God with me, God met mij, Gott mit mir, Dieu avec moi. Dat is niet alleen blasfemie alsof je in staat bent om te weten wie en wat God is en doet. Het is in mijn ogen ook walgelijk om te denken dat God met jou is in tegenstelling tot veel anderen. Want zou God dan niet met al die anderen zijn die het loodje leggen, al die onschuldige slachtoffers van een bombardement in Gaza of Libanon, in Oekraïne, Soedan, en overal op de wereld waar wordt gevochten en waar legers burgers doden alsof het helemaal niks voorstelt? Is God niet met de dakloze die door een racist wordt vermoord? Niet met het kind dat levenloos aanspoelt aan de kust van Italië omdat de rubberboot is gezonken met vluchtelingen? Waarom zou jij beter zijn dan al die mensen, waarom zou God met jou zijn en niet met hen. Ronduit walgelijk en narcistisch, vind ik, dit soort uitspraken, zeker als ze gedaan worden door een president van de VS die hardop zegt dat God hem heeft beschermd om zijn grote taak voor Amerika te gaan vervullen. Daarbij gesteund door tal van christenen die in hem soms een soort van door God gezonden messias zien.
Kristin Kobes Du Mez, historicus en kenner van de evangelicale beweging in de VS zegt in een Interview met Alexander Dommerholt op 2 november 2024 in het Nederlands Dagblad over deze christenen:
De meer charismatische richting houdt vol dat Trump ‘Gods gezalfde’ is, en dat andere presidenten dat niet waren. Binnen een andere richting wordt de ‘Zeven Bergen-heerschappij’ aangehangen. Het idee is dat de samenleving bestaat uit zeven bergen. Elke berg staat voor een ander aspect: de regering, onderwijs, etcetera. Aanhangers geloven dat je het leiderschap van elke ‘berg’ in handen moet krijgen om de samenleving te veranderen. Of die leider een christen is of niet, dat maakt niet uit: zolang hij maar ‘de wil van God’ uitvoert, en dus is Trump door God op deze plek neergezet om ons land te redden.
Daarnaast gaat het domweg om macht. Trump belooft witte, conservatieve christenen een bevoorrechte positie. Daarvoor stoken ze angst op jegens vijanden. Wie dat zijn, verandert steeds weer. Vroeger waren dat bijvoorbeeld communisten en feministen. Nu is het ‘links’ en ‘woke’.’
Het christendom in dit jasje is in mijn ogen volledig mislukt, het is een gotspe, een vloek die haaks staat op de belofte van een bijbelse God die oog wil hebben voor alle mensen. Een God die niemand voortrekt en die niemand onrechtvaardig behandelt. Dat is de teneur in de meeste bijbelse verhalen waarin de relatie tussen God en mens centraal staat en die in vaak prachtige verhalen naar voren komt. Het begint al met het scheppingsverhaal: de oorspronkelijke belofte dat het goed was zoals God het had gemaakt krijgt een knauw als de mens het gebod overtreedt om niet van de vrucht in het midden van de tuin te eten. Maar nadat alles is opgehelderd weet de mens waar hij aan toe is en dat hij een keer zal sterven. Volgens God is hij een van ‘ons’ geworden, kennende goed en kwaad. Maar het eeuwige leven wordt hem onthouden want hij mag niet eten van de boom des levens.
Het vervolg is de geboorte van Kain (landbouwer) en Abel (a). Deze laatste wordt bruut door zijn broer vermoord, en zijn bloed schreeuwt naar de hemel. Kain jaloers kan niet accepteren dat God niet naar hem omkijkt als hij zijn offer aanbiedt. Ook Kain wordt verbannen, maar hij krijgt een teken, een Kainsteken opdat niemand hem mag vermoorden. Kain krijgt nakomelingen en ook Adam en Eva krijgen opnieuw een zoon, Seth. Zo gaat de geschiedenis verder tot aan de man Noach die in een tijd leeft ‘dat de boosheid des mensen menigvuldig was op de aarde, en al het gedichtsel der gedachten zijns harten te allen dage alleenlijk boos was’. God krijgt dan berouw dat Hij de mens gemaakt heeft en een grote ramp ligt in het verschiet. Maar Noach en zijn gezin, inclusief heel wat dieren worden gespaard voor een nieuwe toekomst, een nieuwe belofte.
Wat leren we uit deze verhalen? Eerst gaat het fout, de mens begaat flinke blunders, maar na de straf volgt telkens een nieuwe belofte. Maar niemand in deze verhalen beroept zich erop dat God aan zijn zijde staat, nergens ‘God met mij’. In de boeken van de profeten komt dit nog veel duidelijker aan het licht. Hier vertellen de verhalen over hoop en twijfel, over wanhoop en berusting, over grote verlangens en verwachtingen en teleurgestelde verwachtingen. Of lees eens het boek Job, over Job zelf die op de mesthoop terecht komt. Door iedereen verlaten weigert hij te geloven dat God hem in de steek laat. Uiteindelijk wordt hij in ere hersteld maar zijn kinderen is hij dan kwijt want die zijn dood. Job’s weigering is géén narcistisch statement dat God met hem is. Job’s weigering is een vasthouden aan de belofte van een rechtvaardige God en hij gaat tot het uiterste, en wordt in een zeer extreme situatie gebracht, op de proef gesteld, om dit tegenover zijn vrienden en tegenover God vol te houden. Vertrouwen of geloven op het scherpst van de snede. Dat is heel wat anders dan een schijnheilige president onder de handen van een stelletje christelijke kwezels die voor hem bidden met een vroom gezicht.
In het lied libera me zingt de mens het uit en roept hij om genade en om de bevrijding van de eeuwige dood. De dag van de eeuwige toorn die zal aanbreken, de dag waarop de mens voorgoed gestraft zal worden. Een lied uit de liturgie tijdens een uitvaart. Een lied ook dat tegenwoordig liever niet gezongen wordt bij een begrafenis want wie van de aanwezigen gelooft dit nog? Toch is het een mooie tekst die door zijn dynamiek en zijn inhoud aan kan spreken en aan kan zetten tot nadenken. Libera me, bevrijd me….niet alleen van de eeuwige dood. Maar ook van het onheil dat mensen elkaar aandoen, het brute geweld, de meedogenloosheid waarmee we elkaar en de wereld om ons heen inclusief alle natuur, vernietigen. Daarom de volledige tekst van dit prachtige lied:
Libera me, Domine, de morte aeterna, in die illa tremenda:
Quando caeli movendi sunt et terra:
dum veneris judicare saeculum per ignem.
Tremens factus sum ego et timeo,
dum discussio venerit, atque ventura ira.
Dies illa, dies irae,
calamitatis et miseriae,
dies magna et amara valde.
Requiem aeternam dona eis Domine,
et lux perpetua luceat eis.
Libera me, Domine, de morte aeterna,
in die illa tremenda:
Quando caeli movendi sunt et terra:
dum veneris judicare saeculum per ignem.
Bevrijd mij, Heer, van de eeuwige dood op die verschrikkelijke dag,
wanneer de hemelen moeten wankelen en de aarde,
wanneer U de wereld zult komen oordelen met vuur.
Bang ben ik geworden en ik vrees,
wanneer de beoordeling zal komen en de toorn nabij is.
Die dag, dag van toorn,
van rampspoed en ellende,
grote en zeer bittere dag.
Bevrijd mij, Heer,
van de eeuwige dood op die verschrikkelijke dag,
Geef hen eeuwige rust, Heer,
en het eeuwige licht verlichte hen.
Wanneer de hemelen moeten wankelen en de aarde,
wanneer U de wereld zult komen oordelen met vuur.
Niet God met mij, maar God voor ons als wij zijn geboden volgen, al is het met vallen en opstaan. Als wij leren van de straf en ons beteren. Als wij durven te vertrouwen op zijn belofte van heil en rechtvaardigheid voor alle mensen, niet alleen de ‘vrome’ blanken, niet alleen de rijken, de mensen die het gemaakt hebben in deze maatschappij. Ook de vluchteling, ook de immigrant verdient een plaats onder de zon, hier in ons midden. En als je dat niet vindt, hou dan wel je mond over je christen zijn want dat is een grove walgelijke leugen. Jezus is niet je redder – hij zal je rechter zijn. Of er dan een libera me voor jou zal zijn? Ik waag het te betwijfelen.
John Hacking
6 november 2024
Bijlage: interview met Kristin Kobes Du Mez
Waarom lopen evangelicals achter Trump aan? Volgens deze historicus is dat niet meer dan logisch
INTERVIEW Er zijn weinigen die de wereld van de evangelicals beter kennen dan Kristin Kobes Du Mez. De auteur en historicus vertelt over hun macho-, machts- en geloofscultuur en waarom ‘Gods gezalfde’ Trump zo goed bij hen past. ‘Ze voeren theologische gymnastiek uit om zich uit ‘heb uw naaste lief als uzelf’ te kletsen’.
Alexander Dommerholt – zaterdag 2 november 2024 Nederlands Dagblad
Het boek Jesus and John Wayne van Du Mez verscheen in 2020 en sloeg in de Verenigde Staten in als een bom. In het boek beschrijft ze de cultuur van evangelicals; bekende namen als Billy Graham en Tim LaHaye passeren de revue, maar vooral kijkt ze naar de invloed van deze leiders op de levens van gewone mensen.
De conclusies waren niet mals. Machogedrag staat binnen de evangelical kringen centraal. Mannen dienen sterk en autoritair te zijn, vrouwen moeten hun echtgenoten dienstbaar zijn (vooral met seks) en alles wat niet wit en evangelical is, is een vijand. Het leidt allemaal regelrecht tot de opkomst van Trump, concludeert Du Mez.
Begrijp ik het goed: Donald Trump is een logische keuze voor evangelicals?
‘Absoluut. Ik hoor uit die kringen vaak dat ze Trump niet uit kunnen staan en er genoeg van hebben om zijn gedrag goed te praten. Als puntje bij paaltje komt, blijven ze gewoon op hem stemmen. Dat praten ze goed door te zeggen: ‘ik stem op zijn beleid’.
Als we naar dat beleid kijken, dan zien we dat Trump illegale migranten in kampen wil opsluiten. En kijk eens naar zijn ideeën over rassengelijkheid en zijn belastingbeleid. We vergeten vaak dat dit overeenkomt met de ideeën die witte evangelicals zelf al jaren hebben. Onder Trump is het wel extremer geworden, maar evangelicals zijn daar in meegegaan. Mogelijk hebben ze zelfs de partij nog verder in die richting geduwd.’
Dat is toch vreemd? Evangelicals waren woest over Bill Clintons affaire, maar Trump vertoont erger gedrag en daar straffen ze hem niet voor af?
‘Dat klopt. Er wordt door evangelicals op verschillende manieren mee omgegaan. De meer charismatische richting houdt vol dat Trump ‘Gods gezalfde’ is, en dat andere presidenten dat niet waren. Binnen een andere richting wordt de ‘Zeven Bergen-heerschappij’ aangehangen. Het idee is dat de samenleving bestaat uit zeven bergen. Elke berg staat voor een ander aspect: de regering, onderwijs, etcetera. Aanhangers geloven dat je het leiderschap van elke ‘berg’ in handen moet krijgen om de samenleving te veranderen. Of die leider een christen is of niet, dat maakt niet uit: zolang hij maar ‘de wil van God’ uitvoert, en dus is Trump door God op deze plek neergezet om ons land te redden.
Daarnaast gaat het domweg om macht. Trump belooft witte, conservatieve christenen een bevoorrechte positie. Daarvoor stoken ze angst op jegens vijanden. Wie dat zijn, verandert steeds weer. Vroeger waren dat bijvoorbeeld communisten en feministen. Nu is het ‘links’ en ‘woke’.’
Zo’n hang naar een slachtofferrol staat toch haaks op de machocultuur die evangelicals hebben?
‘Een slachtofferrol rechtvaardigt het gebruik van geweld, en daarna geef je de macht aan een meedogenloze leider om die dreiging aan te pakken, zoals Trump.
Veel van de christelijke leer spreekt dit radicaal tegen. Denk aan ‘houd van uw naaste als uzelf’. Dus zijn evangelicals op zoek naar allerlei redenen om hun militante houding goed te praten. Alles is toegestaan, zelfs nep-dreigingen.
Denk daarbij aan Ergun Caner, de evangelical die claimt dat hij ooit moslimterrorist was. Hij werd uitgenodigd om te spreken op Calvin University. Een collega van mij die veel van de islam weet, viel het meteen op: zelfs de meest basale feiten over de islam wist hij niet.
Hij nam contact op met de organisatie Focus on the Family, die deze Caner onder hun vleugels had genomen. Zij gaven gewoon toe dat zij wisten dat hij een oplichter was! Toch is hij nog altijd een spreker voor deze organisatie, omdat hij nuttig werk voor hen verricht: hij bazuint die dreiging rond.’
Trump flirt hevig met Noord-Korea en Rusland, die juist voor evangelicals de grote vijand waren. Vanwaar die omslag?
‘Dat vind ik ook erg verrassend, want anticommunisme is altijd kenmerkend geweest voor evangelicals. Natuurlijk speelt mee dat Poetin anti-lhbt en autoritair is, maar dat zij hun anti-Russische gevoelens zó snel opzij hebben gezet, is opmerkelijk.
Je moet wel bedenken dat de politieke koers van evangelicals heel erg van hun leiders afhangt. Het was fascinerend om te zien dat, toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, ik tijdens de eerste paar dagen van de oorlog veel haatmail kreeg van evangelical pastors en influencers, die Zelensky als een held zagen. ‘Zie je wel, macho’s zijn nodig!’, zeiden ze.
Binnen een week was dat totaal omgeslagen, onder invloed van hun leiders. Dat Rusland Oekraïense kerken bombardeert en juist Oekraïense evangelicals in bezette gebieden hevig vervolgt, wordt strategisch genegeerd.’
Jagen de evangelicals daar niet mensen mee weg?
‘Dat doen ze ook. Hun aandeel ten opzichte van de grootte van de bevolking neemt af. Daar tegenover staat dat er meer mensen zijn die zich identificeren als evangelical uit politieke overwegingen. Zij gaan misschien niet eens naar de kerk, maar ze staan wel achter het politieke gedachtegoed.
Ook hebben de evangelicals allang ingecalculeerd dat ze mensen wegjagen. Als je Project 2025 leest, dan zie je dat hun plan is om de macht te grijpen én te behouden. Mocht Trump weer aan de macht komen, dan willen ze massaal ambtenaren ontslaan en hen vervangen met Trump-loyalisten.’
Daardoor lijkt vooral het machogedrag van Trump belangrijk te zijn. Heeft zijn wangedrag hem populairder gemaakt bij evangelicals?
‘Het is belangrijk om de zedenleer van evangelicals goed te begrijpen. Als je door de verheven retoriek heen prikt, dan zie je dat alles draait om hiërarchie. De vrouw is ondergeschikt aan de man, kinderen aan hun ouders. Ook moet je ‘Gods autoriteiten’ gehoorzamen, zoals de dominee en de president, al bepalen ze zelf wie door God is ingesteld. Obama was dat volgens hen niet en dus luisterden ze niet naar hem.
Bij degenen voor wie dat wél geldt, kan alles worden goedgepraat. Ik heb meegewerkt aan de film For Our Daughters die net is uitgekomen. Deze film gaat onder meer over evangelical mannen die seksueel misbruik plegen. Wat gebeurt er vaak in die gevallen? Het slachtoffer, ook al is het een klein meisje, krijgt de schuld. De dader wordt verdedigd.
Dat doen ze vanwege hun kijk op autoriteit. De machtige man is uitgekozen door God om autoriteit te bekleden, zeggen ze. Als misbruik aan het licht komt, zeggen evangelicals vaak meteen dat God de dader vergeeft.’
Hoe zie je dat in de kerken terug?
‘Wat precies ‘macho’ is, kan verschillende vormen aannemen. In sommige kringen telt theologische vaardigheid. Ouderling worden helpt daarbij, want dat is een machtspositie. Veel geld hebben werkt altijd, maar ook het hebben van een vrouw en kinderen – dat laat zien dat jij jouw ‘taak’ uitvoert.
Bedenk ook dat veel jonge mannen zich vervreemd voelen van de wereld, en deze kerken geven hen het gevoel ergens bij te horen. Dat gaat misschien niet op een gezonde manier en al helemaal niet voor de vrouwen in hun leven.
Doordat ik die film heb gemaakt, heb ik zoveel vreselijke verhalen gehoord van vrouwen die misbruikt zijn, en die daar in sommige gevallen wel veertig jaar niet over hebben kunnen praten. Dat is ook niet vreemd als je bedenkt dat vrouwen die zich uitspreken worden aangevallen. Zij krijgen te horen dat ze hun kerk vernietigen.’
Wat ook opvalt bij evangelicals is dat ze hun land en religie in een adem noemen. Welke is voor hen het belangrijkst?
‘Ik denk niet dat zij die van elkaar kunnen scheiden: ze hebben een ‘God en natie’-geloof. Veel conservatieve evangelicals ontkennen overigens dat ze politiek zijn ingesteld. Tegelijkertijd stemmen ze altijd op Republikeinen, denken ze dat het onmogelijk is om christen én Democraat te zijn en delen ze in de kerk handleidingen uit over hoe je moet stemmen.
Maar voor hen is dat geen politiek, maar ‘christelijk’. Veel evangelicals noemen zichzelf niet eens meer zo. Zij noemen zich alleen nog christen, omdat alleen zij de ware christenen zijn, vinden ze.’
Als dat zo is, wat is een evangelical dan überhaupt nog?
‘Evangelicals geven zelf altijd de voorkeur aan een theologische omschrijving, waarin kort gezegd een wedergeboren identiteit en Schriftgezag centraal staan. Aanvankelijk wilde ik in Jesus and John Wayne die omschrijving ook gebruiken, maar tijdens het schrijven realiseerde ik me dat ik er niets aan had.
Evangelicals kunnen wel zeggen dat zij de enige christenen zijn voor wie de Bijbel centraal staat, maar tegelijkertijd voeren ze allerlei theologische gymnastiek uit om zich uit teksten als ‘houd van uw vijanden’ en ‘heb uw naaste lief als uzelf’ te kletsen.
Hun theologische ideeën zijn kneedbaar rondom hun politieke identiteit. Evangelicals zijn dus eerder een cultuurfenomeen dan een theologisch verschijnsel.’
Klopt het dat kerkgaande evangelicals minder extreem zijn dan de cultuur-evangelicals?
‘Je moet hiermee heel voorzichtig zijn. Toen Trump net opkwam, waren er nog best wat never Trump evangelicals. Toentertijd werd er een onderzoek gepubliceerd dat kerkgaande evangelicals Trump minder vaak steunden, maar elk onderzoek dat daarna uitkwam, bewees het tegendeel.
Toch wordt dat ene onderzoek nog altijd te pas en te onpas van stal gehaald om ‘echte evangelicals’ vrij te pleiten van de opkomst van Trump. Russell Moore van de Southern Baptist Church deed dat bijvoorbeeld al in 2016. Toch werd hij een paar jaar later uit zijn functie ontheven omdat hij Trump niet wilde steunen.’
Wat voor invloed heeft dat gehad op voorgangers?
‘Er is laatst een fascinerend onderzoek uitgebracht waarin evangelical pastors werd gevraagd op wie zij gingen stemmen. Normaliter wil twee à drie procent van de voorgangers die vraag niet beantwoorden – nu is dat twintig procent.
Dat komt omdat voorgangers van conservatieve kerken bang zijn om te laten merken dat ze tegen Trump zijn, omdat ze de kerk uitgezet kunnen worden. Ze weten dat als ze hun mening geven, het slecht voor hen kan aflopen.’
Dus de kerk is politiek?
‘Ja, in evangelical kerken is Christus versmolten met het extreemrechtse gedachtegoed van de Make America Great Again-beweging.’
Wie is Kristin Kobes Du Mez?
Kristin Kobes Du Mez is een Amerikaanse auteur en historicus met Nederlandse roots. Ze is afkomstig uit de staat Iowa, maar woont tegenwoordig in Grand Rapids in Michigan. Aldaar is ze verbonden aan Calvin University als hoogleraar geschiedenis en gender studies.
Ze doet veel onderzoek naar evangelicals, wat onder andere heeft geleid tot het boek Jesus and John Wayne: How White Evangelicals Corrupted a Faith and Fractured a Nation (‘hoe witte evangelicals een geloof verdraaiden en een natie verdeelden’). Het boek belandde op de bestsellerlijst van The New York Times.
Bijlage: de eerste hoofdstukken uit Genesis voor wie geen bijbel heeft
Genesis 2,4 Dit zijn de geboorten des hemels en der aarde, als zij geschapen werden; ten dage als de HEERE God de aarde en den hemel maakte. 5 En allen struik des velds, eer hij in de aarde was, en al het kruid des velds, eer het uitsproot; want de HEERE God had niet doen regenen op de aarde, en er was geen mens geweest, om den aardbodem te bouwen.
6 Maar een damp was opgegaan uit de aarde, en bevochtigde den gansen aardbodem. 7 En de HEERE God had den mens geformeerd uit het stof der aarde, en in zijn neusgaten geblazen den adem des levens; alzo werd de mens tot een levende ziel. 8 Ook had de HEERE God een hof geplant in Eden, tegen het oosten, en Hij stelde aldaar den mens, dien Hij geformeerd had. 9 En de HEERE God had alle geboomte uit het aardrijk doen spruiten, begeerlijk voor het gezicht, en goed tot spijze; en den boom des levens in het midden van den hof, en de boom der kennis des goeds en des kwaads.
10 En een rivier was voortgaande uit Eden, om dezen hof te bewateren; en werd van daar verdeeld, en werd tot vier hoofden. 11 De naam der eerste [rivier] is Pison; deze is het, die het ganse land van Havila omloopt, waar het goud is. 12 En het goud van dit land is goed; daar is [ook] bedolah, en de steen sardonix. 13 En de naam der tweede rivier is Gihon; deze is het, die het ganse land Cusch omloopt. 14 En de naam der derde rivier is Hiddekel; deze is gaande naar het oosten van Assur. En de vierde rivier is Frath. 15 Zo nam de HEERE God den mens, en zette hem in den hof van Eden, om dien te bouwen, en dien te bewaren.
16 En de HEERE God gebood den mens, zeggende: Van allen boom dezes hofs zult gij vrijelijk eten; 17 Maar van den boom der kennis des goeds en des kwaads, daarvan zult gij niet eten; want ten dage, als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven. 18 Ook had de HEERE God gesproken: Het is niet goed, dat de mens alleen zij; Ik zal hem een hulpe maken, [die] als tegen hem over zij. 19 Want als de HEERE God uit de aarde al het gedierte des velds, en al het gevogelte des hemels gemaakt had, zo bracht Hij die tot Adam, om te zien, hoe hij ze noemen zou; en zo als Adam alle levende ziel noemen zoude, dat zou haar naam zijn. 20 Zo had Adam genoemd de namen van al het vee, en van het gevogelte des hemels, en van al het gedierte des velds; maar voor den mens vond hij geen hulpe, [die] als tegen hem over ware. 21 Toen deed de HEERE God een diepen slaap op Adam vallen, en hij sliep; en Hij nam een van zijn ribben, en sloot derzelver plaats toe [met] vlees. 22 En de HEERE God bouwde de ribbe, die Hij van Adam genomen had, tot een vrouw, en Hij bracht haar tot Adam. 23 Toen zeide Adam: Deze is ditmaal been van mijn benen, en vlees van mijn vlees! Men zal haar Manninne heten, omdat zij uit den man genomen is. 24 Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven; en zij zullen tot een vlees zijn. 25 En zij waren beiden naakt, Adam en zijn vrouw; en zij schaamden zich niet.
Genesis 3
1 De slang nu was listiger dan al het gedierte des velds, hetwelk de HEERE God gemaakt had; en zij zeide tot de vrouw: Is het ook, dat God gezegd heeft: Gijlieden zult niet eten van allen boom dezes hofs? 2 En de vrouw zeide tot de slang: Van de vrucht der bomen dezes hofs zullen wij eten; 3 Maar van de vrucht des booms, die in het midden des hofs is, heeft God gezegd: Gij zult van die niet eten, noch die aanroeren, opdat gij niet sterft. 4 Toen zeide de slang tot de vrouw: Gijlieden zult den dood niet sterven; 5 Maar God weet, dat, ten dage als gij daarvan eet, zo zullen uw ogen geopend worden, en gij zult als God wezen, kennende het goed en het kwaad. 6 En de vrouw zag, dat die boom goed was tot spijze, en dat hij een lust was voor de ogen, ja, een boom, die begeerlijk was om verstandig te maken; en zij nam van zijn vrucht en at; en zij gaf ook haar man met haar, en hij at. 7 Toen werden hun beider ogen geopend, en zij werden gewaar, dat zij naakt waren; en zij hechtten vijgeboombladeren samen, en maakten zich schorten. 8 En zij hoorden de stem van den HEERE God, wandelende in den hof, aan den wind des daags. Toen verborg zich Adam en zijn vrouw voor het aangezicht van den HEERE God, in het midden van het geboomte des hofs.
9 En de HEERE God riep Adam, en zeide tot hem: Waar zijt gij? 10 En hij zeide: Ik hoorde Uw stem in den hof, en ik vreesde; want ik ben naakt; daarom verborg ik mij. 11 En Hij zeide: Wie heeft u te kennen gegeven, dat gij naakt zijt? Hebt gij van dien boom gegeten, van welken Ik u gebood, dat gij daarvan niet eten zoudt? 12 Toen zeide Adam: De vrouw, die Gij bij mij gegeven hebt, die heeft mij van dien boom gegeven, en ik heb gegeten.
13 En de HEERE God zeide tot de vrouw: Wat is dit, [dat] gij gedaan hebt? En de vrouw zeide: De slang heeft mij bedrogen, en ik heb gegeten. 14 Toen zeide de HEERE God tot die slang: Dewijl gij dit gedaan hebt, zo zijt gij vervloekt boven al het vee, en boven al het gedierte des velds! Op uw buik zult gij gaan, en stof zult gij eten, al de dagen uws levens. 15 En Ik zal vijandschap zetten tussen u en tussen deze vrouw, en tussen uw zaad en tussen haar zaad; datzelve zal u den kop vermorzelen, en gij zult het de verzenen vermorzelen. 16 Tot de vrouw zeide Hij: Ik zal zeer vermenigvuldigen uw smart, namelijk uwer dracht; met smart zult gij kinderen baren; en tot uw man zal uw begeerte zijn, en hij zal over u heerschappij hebben. 17 En tot Adam zeide Hij: Dewijl gij geluisterd hebt naar de stem uwer vrouw, en van dien boom gegeten, waarvan Ik u gebood, zeggende: Gij zult daarvan niet eten; zo zij het aardrijk om uwentwil vervloekt; en met smart zult gij daarvan eten al de dagen uws levens. 18 Ook zal het u doornen en distelen voortbrengen, en gij zult het kruid des velds eten. 19 In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert, dewijl gij daaruit genomen zijt; want gij zijt stof, en gij zult tot stof wederkeren. 20 Voorts noemde Adam den naam zijner vrouw Heva, omdat zij een moeder aller levenden is. 21 En de HEERE God maakte voor Adam en zijn vrouw rokken van vellen, en toog ze hun aan.
22 Toen zeide de HEERE God: Ziet, de mens is geworden als Onzer een, kennende het goed en het kwaad! Nu dan, dat hij zijn hand niet uitsteke, en neme ook van den boom des levens, en ete, en leve in eeuwigheid. 23 Zo verzond hem de HEERE God uit den hof van Eden, om den aardbodem te bouwen, waaruit hij genomen was. 24 En Hij dreef den mens uit; en stelde cherubim tegen het oosten des hofs van Eden, en een vlammig lemmer eens zwaards, dat zich omkeerde, om te bewaren den weg van den boom des levens.
Genesis 4
1 En Adam bekende Heva, zijn huisvrouw, en zij werd zwanger, en baarde Kain, en zeide: Ik heb een man van den HEERE verkregen! 2 En zij voer voort te baren zijn broeder Habel; en Habel werd een schaapherder, en Kain werd een landbouwer. 3 En het geschiedde ten einde [van] [enige] dagen, dat Kain van de vrucht des lands den HEERE offer bracht. 4 En Habel bracht ook van de eerstgeborenen zijner schapen, en van hun vet. En de HEERE zag Habel en zijn offer aan; 5 Maar Kain en zijn offer zag Hij niet aan.
Toen ontstak Kain zeer, en zijn aangezicht verviel. 6 En de HEERE zeide tot Kain: Waarom zijt gij ontstoken, en waarom is uw aangezicht vervallen? 7 Is er niet, indien gij weldoet, verhoging? en zo gij niet weldoet, de zonde ligt aan de deur. Zijn begeerte is toch tot u, en gij zult over hem heersen. 8 En Kain sprak met zijn broeder Habel; en het geschiedde, als zij in het veld waren, dat Kain tegen zijn broeder Habel opstond, en sloeg hem dood. 9 En de HEERE zeide tot Kain: Waar is Habel, uw broeder? En hij zeide: Ik weet [het] niet; ben ik mijns broeders hoeder? 10 En Hij zeide: Wat hebt gij gedaan? daar is een stem des bloeds van uw broeder, dat tot Mij roept van den aardbodem. 11 En nu zijt gij vervloekt van den aardbodem, die zijn mond heeft opengedaan, om uws broeders bloed van uw hand te ontvangen. 12 Als gij den aardbodem bouwen zult, hij zal u zijn vermogen niet meer geven; gij zult zwervende en dolende zijn op aarde. 13 En Kain zeide tot den HEERE: Mijn misdaad is groter, dan dat zij vergeven worde. 14 Zie, Gij hebt mij heden verdreven van den aardbodem, en ik zal voor Uw aangezicht verborgen zijn; en ik zal zwervende en dolende zijn op de aarde, en het zal geschieden, dat al wie mij vindt, mij zal doodslaan. 15 Doch de HEERE zeide tot hem: Daarom, al wie Kain doodslaat, zal zevenvoudig gewroken worden! En de HEERE stelde een teken aan Kain; opdat hem niet versloeg al wie hem vond. 16 En Kain ging uit van het aangezicht des HEEREN; en hij woonde in het land Nod, ten oosten van Eden.
17 En Kain bekende zijn huisvrouw, en zij werd bevrucht en baarde Henoch; en hij bouwde een stad, en noemde den naam dier stad naar den naam zijns zoons, Henoch. 8 En aan Henoch werd Hirad geboren; en Hirad gewon Mechujael; en Mechujael gewon Methusael; en Methusael gewon Lamech. 19 En Lamech nam zich twee vrouwen; de naam van de eerste was Ada, en de naam van de andere Zilla. 20 En Ada baarde Jabal; deze is geweest een vader dergenen, die tenten bewoonden, en vee [hadden]. 21 En de naam zijns broeders was Jubal; deze was de vader van allen, die harpen en orgelen handelen 22 En Zilla baarde ook Tubal-kain, een leermeester van allen werker in koper en ijzer; en de zuster van Tubal-kain was Naema. 23 En Lamech zeide tot zijn vrouwen Ada en Zilla: Hoort mijn stem, gij vrouwen van Lamech! neemt ter ore mijn rede! Voorwaar, ik sloeg wel een man dood, om mijn wonde, en een jongeling, om mijn buile! 24 Want Kain zal zevenvoudig gewroken worden, maar Lamech zeventigmaal zevenmaal.
25 En Adam bekende wederom zijn huisvrouw, en zij baarde een zoon, en zij noemde zijn naam Seth; want God heeft mij, [sprak] [zij], een ander zaad gezet voor Habel; want Kain heeft hem doodgeslagen. 26 En denzelven Seth werd ook een zoon geboren, en hij noemde zijn naam Enos. Toen begon men den Naam des HEEREN aan te roepen.
Genesis 6
1 En het geschiedde, als de mensen op den aardbodem begonnen te vermenigvuldigen, en hun dochters geboren werden, 2 Dat Gods zonen de dochteren der mensen aanzagen, dat zij schoon waren, en zij namen zich vrouwen uit allen, die zij verkozen hadden. 3 Toen zeide de HEERE: Mijn Geest zal niet in eeuwigheid twisten met den mens, dewijl hij ook vlees is; doch zijn dagen zullen zijn honderd en twintig jaren. 4 In die dagen waren er reuzen op de aarde, en ook daarna, als Gods zonen tot de dochteren der mensen ingegaan waren, en zich [kinderen] gewonnen hadden; deze zijn de geweldigen, die van ouds geweest zijn, mannen van name.
5 En de HEERE zag, dat de boosheid des mensen menigvuldig was op de aarde, en al het gedichtsel der gedachten zijns harten te allen dage alleenlijk boos was. 6 Toen berouwde het den HEERE, dat Hij den mens op de aarde gemaakt had, en het smartte Hem aan Zijn hart. 7 En de HEERE zeide: Ik zal den mens, dien Ik geschapen heb, verdelgen van den aardbodem, van den mens tot het vee, tot het kruipend gedierte, en tot het gevogelte des hemels toe; want het berouwt Mij, dat Ik hen gemaakt heb. 8 Maar Noach vond genade in de ogen des HEEREN.
9 Dit zijn de geboorten van Noach. Noach was een rechtvaardig, oprecht man in zijn geslachten. Noach wandelde met God. 10 En Noach gewon drie zonen: Sem, Cham en Jafeth. 11 Maar de aarde was verdorven voor Gods aangezicht; en de aarde was vervuld met wrevel. 12 Toen zag God de aarde, en ziet, zij was verdorven; want al het vlees had zijn weg verdorven op de aarde. 13 Daarom zeide God tot Noach: Het einde van alle vlees is voor Mijn aangezicht gekomen; want de aarde is door hen vervuld met wrevel; en zie, Ik zal hen met de aarde verderven. 14 Maak u een ark van goferhout; met kameren zult gij deze ark maken; en gij zult die bepekken van binnen en van buiten met pek. 15 En aldus is het, dat gij haar maken zult: driehonderd ellen zij de lengte der ark, vijftig ellen haar breedte, en dertig ellen haar hoogte. 16 Gij zult een venster aan de ark maken, en zult haar volmaken tot een elle van boven; en de deur der ark zult gij in haar zijde zetten; gij zult ze met onderste, tweede en derde [verdiepingen] maken. 17 Want Ik, zie, Ik breng een watervloed over de aarde, om alle vlees, waarin een geest des levens is, van onder den hemel te verderven; al wat op de aarde is, zal den geest geven.
18 Maar met u zal Ik Mijn verbond oprichten; en gij zult in de ark gaan, gij, en uw zonen, en uw huisvrouw, en de vrouwen uwer zonen met u. 19 En gij zult van al wat leeft, van alle vlees, twee van elk, doen in de ark komen, om met u in het leven te behouden: mannetje en wijfje zullen zij zijn; 20 Van het gevogelte naar zijn aard, en van het vee naar zijn aard, van al het kruipend gedierte des aardbodems naar zijn aard, twee van elk zullen tot u komen, om [die] in het leven te behouden. 21 En gij, neem voor u van alle spijze, die gegeten wordt, en verzamel ze tot u, opdat zij u en hun tot spijze zij. 22 En Noach deed het; naar al wat God hem geboden had, zo deed hij.
betekenisgeving & levenshorizon 