Gaudéte – verheugt u

DSCN8791

Overdenking op zondag 14 december 2014 Studentenkerk

Gelezen Jesaja 65,17-25; Johannes 3,22-30

Het lijken wel een soort van communicerende vaten: Jezus en Johannes. Johannes moet minder worden, kleiner, Jezus meer, groter. Geen haat en nijd tussen die twee, geen concurrentiestrijd. Ook al lijken de leerlingen van Johannes moeite te hebben met het feit dat Jezus meer gegadigden trekt om te worden gedoopt.

Een mens kan helemaal niets ontvangen, tenzij het hem vanuit de hemel  geschonken wordt.”  Is de repliek van Johannes. Dus wat klagen jullie dan?  Terwijl het lijkt alsof het hier om een simpel meningsverschil gaat zit er een hele andere dimensie onder, zeg maar een mystieke dimensie. Jezus is in het evangelie van Johannes het vleesgeworden woord van God. Met andere woorden: Jezus treedt op als bruidegom – klaar voor het huwelijk. Johannes de doper schakelt in de tekst meteen over naar deze symboliek. Hij is net als Mozes de bemiddelaar, de kroongetuige tussen God en zijn volk. Deze keer is het volk hier een deel van het volk van Israel: de messiaanse gemeente, leerlingen van Jezus, volgelingen  voortgekomen uit en bouwend op het aloude volk van God. Het evangelie zet hen neer als het volk in een actueel jasje.

Maar niet iedereen gaat daarin mee. Velen zien in Jezus níet de Messias. Velen maken zich nog druk om reiniging en de geldigheid van rituelen. De evangeliën staan vol met strijdgesprekken. Het lijkt over niks anders te gaan. En zoals we weten is het historisch heel anders gelopen met deze kleine club van joodse christenen toen de Grieken en Romeinen erbij kwamen. Maar daarover gaat het vandaag niet.

Het is bij Enon, Ainoon, bronnen geheten, waar gedoopt wordt. Dicht bij Salim, dat vrede betekent. Een begrip dat terugkeert in de naam Jeruzalem. Misschien betekent die naam: vrede maken, huis of bron van vrede. De deskundigen zijn het er niet over eens. Bronnen, water, vruchtbaarheid, nieuwe schepping en dan ook nog de  mystieke huwelijkssymboliek uit het Hooglied. Het kan niet op. Dat klinkt allemaal mee in deze woorden van dit evangelie. En als klap op de vuurpijl een nieuwe hemel en een nieuwe aarde bij Jesaja. Als dát niet iets is om zich over te verheugen in deze adventstijd? Het klinkt misschien een beetje ironisch als ik het zo zeg, want we zijn natuurlijk allemaal realisten, maar voor een keer mag dat. Als je goed kijkt naar de inhoud van dit visioen valt op dat het helemaal niet zoveel afwijkt van wat we zouden willen: oud worden, genieten van het werk van onze handen, niet op de vlucht hoeven, geen zuigelingensterfte, en niemand wordt geboren om daarna een vreselijk lot te ondergaan. Alleen als het gaat over leeuwen die stro eten en wolven met lammeren samen vliegt de profeet in mijn ogen een beetje uit de bocht. Dan is hij echt visionair. Zoals ook in dit citaat: Niemand doet kwaad, niemand sticht onheil op de heilige berg van de Heer. Dus de menselijke natuur blijft ook niet wat hij is geweest: een mengeling van goede en minder goede driften,  of kwade driften zoals u wilt.

Zullen wij dat ooit nog beleven? Maken wij dat nog in onze dagen mee? Ik vermoed van niet. Maar hoop doet leven. Als het waar is dat: “Een mens helemaal niets kan ontvangen, tenzij het hem vanuit de hemel geschonken wordt”  zit hier nog een andere kant aan het verhaal. Ik persoonlijk vind dit een heel weerbarstige uitspraak. Met onze aardse ogen zijn we niet gewend om zo te kijken. We zetten vaak in op autonomie, op zelfbeschikking, zelf keuzes maken. En we zijn in onze ogen helemaal verantwoordelijk voor wat we dan kiezen. Maar als het nou eens zo is dat de hemel een woordje meespreekt in ons leven? Dat er überhaupt een hemel is die ons iets schenkt? Gelooft u dat? Stel nou dat het zo is, dat onze geschonken kwaliteiten ons leven meer kleuren dan onze ambities en dat we het moeten doen met wat we in huis hebben? Zelfacceptatie, realistische doelen, werken met de middelen die je hebt. Dat is wat ik studenten vaker voorhoud – je kunt jezelf niet veranderen. Je bent de baas, okay, maar je moet ook niet over je schaduw willen springen.

Als dat allemaal waar is, dan klinken die woorden van Johannes en Jesaja nog niet zo gek. Want het zijn woorden die ons in leven kunnen houden. Als we durven te vertrouwen op wie we zijn en wat ons voedt en wat we kunnen. Het is blijde boodschap, het zijn woorden van vreugde. Het is optimisme pur sang. En als het ook nog waar is dat de hemel hierachter zit, wat wil je dan nog meer? Maar daar zit volgens mij de moeilijkheid van de moderne mens, die leeft in de moderne tijd: modern wil hier zeggen – op de aarde gericht, helemaal aards, elk spoortje van hemel is uitgewist, bestaat gewoon niet. De band met de hemel zoals die vanzelf gold in het wereldbeeld van de Middeleeuwer en in de bijbelse geschriften is doorgesneden. Een kloof scheidt ons in ons uitdrukkingsvermogen, ons geloof en ons zelf-verstaan. En daarvan dragen wij allen de sporen. Of we dat nu willen of niet. We zijn seculier, we staan midden in de wereld en wij zijn erop gericht en voor heel velen is voor de hemel geen plaats meer. Die valt buiten het discours.

We noemen ons gelovigen, volgelingen van Jezus, die wonderbare man. Dus we moeten ons verhouden tot zijn leven, zijn woorden, zijn teksten. Daar is de hemel niet weg bij te denken hoeveel “Aufklärung” er ook plaatsvindt. Als we ons al moeten verhouden tot wie we zijn en wat we in huis hebben, als we tevreden moeten zijn met onze ontvangen kwaliteiten  – en dat zijn er meestal niet weinig –  dan kan wat mij betreft dat stukje hemel er nog wel bij. Gaudéte – verheugt U!

Deze 3e zondag van de advent draagt al lang deze titel. Verheugt U want een redder wordt ons geboren, een man van vrede. Stromen zullen vloeien, de woestijn wordt vruchtbaar, donker wordt licht. Daarom hoop ik en wens ik dat alle rationele ballast, alle gepieker, alle twijfel hoe wetenschappelijk ook, alle angst en gebrek aan durf ons niet ervan mogen afhouden – ons niet ervan kunnen afhouden om ons open te stellen voor dit wonder van de geboorte van de Messias. Elk jaar krijgen we die kans om kerst opnieuw te beleven. Om de vreugde van dit wonder, dit geheim in onze wereld, te aanschouwen. Daarom alvast een heel goede en hartverwarmende voorbereiding op dit feest van licht., opdat deze Messias ook in ons hart geboren mag worden.

John Hacking