benign recyclability and biodegradability of all inputs and outputs
  • safe and socially just forms of clean, renewable energy
  • full and harmonious integration of human systems with biogeochemical systems at all scales
  • the elimination of toxic waste in all aspects of production, consumption and enterprise
  • all species, great and small, having their life-interests and kinship understood and respected
  • evidence of a harmony or balance of interests where conflict is recognised as a sub-set of grand-scale cooperation.
  • the repair of broken symbiotic connections in life and the creation of new ones.

Bron: Solastalgia in the Anthropocene and the Ghedeist in the Symbiocene | Psychoterratica (wordpress.com)

Albrecht en velen met hem geloven dat het nog niet te laat is. Maar de noodzaak van een omslag in denken en handelen is met de dag duidelijker aan het worden. Als je de cijfers hoort hoe het met onze natuur is gesteld en in hoeverre de soortenrijkdom achteruit gaat, dan is dralen uit den boze. Nu nog inzetten op fossiele brandstoffen, nu nog meewerken aan de grootschalige kap van oerwouden omwille van het hout en omwille van de teelt van palmolie, soja, en andere planten die geld opbrengen, is een vorm van ecocide en uiteindelijk van genocide want overstromingen, droogte, ziekte, honger en armoede zullen velen het leven kosten. Momenteel betalen velen al de rekening voor de vernietiging van hun leefomgeving en het landschap waar zij eeuwen in hebben gewoond en geleefd. Mijnbouw bijvoorbeeld verwoest alles en de oorspronkelijke bewoners hebben geen keuze dan te vertrekken en hun land achter te laten. Indonesië, Australië, Brazilië, Kongo, het zijn maar enkele voorbeelden, maar de geschonden aarde en de beelden van troosteloze vlaktes en kuilen in het landschap spreken voor zich. Mensen die zich verzetten tegen dergelijk ingrijpen in de natuur bij de winning van grondstoffen worden zonder pardon aangepakt en vaak vermoord. Projecten waarin nieuwe bomen worden geplant op ontgonnen stukken oerwoud worden gedwarsboomd door bendes betaald door de grote ondernemingen die daar kost wat kost geen bos voor terug willen omdat de grond gebruikt wordt voor de aanplant van winstgevende planten. Ook al is die grond na twee jaar onbruikbaar, dat maakt in hun ogen niks uit. Documentaires die dit soort praktijken beschrijven zijn in grote hoeveelheden te vinden op internet.

Uit China is het Chinese woord Shanzhai bekend (fake, namaak), producten die zo worden nagemaakt alsof ze echt zijn, dat wil zeggen afkomstig van een bekend en beroemd merk. Byung-Chul Han heeft een heel boekwerkje gewijd aan dit begrip en de vormen waarin het voorkomt in het Oosterse denken met de titel: Shangzhai. Dekonstruktion auf Chinesisch, Berlin 2011. Hij schrijft:

Das Wort Shanzhai bedeutet ursprünglich »Bergfestung«. In dem berühmten Roman »Die Räuber vom Liang-Schan-Moor« (shui hu zhuan) wird erzählt, dass sich in der Song-Dynastie Rebellen (Bauern, Beamte, Kaufleute, Fischer, Offiziere und Mönche) hinter einer Bergfestung verschanzen und gegen das korrupte Regime kämpfen. Schon dieser literarische Kontext verleiht dem Shanzhai eine subversive Dimension. So werden auch Shanzhai-Präsentationen im Internet, die sich zu den van der Partei kontrollierten staatlichen Medien parodistisch verhalten, als gegen das Meinungs- und Repräsentationsmonopol gerichtete subversive Akte gedeutet. Zum Ausdruck gebracht wird dabei die Hoffnung, dass die Shanzhai-Bewegung auf der politischen Ebene die Macht der staatlichen Autorität dekonstruiert und demokratische Energien freisetzt. (Han, Byung-Chul, Shangzhai. Dekonstruktion auf Chinesisch, Berlin 2011, (Merve Verlag Berlin), Pag. 80)

Het verzet vanuit een Shanzhai beweging lijkt op het verzet van actiegroepen die het opnemen voor het klimaat en de natuur (bijvoorbeeld extinction rebellion). Het lijkt ook op de bewegingen in Iran die tegen de klippen op van de daden van een hardvochtig en moorddadig regime elke dag weer de straat opgaan om te protesteren tegen de a-humane leiders en hun volgelingen die zich achter hun interpretatie van de islam verschuilen om vrouwen te onderdrukken en tegenstanders te elimineren. Alleen om de blanke macht en alleen om de grote winsten die ze door corruptie en door monopolisering hebben verkregen. Zich beroepen op religieuze regels is alleen maar een alibi en het getuigt niet van wijsheid maar van onmenselijkheid. Al het soort leiders dat politieke macht omzet in eigen gewin laat zien dat ze deel uitmaken van de a-humans, de niet-mensen. Voor hen is eigenlijk geen plaats op deze aarde omdat ze de toekomst van velen vernietigen. Of ze nu onder de vlag van de evangelicale Pinkstergemeentes (Bijvoorbeeld Brazilië), de protestantse kerk of Rooms-katholieke kerk, de Islamitische, Hindoeïstische of Boeddhistische stromingen opereren, dat maakt in principe niets uit. Hun handelen en het resultaat van hun handelen is de kern waarop zij kunnen worden beoordeeld. Is dat menselijkheid bevorderend, een bijdrage aan de kwaliteit van leven, planten, dieren, de diversiteit, leverend – opdat de natuur groeit en bloeit, of het tegendeel?

Byung-chul Han wijst erop dat de natuur voor veel ontwerpers bron van inspiratie is en dat veel producten afgeleid zijn van natuurlijke processen. Hij schrijft:  

Die Natur ist eigentlich, obwohl sie über kein schöpferisches Genie verfügt, kreativer als der genialste Mensch. Die Hightech-Produkte sind ja oft Shanzhai der Naturprodukte. Die Kreativität der Natur verdankt sich selbst einem kontinuierlichen Prozess des Variierens, des Kombinierens und des Mutierens. Auch die Evolution folgt dem Modell des ständigen Transformierens und Anpassens. Die dem Shanzhai eigene Kreativität entzöge sich dem Westen, wenn er darin nur Betrug, Plagiaterie und Verletzung des geistigen Eigentums sähe. (Han, Byung-Chul, Shangzhai. Dekonstruktion auf Chinesisch, Berlin 2011, (Merve Verlag Berlin), Pag. 84-85)

Wat kunnen we van de natuur leren en hoe kunnen we ons gedragen zodat wij in symbiose met die natuur werken aan een toekomst waarin de a-humans niet de dienst uitmaken? Welke voorbeelden levert de natuur ons om ons handelen zo aan te passen dat iedereen er beter van wordt? Niet het recht van de sterkste moet gelden. Die norm geldt in principe ook niet in de natuur want ook al sta je aan de top van de voedselpiramide, elk dier kent zijn grenzen en wordt door zijn omgeving als het ware ‘natuurlijk’ begrensd. Als er teveel leeuwen zijn, leidt het gebrek aan voedsel tot decimering. Voor wolven geldt hetzelfde. Alleen wij mensen gaan over onze grenzen heen, over ‘alle’ grenzen als wij niet in de gaten hebben dat wij niet de meesters zijn over de natuur. Als onze houding niet veranderd blijven we achter met een aarde die uiteindelijk miljoenen weg zal vagen omdat het klimaat geen boodschap heeft aan onze waarden en normen, aan onze verlangens en wensen, aan onze steden en culturen. Het enige antwoord dat gegeven kan worden is aanpassen, aanpassen van onze hebzucht, aanpassen van ons streven naar beheersing, aanpassen van onze schijnbaar eindeloze verlangens naar meer en beter, aanpassen van ons denken en handelen binnen de grenzen van een leefbare, diverse en kwalitatief rijke omgeving, natuur, cultuur…We hebben het heft zelf in handen waar het dit aanpassen betreft.

John Hacking

9 december 2022