Tijdigheid

TIJDIGHEID

Und auf der Zunge verdorrt uns das Wort,

Und die Gegenwart welkt vor dem Traum

Stephan Hermlin (uit: Ballade vom Land der ungesprochenen Worte 1941) (pag. 16)

---

HET BLIJFT ONBEGRIJPELIJK hoeveel domheid in een mens kan schuilen. Neem de oorlogen, de vernietiging van mensen, en alles waar ze om geven, of zie hoe grote landbouwbedrijven met aanmoediging van de agro-chemie talloze hectaren besproeien met pesticiden/biociden. Ook de boer wordt ziek, maar dat telt niet want het is niet bewezen dat het door deze pesticiden komt. Natuurlijk is het niet bewezen als je er geen goed onderzoek naar doet en als je de bioindustrie en agro-chemie zelf deze onderzoeken laat uitvoeren. De slager keurt zijn eigen vlees, de gifmenger zijn eigen drankjes. Hoe dom kan een mens zijn als je weet dat aan alles een einde komt en dat het leven vaak aan een zijden draadje hangt. Dood gaan we allemaal, waarom elkaar in een stadium daarvoor dan willen vernietigen? Waarom winsten maken ten koste van veel natuur als die natuur daarna zo verziekt is dat geen plant erop wil groeien? De ziekte Parkinson schijnt zijn intrede te hebben gedaan z’on acht duizend jaar geleden toen de mens in steden in wonen en in aanraking kwam met stoffen die effecten hadden op zijn neurale systemen. Hoe dat precies zit is nu natuurlijk moeilijk te bewijzen, maar wel staat vast dat talloze boeren in Europa en daarbuiten Parkinson krijgen als ze teveel in aanraking komen met pesticiden. De agro-chemie heeft diepe beurzen, maakt miljarden winst en is niet van plan hier iets van in te leveren. Waarom stemmen politici in Europa voor het onzalige plan om glyphosaat nog tien jaar te gedogen? Waarom grijpt de overheid niet in bij lozingen die het milieu aantasten door chemiereuzen zoals Chemours, ook al zijn de vergunningen zogenaamd op orde? Het heil van mensen, de gezondheid van de omwonenden is dus van minder waarde dan het belang van dit soort bedrijven. De overheid heeft de plicht mensen te beschermen, ook soms tegen zichzelf. De overheid kan toch niet blijven toezien hoe onder onze ogen het afval gewoon weer in de rivieren terecht komt of in de lucht (Tata steel). Toch gebeurt dat. Machtige lobby’s en een batterij aan advocaten zorgen ervoor dat ambtenaren en politici niet durven in te grijpen – of zijn ze misschien omgekocht? Ik zou haast geneigd zijn dit te gaan denken als er zoveel afkeuring plaatsvindt vanuit de burgers en vanuit milieuorganisaties. 

De dichter Herman Hesse was zich bewust hoe alles verandert en hoe relatief dingen in het leven, zoals ook de levensfasen, kunnen zijn. In het gedicht Stufen brengt hij dit tot uitdrukking.

Stufen

Wie jede Blüte welkt und jede Jugend
Dem Alter weicht, blüht jede Lebensstufe,
Blüht jede Weisheit auch und jede Tugend
Zu ihrer Zeit und darf nicht ewig dauern.
Es muß das Herz bei jedem Lebensrufe
Bereit zum Abschied sein und Neubeginne,
Um sich in Tapferkeit und ohne Trauern
In andre, neue Bindungen zu geben.
Und jedem Anfang wohnt ein Zauber inne,
Der uns beschützt und der uns hilft, zu leben.

Wir sollen heiter Raum um Raum durchschreiten,
An keinem wie an einer Heimat hängen,
Der Weltgeist will nicht fesseln uns und engen,
Er will uns Stuf´ um Stufe heben, weiten.
Kaum sind wir heimisch einem Lebenskreise
Und traulich eingewohnt, so droht Erschlaffen;
Nur wer bereit zu Aufbruch ist und Reise,
Mag lähmender Gewöhnung sich entraffen.

Es wird vielleicht auch noch die Todesstunde
Uns neuen Räumen jung entgegen senden,
Des Lebens Ruf an uns wird niemals enden,
Wohlan denn, Herz, nimm Abschied und gesunde!

Herman Hesse

Op een grotere schaal dan een mensenleven zijn wij slechts een zuchtje in de wind, een wegtikkende seconde op het universele uurwerk. We zijn zo klein, zo onbeduidend, zo miniem, en blazen ons zo geweldig op met ons handelen en ons denken dat we menen de wereld te kunnen bepalen. Allemaal hybris van een mier die denkt het hele oerwoud aan te kunnen. Die overmoed heeft een prijs. Is het niet de boosdoener zelf, dood gaat ie toch, dan is het wel zijn omgeving die eronder lijdt en die eronder aan ten gronde gaat. Miljoenen doden in oorlogen en moordpartijen? Waarom, wat leveren ze op? Leegte, chaos, volslagen niets brengt het ons. Een leven zonder kleur en zonder kwaliteit. Hesse vergelijkt ons leven met een korte afdruk in het zand. Een tekst om nog eens ter herkauwen als we snode plannen opvatten om dingen te doen die onze macht te boven gaan en die negatief uitpakken voor de medemens, de natuur en de wereld. 

In Sand geschrieben

Daß das Schöne und Berückende
Nur ein Hauch und Schauer sei,
Daß das Köstliche, Entzückende,
Holde ohne Dauer sei:
Wolke, Blume, Seifenblase,
Feuerwerk und Kinderlachen,
Frauenblick im Spiegelglase
Und viel andre wunderbare Sachen,
Daß sie, kaum entdeckt, vergehen,
Nur von Augenblickes Dauer,
Nur ein Duft und Windeswehen,
Ach, wir wissen es mit Trauer.
Und das Dauerhafte, Starre
Ist uns nicht so innig teuer:
Edelstein mit kühlem Feuer,
Glänzendschwere Goldesbarre;
Selbst die Sterne, nicht zu zählen,
Bleiben fern und fremd, sie gleichen
Uns Vergänglichen nicht, erreichen
Nicht das Innerste der Seelen.
Nein, es scheint das innigst Schöne,
Liebenswerte dem Verderben
Zugeneigt, stets nah am Sterben,
Und das Köstlichste: die Töne
Der Musik, die im Entstehen
Schon enteilen, schon vergehen,
Sind nur Wehen, Strömen, Jagen
Und umweht von leiser Trauer,
Denn auch nicht auf Herzschlags Dauer
Lassen sie sich halten, bannen;
Ton um Ton, kaum angeschlagen,
Schwindet schon und rinnt von dannen.
So ist unser Herz dem Flüchtigen,
Ist dem Fließenden, dem Leben
Treu und brüderlich ergeben,
Nicht dem Festen, Dauertüchtigen.
Bald ermüdet uns das Bleibende,
Fels und Sternwelt und Juwelen,
Uns in ewigem Wandel treibende
Wind- und Seifenblasenseelen,
Zeitvermählte, Dauerlose,
Denen Tau am Blatt der Rose,
Denen eines Vogels Werben,
Eines Wolkenspieles Sterben,
Schneegeflimmer, Regenbogen,
Falter, schon hinweggeflogen,
Denen eines Lachens Läuten,
Das uns im Vorübergehen
Kaum gestreift, ein Fest bedeuten
Oder wehtun kann. Wir lieben,
Was uns gleich ist, und verstehen,
Was der Wind in Sand geschrieben.

Herman Hesse

John Hacking

29 september 2023