Taal in ballingschap
God schiep de mens als zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem, mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen (Genesis 1,27 NBG vertaling)
De mens als Gods evenbeeld? Of is het eerder omgekeerd? De mens schept een ‘god’ naar zijn eigen beeld om later te kunnen schrijven dat hij geschapen is naar het evenbeeld van God?
Dat is wat mensen doen, niet iedereen, maar sommigen, zij die denken op te kunnen treden als een god. De wereld scheppen naar je eigen voorstellingen, de macht inzetten om een maatschappij te creëren die aan de eigen opvattingen voldoet. God spelen, ook met taal, ook met woorden, ook met daden…Dat vindt momenteel nu plaats in de VS. De overheid die de wereld van de taal naar haar hand probeert te zetten en die als overheid haar stempel wil drukken op vormen van communicatie en de taal waarin het beleid gestalte krijgt. Alles wat niet in de ogen van die overheid past in het eigen ideologisch kader moet worden vermeden, moet verdwijnen, moet worden bestreden, ook via de taal. Gedachten van anderen en de verwoording daarvan die afwijken van het overheidsbeleid moeten worden aangepakt. Het begint met woorden, met begrippen, dan met boeken en hun schrijvers en tenslotte met alle mensen die niet in het plaatje passen. Waar hebben we dat meer gezien? 1933 herhaalt zich nu direct onder onze neus.
“Terwijl president Trump probeert de federale overheid te zuiveren van “woke”-initiatieven, hebben overheidsinstanties honderden woorden geïdentificeerd die beperkt of vermeden moeten” schrijft de New York Times op 7 maart 2025
(Bron: The New York Times etc.
Deze (waarschijnlijk nog beperkte lijst met) woorden dienen te “verdwijnen” (of te worden voorkomen in overheidsdocumenten/schoolprogramma’s/communicatie van de overheid etc.), hier met de Nederlandse vertaling van de begrippen:
- accessible – toegankelijk
- activism – activisme
- activists – activisten
- advocacy – belangenbehartiging
- advocate – pleitbezorger / voorstander
- advocates – pleitbezorgers / voorstanders
- affirming care – bevestigende zorg
- all-inclusive – allesomvattend / inclusief
- allyship – bondgenootschap
- anti-racism – antiracisme
- antiracist – antiracist
- assigned at birth – toegewezen bij geboorte
- assigned female at birth – toegewezen vrouwelijk bij geboorte
- assigned male at birth – toegewezen mannelijk bij geboorte
- at risk – risico lopen
- barrier – barrière
- barriers – barrières
- belong – erbij horen
- bias – vooringenomenheid / bevooroordeeldheid
- biased – bevooroordeeld
- biased toward – bevooroordeeld jegens
- biases – vooroordelen
- biases towards – vooroordelen jegens
- biologically female – biologisch vrouwelijk
- biologically male – biologisch mannelijk
- BIPOC – BIPOC (Black, Indigenous, and People of Color)
- Black – Zwart
- breastfeed + people – borstvoeding + mensen
- breastfeed + person – borstvoeding + persoon
- chestfeed + people – borstvoeding + mensen
- chestfeed + person – borstvoeding + persoon
- clean energy – schone energie
- climate crisis – klimaatcrisis
- climate science – klimaatwetenschap
- commercial sex worker – commerciële sekswerker
- community diversity – gemeenschapsdiversiteit
- community equity – gemeenschapsgelijkheid
- confirmation bias – bevestigingsbias
- cultural competence – culturele competentie
- cultural differences – culturele verschillen
- cultural heritage – cultureel erfgoed
- cultural sensitivity – culturele gevoeligheid
- culturally appropriate – cultureel passend
- culturally responsive – cultureel responsief
- DEI – diversiteit, gelijkheid en inclusie (DGI)
- DEIA – diversiteit, gelijkheid, inclusie en toegankelijkheid (DGIA)
- DEIAB – diversiteit, gelijkheid, inclusie, toegankelijkheid en erbij horen
- DEIJ – diversiteit, gelijkheid, inclusie en rechtvaardigheid
- disabilities – beperkingen / handicaps
- disability – beperking / handicap
- discriminated – gediscrimineerd
- discrimination – discriminatie
- discriminatory – discriminerend
- disparity – ongelijkheid / verschil
- diverse – divers
- diverse backgrounds – diverse achtergronden
- diverse communities – diverse gemeenschappen
- diverse community – diverse gemeenschap
- diverse group – diverse groep
- diverse groups – diverse groepen
- diversified – gediversifieerd
- diversify – diversifiëren
- diversifying – diversifiërend
- diversity – diversiteit
- enhance the diversity – de diversiteit vergroten
- enhancing diversity – diversiteit bevorderen
- environmental quality – milieukwaliteit
- equal opportunity – gelijke kansen
- equality – gelijkheid
- equitable – rechtvaardig / billijk
- equitableness – rechtvaardigheid / billijkheid
- equity – rechtvaardigheid / billijkheid
- ethnicity – etniciteit
- excluded – uitgesloten
- exclusion – uitsluiting
- expression – uitdrukking / expressie
- female – vrouwelijk
- females – vrouwen
- feminism – feminisme
- fostering inclusivity – inclusiviteit bevorderen
- GBV – gendergerelateerd geweld
- gender – gender
- gender based – gendergerelateerd
- gender based violence – gendergerelateerd geweld
- gender diversity – genderdiversiteit
- gender identity – genderidentiteit
- gender ideology – genderideologie
- gender-affirming care – genderbevestigende zorg
- genders – genders
- Gulf of Mexico – Golf van Mexico
- hate speech – haatzaaien / haatspraak
- health disparity – gezondheidsverschil
- health equity – gezondheidsrechtvaardigheid
- hispanic minority – Spaanse/Latijns-Amerikaanse minderheid
- historically – historisch gezien
- identity – identiteit
- immigrants – immigranten
- implicit bias – impliciete vooringenomenheid
- implicit biases – impliciete vooroordelen
- inclusion – inclusie
- inclusive – inclusief
- inclusive leadership – inclusief leiderschap
- inclusiveness – inclusiviteit
- inclusivity – inclusiviteit
- increase diversity – diversiteit vergroten
- increase the diversity – de diversiteit vergroten
- indigenous community – inheemse gemeenschap
- inequalities – ongelijkheden
- inequality – ongelijkheid
- inequitable – onrechtvaardig
- inequities – ongerechtigheden
- inequity – ongerechtigheid
- injustice – onrechtvaardigheid
- institutional – institutioneel
- intersectional – intersectioneel
- intersectionality – intersectionaliteit
- key groups – sleutelgroepen
- key people – sleutelfiguren
- key populations – sleutelpopulaties
- Latinx – Latinx (genderneutrale term voor Latino/Latina)
- LGBT – LHBT
- LGBTQ – LHBTQ
- marginalize – marginaliseren
- marginalized – gemarginaliseerd
- men who have sex with men – mannen die seks hebben met mannen
- mental health – geestelijke gezondheid
- minorities – minderheden
- minority – minderheid
- most risk – hoogste risico
- MSM – mannen die seks hebben met mannen
- multicultural – multicultureel
- Mx – Mx (genderneutrale aanspreekvorm)
- Native American – Inheemse Amerikaan
- non-binary – non-binair
- nonbinary – non-binair
- oppression – onderdrukking
- oppressive – onderdrukkend
- orientation – oriëntatie
- people + uterus – mensen + baarmoeder
- people-centered care – mensgerichte zorg
- person-centered – persoonsgericht
- person-centered care – persoonsgerichte zorg
- polarization – polarisatie
- political – politiek
- pollution – vervuiling
- pregnant people – zwangere mensen
- pregnant person – zwangere persoon
- pregnant persons – zwangere personen
- prejudice – vooroordeel
- privilege – privilege
- privileges – privileges
- promote diversity – diversiteit bevorderen
- pronoun – voornaamwoord
- prostitute – prostituee
- race – ras
- racism – racisme
- segregation – segregatie
- sexuality – seksualiteit
- social justice – sociale rechtvaardigheid
- they/them – zij/hen
- transgender – transgender
- trauma – trauma
- victim – slachtoffer
- women – vrouwen
Schrijvers, dichters, kunstenaars, actievoerders tegen racisme, voor gender, voor vrouwenrechten, tegen slavernij en tegen verdraaiing van de geschiedenis, wetenschappers, journalisten, klimaatactivisten, en veel anderen – zij deugen niet in de ogen van de overheid als deze kritisch zijn op uitingen en daden van die overheid. Want die overheid – zo beschouwen ze zich zelf – is door God gegeven, namelijk door de wil van het ‘volk’ – bekrachtigd in een ‘eerlijk’ proces. Vergeten wordt voor het gemak dat eerlijkheid hier een heel relatief begrip is als de verkiezingen worden gemanipuleerd met miljoenen dollars en dito communicatie en een complete leugencampagne vol met onwaarheden; met grenscorrecties en andere hindernissen waardoor een groot deel van de bevolking het lastig wordt gemaakt om een stem uit te brengen. Eerlijk is in die zin dus gewoon fraude. Net zoals nu te werk wordt gegaan om de ‘oude’ overheid te ontmantelen onder het mom van efficiëntie en bezuinigingen; alle controle apparaten worden opgedoekt en verantwoordelijke ambtenaren zonder pardon ontslagen. Dan heeft men de vrije hand om elke vorm van corruptie en machtsmisbruik toe te dekken. Dank je wel kiezers voor zoveel domheid.
Hoe dit allemaal te werk gaat en hoe het mensbeeld is van dit soort types die nu de macht grijpen in de VS laat een artikel in de Groene Amsterdammer heel goed zien, en ook waar de wortels liggen van deze bewegingen: https://www.groene.nl/artikel/laboratorium-voor-autocratische-innovatie
En waar de gevaren schuilen voor de democratie en voor een menselijke samenleving waarin humaniteit en rechtvaardigheid prevaleren.
In de loop van de geschiedenis zijn er heel veel schrijvers en dichters gevangengezet en vermoord door autoritaire machthebbers. Ik vermoed dat dit ook komt omdat deze dictators bang zijn, bang voor het vrije woord en bang voor de kracht van het woord. De Amerikaanse operatie om woorden te bannen is in feite een verhulde en gemaskeerde angst: angst niet alleen voor de tegenstanders, de waarheid, de werkelijkheid die groter en sterker is dan hun miezerigheid, maar ook angst voor woorden en de personen die deze uitspreken en schrijven. Als ze niet zo bang waren voor deze taal hoeven er ook geen woorden worden verbannen. De Poolse dichter Zbigniew Herbert weet wat het wil zeggen te moeten leven in een autoritaire maatschappij. In veel van zijn gedichten wordt op een bijna onderkoelde manier daarvan getuigenis afgelegd. Woorden die nog niks aan actualiteit hebben verloren, daarom voor hem het laatste woord.
John Hacking
11 maart 2025
Meneer Cogito en de loop van de gedachten
De gedachten de vrije loop laten –
Is een gewone manier van zeggen
Deze manier
Overschat de beweeglijkheid van de gedachten
Het merendeel
Staat roerloos
In het saaie landschap
Van grijze heuveltjes
En verdorde bomen
Af en toe komen ze
Bij een woeste rivier van vreemde gedachten
Blijven op één been
Aan de kant staan
Als hongerige reizigers
Met verdriet
Denken ze aan hun opgedroogde bronnen
Ze lopen er wat rond
Op zoek naar zaadjes
Ze gaan niet
Want komen nergens
Ze gaan niet
Want kunnen nergens heen
Ze zitten handenwringend
Op een steen
Onder de donkere
Lage
Hemel van de schedel
Zbigniew Herbert
vert. Gerard Rasch
Episode in de bibliotheek
Een blond meisje heeft zich over het gedicht gebogen. Met een potlood zo scherp als een lancet brengt ze de woorden over op blank papier en verandert ze in streepjes, accenten, cesuren. Het lamento van de gevallen dichter lijkt nu op een salamander afgevreten door de mieren.
Toen we hem onder vuur wegdroegen, geloofde ik dat zijn nog warme lichaam in het woord zou herrijzen. Maar nu ik de dood van de woorden zie, weet ik dat de ontbinding geen grenzen kent. Van ons zullen alleen lettertekens overblijven, her en der verspreid in de zwarte aarde. Accenten op het niets en op stof.
Zbigniew Herbert
Vertaling Gerard Rasch
Meneer Cogito over de deugd
1
Geen wonder
dat ze niet de uitverkorene is
van echte mannen
van de generaals
de atleten van het gezag
de despoten
de eeuwen door volgt ze hen
die dreinende oude vrijster
met haar schuwlelijke Leger-des-Heilshoedje
vermaant ze
haalt uit de rommella
het portret van Socrates
een kruisje gevormd van brood
oude woorden
-terwijl om haar heen het leven zo prachtig bruist
blozend rood als een abattoir ’s morgens
je kunt haar bijna begraven
in een zilveren kistje
met onschuldige soeveniers
ze wordt steeds kleiner
een haar in de keel
gezoem in het oor
2
mijn God
was ze maar een beetje jonger
een beetje mooier
ging ze maar mee met haar tijd
wiegend met haar heupen
op de maat van moderne muziek
misschien zouden ze dan van haar gaan houden
die echte mannen
de generaals de atleten van het gezag de despoten
dacht ze maar aan zichzelf
zag ze er maar presentabel uit
als Liz Taylor
of de Godin van de Overwinning
maar zij verspreidt
de lucht van motteballen
snoert haar mond
herhaalt haar grote – Nee
onuitstaanbaar koppig
belachelijk als een vogelverschrikker
als de droom van en anarchist
als heiligenlevens
De eschatologische voorgevoelens van meneer Cogito
1
Zoveel wonderen
in het leven van meneer Cogito
grillen van de fortuin
prachtmomenten en dieptepunten
zijn eeuwigheid zal dus wel
bitter zijn
zonder reizen
vrienden
boeken
maar wel
met een overvloed aan tijd
als een longpatiënt
als een keizer in ballingschap
hij zal zeker het grote plein
van het vagevuur vegen
of zich staan te vervelen voor de spiegel
van een verlaten barbierswinkel
zonder pen
inkt
perkament
zonder herinneringen aan zijn kinderjaren
aan de algemene geschiedenis
aan zijn vogelatlas
net als anderen
zal hij deelnemen aan
cursussen uitroeien
aardse gewoontes
de wervingscommissie
werkt zeer nauwkeurig
verdelgt de laatste restjes zintuig
in de kandidaten voor het paradijs
meneer Cogito zal zich verdedigen
verbeten weerstand bieden
2
’t makkelijkst zal hij zijn reukzin inleveren
hij gebruikte deze met mate
probeerde nooit iemand op te speuren
zonder spijt zal hij ook
de smaak van eten
en de smaak van honger inleveren
hij zal zijn oorlellen
op de tafel van de wervingscommissie leggen
in zijn aardse leven
was hij melomaan van de stilte
hij zal de strenge engelen alleen
proberen uit te leggen
dat het gezicht en de tast
hem niet willen verlaten
dat hij in zijn lichaam nog steeds
alle aardse doornen voelt
alle splinters
liefkozingen
de vlam
de zweepslagen van de zee
dat hij nog steeds
de spar op de berghelling ziet
de zeven kandelabers van de metten
de blauwe aderen van de lazuursteen
hij zal zich onderwerpen aan alle folteringen
van hun milde overreding
maar tot het einde toe verdedigen
het schitterende gevoel van pijn
een paar verkleurde beelden
op de bodem van zijn verkoolde oog
3
wie weet
misschien zal het hem lukken
de engelen ervan te overtuigen
dat hij ongeschikt is
voor het verrichten
van hemelse dienst
en staan ze hem toe terug te keren
over het dichtgegroeide paadje
naar de oever van de witte zee
naar de grot van het begin
Levensloop
Als jongen was ik stil een beetje
dromerig en – gek genoeg –
anders dan mijn leeftijdgenoten die dol
waren op avontuur
ik wachtte nergens op – ik keek niet
naar buiten
Op school – eerder ijverig dan knap
gehoorzaam zonder problemen
Daarna een normaal leven in de rang
van bureauchef
vroeg opstaan de straat de tram
kantoor weer de tram thuis slaap
Ik weet echt niet waar die
vermoeidheid onrust marteling
vandaan komen
altijd en zelfs nu – nu ik het recht heb
te rusten
Ik weet het ik heb het niet ver geschopt
-ik heb niets verricht
verzamelde postzegels geneeskrachtige
kruiden schaakte niet slecht
Eén keer was ik in het buitenland – op
vakantie – aan de Zwarte Zee
op de foto een strohoed bruinverbrand
gezicht – bijna gelukkig
Ik las wat binnen bereik lag: over
het wetenschappelijk socialisme
over ruimtevluchten en denkende
machines
en waar ik het meest van hield: boeken
over het leven der bijen.
Net als anderen wilde ik weten wat er
na de dood met me gebeurt
of ik een nieuwe woning kreeg en of
het leven zin heeft
Maar voor alles hoe ik goed van kwaad
kon onderscheiden
zeker weten wat wit was en wat
volledig zwart
Iemand beval me een klassiek werk
aan dat – zoals hij zei –
zijn leven en het leven van miljoenen
mensen had veranderd
Ik las het – veranderde niet – moet ik tot
mijn schande bekennen –
ik ben zelfs totaal vergeten hoe de
schrijver heet
Misschien leefde ik niet – bestond ik
alleen – willoos in iets
geworpen – dat moeilijk te beheersen
was en onmogelijk te vatten
als een schaduw op de wand
dus was het geen leven
geen leven groots en meeslepend
Hoe kon ik mijn vrouw en ook anderen
uitleggen dat ik al mijn krachten heb
aangewend
om geen domme dingen te doen geen
gehoor te geven aan
influisteringen
me niet met de sterkste te
verbroederen
Inderdaad – ik was eeuwig bleek.
Gemiddeld. Op school in dienst
op kantoor in mijn eigen huis en op
dansavonden.
Nu lig ik in het ziekenhuis van
ouderdom te sterven.
Ook hier dezelfde onrust en
marteling.
Als ik nog eens werd geboren zou
ik misschien beter zijn.
’s Nachts word ik zwetend wakker.
Kijk naar het plafond. Stilte.
En weer – nog eens – jaag ik met
een tot op het bot vermoeide
hand de boze geesten weg en roep
de goede.
Zbigniew Herbert
vert. Gerard Rasch
betekenisgeving & levenshorizon 