HAAT GAAT GEKLEED ALS VREEDZAME MENSEN
I
Voor Boekovski
Ze willen ons hier doen geloven, Boekovski,
dat wij in een betere wereld leven, en jij
bent hun bewijs. Wees blij, zeggen ze.
Wees blij datje mag zeggen wat Boekovski
zegt, jij hebt de vrijheid van het woord.
En zij geloven dat. Het is een leugen.
Het is een wereld van leugens, Boekovski,
waarin wij moeten geloven. Wij moeten blij
zijn met deze dode mus. Want woorden zijn
dode mussen, Boekovski, in de handen van
hen die je vingen, daar en hier
II
Het leek zo ver vandaag, Boekovski,
het lag er zo mooi bij, het land waarvan
ik hou; alles wat ik haat leek ver.
Maar wat is ver? Heide, kou, een hemel
voor jenever en achter, de ruiten oude-
hoeren met een wijf van wie je houdt,
zeker, ik kon zeggen wat ik wilde, dankzij
een hart vol mensen in de hei pratend
tegen de lucht, achter prikkeldraad.
III
Haat gaat gekleed als vreedzame mensen,
in togas, maatkostuums en corduroy.
Haat ziet er heel gewoon uit.
Onder je rechters zijn wereldhervormers,
de werkende klasse wacht niet op jou, maar
op hen. Zoals ze wachtten op god ja.
Onder je bewonderaars zijn de brave
betaalde slapers, die vinden datje gerust
kunt vermoorden, geen vlieg maar een volk.
Haat tegen mensen gaat meestal gekleed
in woorden van liefde voor mensen.
Rutger Kopland
uit: Kopland, Rutger, Verzamelde gedichten, Amsterdam 2007 (Uitgeverij G.A. van Oorschot)
Françoise Frenkel, geboren 14 juli 1889 in Piotrków (Polen) als Frymeta Idesa Frenkel, lukt het om in juni 1943 de grens over te steken van het bezette Frankrijk naar Zwitserland. Ze is vrij. Haar man is op 19 augustus 1942 in Auschwitz-Birkenau vermoord. In 1943 beschrijft ze vanuit haar nieuwe woonplaats haar ervaringen in een boek dat in 1945 wordt uitgeven in Genève onder de titel Rien où poser sa tête – niets om je hoofd op te leggen…In 2015 wordt dit boek opnieuw uitgegeven door Gallimard in Parijs en daarvan is weer een Duitse vertaling verschenen bij Hanser Verlag.
De schrijfster heeft in Frankrijk gestudeerd en besloot later met haar man een boekhandel met Franse boeken en tijdschriften op te zetten in Berlijn in 1921: La Maison du livre.
Haar man Simon Raichenstein vertrekt 1933 naar Frankrijk en zij blijft alleen achter om de boekhandel te runnen. Beroemde Franse schrijvers bezoeken de winkel en houden er voordrachten. Zij wordt ondersteund door Franse uitgeverijen om het Franse erfgoed ook in Duitsland onder de aandacht te brengen.
Een boekhandel met Franse boeken in Berlijn is in die tijd een unicum. Zeker niet vanzelfsprekend na de ervaringen van de Eerste Wereldoorlog waar Duitsland en Frankrijk tegen elkaar vochten. In 1939 moet Françoise Frenkel vluchten uit Berlijn als de Tweede Wereldoorlog op uitbreken staat. Ze vlucht naar Parijs waar ze na 9 maanden ook weer moet vluchten omdat de Duitsers de stad hebben bezet. In 1940 komt ze aan in Nice en dan begint het onderduiken. De Franse collaborateurs van de Vichy-regering werken ijverig mee aan het arresteren en deporteren van Joodse landgenoten en vluchtelingen. Op 10 november 1938 maakt ze de Kirstallnacht mee en in haar boek doet ze daarvan verslag:
Pogrom
Der 10. November 1938 war der denkwürdige Tag des grossen Pogroms in ganz Deutschland.
Als sich durch die Abendzeitungen die Nachricht vom Tod des deutschen Legationssekretärs in Paris, vom Rath, in Berlin verbreitete, begriff jeder, dass sich Furchtbares ereignen würde. Man wusste, dass die Partei im voraus »gewaltige Repressalien« vorbereitet hatte.
Ich hatte den Abend bei Freunden verbracht. Wir waren traurig und besorgt. Als ich sehr spät nach Hause kam, hörte ich im Hof das laute Stimmengewirr einer grossen SA-Versammlung.
Ich ging ins Bett, ohne Licht zu machen. Geweckt wurde ich durch ein seltsames Geräusch, das von der Strasse kam. Auf meiner kleinen Wanduhr war es vier. Das ungewöhnliche Geräusch wurde lauter und schien näher zu kommen. Ich erkannte den Rhythmus einer Wasserpumpe.
Rasch zog ich mich an, mit dem Gedanken, es könnte ein Feuer geben in der Nachbarschaft. Ich ging hinaus.
Gegenüber von mir und die ganze Strasse entlang waren Feuerwehrmänner im Einsatz. Das Geschäft des Pelzhändlers brannte. Drei Häuser weiter, ein Papierwarenladen; noch ein Stück weiter erglühten andere Brandherde in der Nacht. Ich blieb draussen, niedergeschmettert.
»Die Synagoge steht in Flammen«, wurde in einer Gruppe geflüstert.
Ich überquerte die Fahrbahn. Tatsächlich, die Synagoge, im Hof eines grossen Gebäudes gelegen, loderte. Die Feuerwehrmänner bespritzten die Nachbarhäuser, um die Ausbreitung des Brandes zu verhindern.
»Die Synagoge ist verloren!«, entschied eine autoritäre Stimme im Dunkel.
Es war entsetzlich heiss. Beim Verlassen des Hofes stolperte ich über einen Metallgegenstand. Es war ein siebenarmiger Kerzenleuchter aus Silber, zerbrochen und verbogen, dort hingeworfen.
Auf der Fahrbahn lag überall am Boden verstreut Papier herum. »Bekanntmachungen«, ging mir durch den Kopf, während ich mich bückte, um ein Exemplar aufzuheben.
Wie gross war mein Erstaunen, als ich feststellte, dass es sich um ein Fragment der Thorarolle handelte, deren Überreste in den Wind gestreut worden waren.
In diesem Augenblick näherte sich ein Greis dem Tempel. Ausgerüstet mit einem Korb, begann er die mit hebräischen Schriftzeichen bedeckten Pergamentblätter einzusammeln. Seine Lippen bewegten sich. Er schien ein Gebet zu sprechen. Es war der Hüter des Tempels.
Andere Leute aus dem Viertel kamen schweigend hinzu, um zusammen mit ihm die geschändeten Reliquien aufzulesen, eine Gruppe schmerzerfüllter, pathetischer Schatten.
Der Morgen begann zu grauen.
Müde ging ich nach Hause.
In diesem Augenblick hörte ich einen Schrei aus einem Fenster dringen:
»Da, jetzt kommt die zweite Mannschaft.«
Zwei Gestalten im Gleichschritt tauchten auf, bewaffnet mit langen Eisenstangen. Sie blieben vor bestimmten Schaufenstern stehen und schlugen sie ein. Die Glasscheiben zerbarsten. Nun sprang einer in die Auslage, stiess mit den Füssen die Waren herunter und zertrampelte sie. Dann zogen sie weiter.
Ich sah sie näher kommen, in meine Richtung.
Ich stand auf den Stufen zur Buchhandlung. Mein Herz pochte wild, meine Nerven waren entsetzlich angespannt. Ich spürte in mir eine immer grösser werdende Kraft.
Sie blieben stehen.
Einer buchstabierte mein Ladenschild, während der andere auf seine Liste schaute.
»Warte Warte! Die steht nicht drauf.«
Sie gingen weiter.
Ich stand immer noch da. Ich spürte, wäre es notwendig gewesen, ich hätte jeden einzelnen Band mit aller Kraft verteidigt, ia, sogar mit meinem Leben, nicht nur aus Anhänglichkeit an meine Buchhandlung, sondern vor allem aus einem ungeheuren Ekel vor dem Leben und vor der Menschheit, aus grenzenloser Sehnsucht nach dem Tod.
Auf den Stufen meines Geschäfts sitzend, wartete ich …
Die Brände knisterten, und die Feuerwehrmänner arbeiteten immer noch.
Die Trottoirs und die Fahrbahn waren übersät mit den unterschiedlichsten Dingen.
Jemand nahm mich am Arm und führte mich hinein ins Haus.
Ein neronischer Tag fiel über die Stadt.
Die aus den Fenstern geworfenen Waren wurden von der Menschenmenge fortgetragen. Wer auch immer versuchte, sich zu verteidigen oder sein Hab und Gut zu retten, wurde misshandelt.
Diesmal kam es zu blutigen und tödlichen Zusammenstössen. Das alles geschah vor den Augen einer gleichgültigen Polizei.
Unweit der Plünderungsszenen fuchtelten Schutzmänner mit den Armen, um den Verkehr zu regeln.
Die ganze Stadt sah unbeschreiblich aus. Möbel, Klaviere, Lüster, Schreibmaschinen, Berge von Waren lagen auf den Trottoirs; Glas- und Spiegelscherben bedeckten buchstäblich die Fahrbahn.
Man plünderte Juweliere genauso wie bescheidene Läden der Armen. Ausser ein paar Handelsunternehmen, die ausländischen Juden gehörten, wurde auf diese schaurig organisierte Weise alles liquidiert.
Hunderte Meter Stoff hingen aus Kaufhausfenstern, wie Wahrzeichen von Schändlichkeit und Bestialität.
(Bron: Françoise Frenkel, Nichts, um sein Haupt zu betten, pag. 36-39)
Uit de woorden van Frenkel wordt duidelijk hoe deze zogenaamde ‘volkswoede’ gestalte kreeg in het gedrag van de nazi’s. Maar niet het volk was woedend, het waren de meelopers en de aanstichters van het geweld, die deze moord op talloze Joden en de vernietiging van hun zaken vooraf hadden gepland. Ze hadden alleen een aanleiding nodig. Terreur uit handen van hen die zich inmiddels onaantastbaar waanden. Nog gruwelijk wordt dit handelen als ze de deportaties van Joden in Nice beschrijft waarbij kinderen bruut van hun ouders worden gescheiden:
Nizza
Kurz danach wurde eine neue Massnahme verlautbart: Jüdische Kinder sollten ihren Eltern weggenommen werden. Man warf sie auf Lastkraftwagen, zerriss ihre Papiere an Ort und Stelle. Die Behörden kennzeichneten sie mit einer Matrikelnummer.
Diese Massnahme liess sich nicht ohne tragische Szenen vollstrecken. Mütter schnitten sich die Pulsadern auf, andere warfen sich vor die Autobusse, wenn diese losfuhren mit ihrer tragischen Fracht. In einem Hotel an der Côte d’ Azur stürzte sich eine Frau, die den Razzien entgangen war, mit ihrem Kleinen aus dem Fenster. Sie wurde mit gebrochenen Beinen aufgehoben. Das Kind war tot, durch den Aufprall zerschmettert.
Polizisten und Gendarmen waren mit unermüdlicher Gewandtheit und Tatkraft auf der Jagd. Sie vollstreckten die Vichy-Verordnungen entschlossen, unerbittlich. Bei diesen unterjochten Männern war die nach der Niederlage angestaute Wut gewaltig, und offenbar wollten sie sich an noch Ärmeren und noch Schwächeren abreagieren. Diese Vertreter der Obrigkeit hatten nichts Heldenhaftes an sich, weder in ihrer Aufgabe noch in ihrer Haltung.
Ein sadistischer Kern muss wohl in jedem Menschen stecken, und er tritt zutage, wenn die Gelegenheit sich bietet. Es genügte, dass man diesen durchaus friedlichen Burschen die abscheuliche Macht verliehen hatte, wehrlose Menschen zu jagen und zu hetzen, und schon erfüllten sie diese Aufgabe mit einer seltsamen und wilden Gier, fast etwas wie Freude.
War es auf Befehl oder aus Schamgefühl? Man hörte sie behaupten, diese Methoden seien nützlich und notwendig, denn sie seien eine der Voraussetzungen für die Kollaboration mit den Deutschen und in dieser Kollaboration liege das Heil Frankreichs.
Die endgültigen Entscheidungen über die festgenommenen Flüchtlinge jüdischer Rasse liessen nicht lange auf sich wanen. Acht Tage lang konnten Freunde sie aufsuchen und ihnen ein paar lebenswichtige Dinge, ein bisschen Trost bringen. Doch eines Tages, ohne Vorwarnung schaffte man sie in französische Konzentrationslager, von wo sie gruppenweise in die Lager nach Polen, in die Tschechoslowakei und nach Deutschland weiterbefördert wurden.
(Bron: Françoise Frenkel, Nichts, um sein Haupt zu betten, pag. 123-124)
Frenkel probeert een verklaring te vinden voor het gedrag van deze onmensen die kinderen van hun moeders scheiden en hen op karren en vrachtauto’s gooien alsof het oud vuil is:
“Ein sadistischer Kern muss wohl in jedem Menschen stecken, und er tritt zutage, wenn die Gelegenheit sich bietet. Es genügte, dass man diesen durchaus friedlichen Burschen die abscheuliche Macht verliehen hatte, wehrlose Menschen zu jagen und zu hetzen, und schon erfüllten sie diese Aufgabe mit einer seltsamen und wilden Gier, fast etwas wie Freude.”
Ze maakt zich geen illusies over deze mensen. Maar aan de andere kant is een van de redenen om dit boek te schrijven ook de waardering voor alle mensen die (in stilte vaak en zonder oordelen) anderen hebben geholpen in deze moeilijke tijden, vaak met gevaar voor eigen leven en het leven van hun gezin. Op hulpverlening aan Joodse vluchtelingen stond deportatie naar het concentratiekamp en daarvan keerden slechts zeer weinigen uiteindelijk terug. Hoe blijf je menselijk in dergelijke situaties van extreem geweld en vervolging? Hoe blijf je fatsoenlijk? De verkenning van die vraag in onze tijd en de uitdaging ervan wordt door Ian Buruma opgepakt in een artikel.
Ian Buruma schrijft in de Groene Amsterdammer op 8 augustus 2025 (nr. 32) over fatsoen en collaboratie met de titel:
Als het aankomt op burgermoed…
Hij vraagt zich af:
“Hoe blijf je als inwoner van een autoritaire staat een fatsoenlijk burger? Kun je de druk om te collaboreren weerstaan en kies je voor de ‘innerlijke emigratie’? Of verlaat je je land? Het zijn de nieuwe dilemma’s van onze tijd.”
Buruma schrijft terugkijkend naar de gebeurtenissen in de recente geschiedenis:
(…) de morele lessen van de Tweede Wereldoorlog zijn nog steeds relevant, vooral omdat we nu weer leven in een tijd van dictatuur, vervolging en geweld, aangemoedigd door leiders van de machtigste landen ter wereld. De verdeling van mensen tussen helden en schoften vind ik trouwens minder interessant dan de vraag hoe iemand zijn fatsoen kan behouden in een onfatsoenlijke samenleving. Is het überhaupt mogelijk om in een criminele staat te leven zonder te worden bezoedeld, aangenomen dat je je niet actief verzet, met alle levensgevaarlijke gevolgen van dien?
Met fatsoen bedoel ik wat George Orwell bedoelde met decency. De Israëlische filosoof Avishai Margalit schreef een mooi boek met de titel: The Decent Society. Een onfatsoenlijke samenleving is volgens hem een samenleving waarin mensen doelbewust door officiële instellingen worden vernederd. Een staat die streeft naar totalitaire macht, zoals China onder Mao, Rusland onder Stalin, of Hitlers Derde Rijk, is natuurlijk meer dan alleen onfatsoenlijk. Zolang je nog vrij kunt spreken, is het niet zo moeilijk om je fatsoen te behouden; kosteloze kritiek vereist geen burgermoed. Er ontstaat pas een moreel dilemma als je levensonderhoud, of zelfs je leven, afhangt van de mate waarin je bereid bent te collaboreren met een onfatsoenlijk bewind.
“Een onfatsoenlijke samenleving is volgens hem een samenleving waarin mensen doelbewust door officiële instellingen worden vernederd.” Dat zien we nu letterlijk gebeuren in de VS waar mensen worden opgepakt en gedeporteerd. En er worden op social media filmpjes over gemaakt alsof het ook nog humoristisch is dat onschuldigen worden opgepakt als criminelen en gedeporteerd; Elian Yahye schrijft in het Nederlands Dagblad op 9 augustus 2025:
De regering-Trump verspreidt geregeld memes en grappig bedoelde video’s van arrestaties en deportaties. Afgelopen week deed het Witte Huis nog mee aan een populaire TikTok-trend, gebaseerd op een reclame van reisbureau Jet2Holidays. In de video zijn geboeide mannen te zien, met de voice-over: ‘Niets gaat boven een Jet2Holiday.’
Maar dat is nog niet alles. De plaatsen waar de opgepakte mensen worden vastgezet lijken eerder op een concentratiekamp dan op een gevangenis. En dat allemaal waarschijnlijk om af te schrikken. Maar het is eerder een symbool van de onmenselijkheid en het onfatsoen dat deze dienaren van de ‘wet’ tekent en de bedenkers van deze maatregelen. Elian Yahye schrijft:
‘Het is onmenselijk.’ Een ex-medewerker van Alligator Alcatraz, het gevangenenkamp voor ongedocumenteerde migranten in Florida, wist van tevoren dat het erg zou zijn. Maar zó erg had ze niet verwacht, vertelt ze woensdag aan NBC News. ‘Het lijkt op een enorme hondenkennel.’
Alligator Alcatraz – vernoemd naar de beruchte eilandgevangenis – werd dit jaar uit de grond gestampt, midden in de moerassen van Florida. De gevangenis is omgeven door alligators en pythons.
De gevangenis werd door de regering-Trump gepresenteerd als een bestemming voor geharde criminelen, ‘de zwaarste van de zwaarste’. Maar uit een recent rapport van Human Rights Watch blijkt dat zo’n 72 procent van de gevangenen geen crimineel verleden heeft.
Gevangenen melden talloze misstanden. Ze zitten opgesloten in kooi-achtige cellen, waarin het wemelt van de muggen. Ze worden uitgescholden door bewakers. In het eten zitten wormen, en het afvalwater loopt over de vloer. Zieke gevangenen zouden meermaals geen medische zorg hebben gekregen. Ondertussen is een deel van de gevangenen al twee weken in hongerstaking.
Dat schrikt de regering-Trump niet af. Volgens minister van Binnenlandse Veiligheid Kristi Noem moet de gevangenis juist dienen als model voor andere detentiecentra. Als het aan haar ligt, krijgen Nebraska, Louisiana en Arizona binnenkort hun eigen Alligator Alcatraz.
Zover zijn ze dus in de VS gezonken. Ik zie geen verschil met de gevangenissen in Nazi-Duitsland of waar ook ter wereld waar een mensenleven niet telt. Als een gevangene sterft door mishandeling, ziekte, ondervoeding of pech is dat een bedrijfsongeval. Ik begrijp dan ook niet dat de Amerikaanse bevolking dit allemaal pikt en dat er niet steviger acties worden gevoerd om dit onfatsoen en deze onmenselijkheid een halt toe te roepen.
Ja, zolang het niet je zelf betreft, of je familie, of je vrienden…zwijgt men, kijkt men weg, weet men zogenaamd van niets omdat de angst groter is dan de moed. Zo glijdt een land af naar een een dictatuur en naar eindeloze repressie. Ian Buruma schrijft hierover als hij zegt:
Amerika is een onfatsoenlijke staat, maar nog geen dictatuur. De pers kan nog vrij kritiek leveren. Er zijn nog onafhankelijke rechters. Er is nog een oppositiepartij. Misschien dat ook hier een einde aan komt. Maar zolang dat niet zo is, speelt men Trump in de kaart door zich te gedragen alsof het al een voldongen feit is. Amerikanen verlaten nog niet in groten getale hun land. Maar om nu al te zwichten voor onredelijke en soms illegale eisen zonder dat men daartoe gedwongen wordt is fataal, want dat versterkt de onfatsoenlijke impulsen van autoritaire demagogen.
Wat we nu zien is anticiperende gehoorzaamheid. In plaats van zich te verzetten tegen onredelijke eisen, gaan grote mediabedrijven door de knieën en betalen enorme bedragen om de woede van Trump te ontlopen. De redacties van kranten krijgen van hun eigenaren de opdracht om kritiek op Trump in te trekken. Politici doen wat in nazi-Duitsland ‘werken naar de Führer’ werd genoemd: zij wedijveren met elkaar om op de meest extreme wensen van de leider te anticiperen en ze uit te voeren.
Ongevraagd stelde een Republikeins Congreslid voor dat Trump een derde presidentstermijn zou moeten krijgen. In grote bedrijven, op universiteiten, in militaire en regeringsinstellingen, worden in een vlaag van paniek alle referenties aan diversiteit uit de computers gewist. Alles wat riekt naar ‘woke’ moet nu plotseling verdwijnen. Ook ‘woke’ kan een manier zijn om de meningsvrijheid te beknotten, natuurlijk, vaak in diezelfde instanties die nu zo paniekerig doen. Maar de anti-woke reactie is gevaarlijker, want die geniet de macht van de staat.
We zien ook hier weer een gebruikelijke respons van burgers in een autoritaire staat: de verleiding om zich terug te trekken uit de polis, het politieke kabaal te negeren, het nieuws niet meer te willen lezen, kortom, de innerlijke emigratie. In 2016 ging men massaal de straat op om tegen het beleid van Trump te protesteren. Daar is nu weinig sprake meer van. Dat de veel extremere wederkomst van Trump tot weinig verzet heeft geleid kan komen doordat de Democratische Partij is lamgeslagen. Mensen zijn misschien ook te moe om te demonstreren en zijn wellicht bang dat protest met harde hand zal worden neergeslagen zonder dat het iets uithaalt. Ook dit zou kunnen veranderen.
Bron: https://www.groene.nl/artikel/als-het-aankomt-op-burgermoed
Innerlijke emigratie, zwijgen, je aanpassen aan onredelijke eisen, meebewegen met de leider, anticiperen op de waanzinnige eisen van de leider, in plaats van verzet, woede, tegenactie en vooral koppigheid om nooit maar dan ook nooit toe te geven aan deze idioten. Je kunt alles verliezen: je leven, je vrijheid, je naasten, maar wat is je leven je waard als je moet functioneren in een slavenstaat, in een hypocriete christelijke maatschappij die zondags de sterren van de hemel bidt en door de week de meest gruwelijke en onmenselijke activiteiten ontplooit?
Walgelijk vind ik de christelijke voorgangers, de dominees en katholieke en andersoortige christelijke ‘herders’ die samen met de president zitten te bidden en vragen of God aan zijn zijde mag staan. With God on our side. Vergeet het maar – Forget it! Een God is niet met idioten, met machtswellustelingen en moderne farao’s!
Het is makkelijk als je zelf niet zoveel hebt om anderen die nog minder hebben de schuld van alles in de schoenen te schuiven. Zoals de asielzoekers en vluchtelingen die aan het kortste eind dreigen te trekken, als je de ophitsers van de partij voor verdraaiing, hun leugendracula en al de kont-likkers van andere partijen mag geloven die in dit denken meegaan alsof het vanzelfsprekend is. Alle fatsoen verloren om de kiezer aan de onderkant van de maatschappij te behagen en de rijken een veer in de kont te steken. Want de rijkste medelanders blijven buiten schot, bij elke nieuwe coalitie. Zij worden gespaard terwijl ze de grootste dieven zijn want met werken wordt je niet echt rijk en zeker niet superrijk.
Een aantal Nederlandse bedrijven teert op de slavenarbeid van hen die zonder papieren het land binnenkomen. Ze moeten vaak werken voor een hongerloon, ook als ze ziek zijn, of ze vliegen er dan uit en verliezen ook hun woonruimte. En de overheid doet weinig of niets.
Arbeidsmigranten uit Ghana werken onder zware omstandigheden voor een te laag loon op Europese vissersschepen. Dit gebeurt ook op boten van Nederlandse bedrijven. Toezicht en handhaving ontbreken in de praktijk. Bron: https://www.groene.nl/artikel/zestien-uur-per-dag-vissen-naar-krab
Ondertussen vluchten velen in de ‘zegeningen’ van de techniek en zoeken hun spirituele heil in AI en andere vormen van vermaak. Alsof een algoritme in een Black Box antwoord heeft op alle levensvragen. Sanne Bloemink schrijft in de Groene Amsterdammer van 6 augustus 2025 (nr. 32):
De tech-ideologie, ontdekte techjournalist Meghan O’Gieblyn, komt verdacht veel overeen met die van de religieuze fundamentalisten uit haar jeugd. ‘Ze zoeken God in het lab, en dat is gevaarlijk.’Bron: https://www.groene.nl/artikel/aan-de-voeten-van-de-technologie
In dit interview komt aan het licht hoe de techbedrijven steeds meer inzetten op het verslaven van hun consumenten en hoe zij alles in het werk stellen om via technische middelen de samenleving vorm te geven ongeacht de kosten op geestelijk en psychisch gebied. De mens blijft een zoeker naar zin en vooral naar veiligheid en houvast. AI belooft alles en maakt op dat gebied ‘niets’ waar. De transhumanisten geloven in hun eigen onsterfelijkheid maar vergeten dat ze een lichaam hebben dat uiteindelijk niet zal meespelen.
Het grootste slachtoffer is de menselijke vrijheid. En als die verloren is is het verlies van menselijkheid en het verlies van fatsoen niet meer ver weg. Ze kloppen aan de deur en niets houdt hen meer tegen, deze moordenaars en meelopers, die nu hun lusten kunnen botvieren en hun frustraties kunnen uitleven. De geschiedenis herhaalt zich nu met andere spelers en in een andere context.
WAT de toekomst brengen moge – een deel hebben we zelf in onze handen en in ons hart: zijn we moedig, zijn we fatsoenlijk genoeg om onze menswaardigheid te behouden en te bewijzen ook als het moeilijk wordt?
Ed è subito sera
Ognuno sta solo sul cuor della terra
Trafitto da un raggio di sole:
Ed è subito sera.
Salvatore Quasimodo
En snel valt de avond
Ieder staat alleen op het hart van de aarde
Doorboord door een straaltje zon:
En snel valt de avond
Vertaling: B.v.d Bosche
En opeens is het avond
Ieder staat eenzaam op het hart van de aarde,
doorboord door een straal van de zon :
en opeens is het avond
Vertaling: Dr. Catharina Ypes
John Hacking
11 augustus 2025
Bronnen:
Françoise Frenkel, Nichts, um sein Haupt zu betten. (Rien où poser sa tête). Mit einem Vorwort von Patrick Modiano. Dossier von Frédéric Maria. Aus dem Französischen von Elisabeth Edl, München 2016 (Carl Hanser Verlag)
https://www.groene.nl/artikel/als-het-aankomt-op-burgermoed
https://www.groene.nl/artikel/zestien-uur-per-dag-vissen-naar-krab
https://www.groene.nl/artikel/aan-de-voeten-van-de-technologie
uit: De mooiste van Salvatore Quasimodo, vertaald door Bart van den Bossche en Erik Derijcke, in een redactie van etc. Tielt, Amsterdam 2004 (Lannoo/Atlas)
Vertaling: Dr. Catharina Ypes en ontleend aan: PANTHEON DER NOBELPRIJSWINNAARS VOOR LITERATUUR – 48ste deel, blz. 55/166 – Uitgeverij Heideland Hasselt, 1964.
betekenisgeving & levenshorizon 