Roofkapitalisme in opkomst

De voortekenen bedriegen niet: de kapitalisten gaan weer terug naar hun wortels: “de overtuiging dat de sterkste de meeste rechten heeft”. Darwinisme op economische schaal. Roofkapitalisme is weer in, zie de grondaankopen in Afrika, waar arme boeren worden verdreven omdat de grond gebruikt wordt voor voedselwinning voor de rijkere landen. Dat gold al heel wat tijd in Latijns Amerika waar de hamburger- industrie en maffia de lakens uitdeelt en grote delen bos en oerwoud het loodje leggen omdat wij zo graag hamburgers eten. Nu moet ook Afrika eraan geloven. Oorspronkelijke bewoners, culturen, tradities, daar hebben de rovers geen boodschap aan.

De oostkust van de VS, Los Angeles, is inmiddels in de ban van het harde kapitalisme uit China. “Wie de toekomst van de Verenigde Staten wil zien, gaat naar Los Angeles. New York is een stad van arrivés geworden. De moderne pioniers wonen in LA. Ze kijken naar Azië, niet naar Europa. Schoolkinderen krijgen er een uur Chinese les per dag” zo stelt Tom-Jan Meeus, zaterdag 18 juni 2011 (pag. 26-29) in het NRC onder de titel” Uitkijk op een nieuwe wereld.” Meeus schrijft:

“De extreme verharding van het economisch klimaat in de regio sluit aan bij de nieuwe werkelijkheden die China creëert. Zo vertelt burgemeester R. Rex Parris van Lancaster over de tot nu toe mislukte pogingen van zijn stad een fabriek van BYD aan te trekken, fabrikant van de eerste Chinese elektrische auto. Parris vergezelde zijn locoburgemeester een paar keer op dienstreis naar China en hij keerde terug met een diepe overtuiging: „Alleen in China bestaat het echte kapitalisme nog.”

China streeft dus de VS voorbij maar is dat erg? Voor kapitalisten is dit een ramp dus zetten ze alle zeilen bij om mee te doen met als gevolg een versterking van de tweedeling in de maatschappij tussen “have’s and have’s not”. Dus ook het gevaar van toenemende sociale onrust die, zoals bij ons tijdens voetbalwedstrijden, explosief tot uiting kan komen. Redenen voor al dat geweld liggen heus niet in een verkeerd fluitje van de scheidsrechter. Hetzelfde zien we nu in Noord-Afrika en het Midden-Oosten: het volk grijpt naar de wapens, maar zonder financiële steun en een goed alternatief zal er niet zoveel veranderen. De roofridders zijn nog te sterk en ze beschikken over een leger.

Meeus vervolgt en citeert deze Amerikaan die reageert op deze opmars van China: “En dus zullen de VS zich volgens hem opnieuw moeten uitvinden. Amerika is onder invloed van Europa te veel verzorgingsstaat geworden. In New York vinden ze het vast nog steeds prachtig, smaalt hij, maar aan de Westkust is allang duidelijk dat het niet meer te handhaven is. Chinezen werken harder, langer en goedkoper. „Als wij iets leren van onze contacten met China”, zegt hij, „is het dat wij moeten ophouden sociale problemen via de overheid op te lossen.” De keuze is niet ingewikkeld. Als de regio rond LA het huidige welvaartspeil wil handhaven, moet het bedrijven als BYD aantrekken, legt hij uit. Maar Chinese fabrieken vestigen zich volgens hem nooit in de VS als ze zorgpremies en andere sociale verzekeringen moeten opbrengen. „Dus die luxe zullen we wel móeten opgeven.” Zo brengt LA de Aziatische werkelijkheden Amerika binnen en de effecten dringen in steeds meer sectoren door.” Einde citaat en einde humaniteit want hier is zorg voor de zwakkeren gedefinieerd als “luxe”. Zij die het geld hebben hebben makkelijk praten, roofridders verschuilen zich in hun kastelen en doen alsof de wereld hen niet aangaat.

Sociale onrust die hiervan het gevolg kan zijn kan daarom alleen worden bestreden met hardere repressie en meer controle. Daarnaar zijn we hard op weg. Alles komt vast te liggen, elke dissident krijgt een eigen profiel, elk kritisch commentaar zal je je leven achtervolgen in de instellingen van de machtigen en rijken. Ook de maffia zou een probleem kunnen krijgen met al die toegenomen macht van de overheid om de burgers te controleren. Maar de maffia is het roofkapitalisme in levende lijve. In Italië misschien nog met een zweem van ‘god-father’ uitstraling zoals dat door Hollywood is gepropageerd, of in Japan als clan-verband met mooie tatoeages, in werkelijkheid, zijn het koele en berekende moordenaars, meer niet. In Oost-Europa (mensensmokkelmaffia), Japan (kernenergiemaffia), Mexico (drugsmaffia) en Rusland (grondstoffenmaffia) zijn het net dezelfde bandieten als overal: snel rijk en machtig willen worden. En dat ten koste van iedereen en alles wat hen in de weg staat. Alles kan product zijn om winst te maken: afval, kernafval (de Middellandse zee komt er vol mee te liggen omdat de maffia talloze schepen liet zinken en laat zinken – maar wie kraait hierna, meneer Berlusconi?), mensen en mensensmokkel, een miljarden-handel, drugs, en nu ook voedsel.

Voor de maffia=roofkapitalisme is er slechts een weg naar de toekomst om hun kapitaal zeker te stellen: de weg voorruit, het overnemen van de overheid, zie Italië (waar de clown Berlusconi de aandacht afleidt), zie Rusland (idem met Poetin mbt grondstoffen en de druk op andere landen om prijzen te betalen), zie China (waar de communistische partij allerlei ideologie in stand houdt maar interne corruptie en milieuschandalen nauwelijks de baas is) etc etc. En Europa is het volgende bolwerk om de macht over te nemen. Voor de roofkapitalisten is er slechts een oplossing: verzorg de de armen met drugs, geef hen zoveel mogelijk ‘brood en spelen’ want dan zijn ze te beroerd om in opstand te komen. Mexico is het levende voorbeeld van een narcostaat waar drugs, bendes en geweld het leven van iedereen bepalen. Daar is niet werken bron van inkomsten maar corruptie, zeker bij de overheid. Want de wil en de kennis ontbreken om er daadwerkelijk iets aan te doen, zo lijkt het. Maar is dat werkelijk zo? Is het niet inherent aan het kapitalistische roven om een land en zijn bevolking zo naar de ondergang te laten gaan?

Zij die vanuit een naïef of is het expliciet geloof in de vrije markt er nog van overtuigd zijn dat de markt zichzelf zal reguleren en dat op een humane wijze hebben niet alleen een enorme plank voor hun kop, zij zijn blind voor de eigen historie, en vooral medeplichtig aan al dat moorden van de rovers. Vertrouwen op de overheid die de normen uitzet en handhaaft wordt ondermijnd door de machtigen zelf die de politici als hun lakeien behandelen en de politici laten zich zo behandelen. Is dit overdreven? Nee kijk maar naar de functies die ex-politici in gaan nemen in het bedrijfsleven na hun politieke carrière. Meneer Schröder in Duitsland, dat is wel een heel expliciet voorbeeld, door zijn lidmaatschap van de grondstoffen-gas-maffia in Rusland. Maar de Nederlandse bedrijven zijn geen haar beter en de roofridders waren ook hier op de beurs rond en halen eruit wat ze eruit willen halen. Het zijn net springbalsemienen in de tuin. Bij nat en warm weer groeien ze keihard, bij de eerste vorst leggen ze het loodje om in het voorjaar weer als een idioot uit de grond te schieten want hun zaad is overal verspreid.

In een ander artikel uit dezelfde krant op dezelfde dag wordt het einde van het kapitalisme aangekondigd: ” Volgens de Belgische antropoloog Paul Jorion bewijst de Europese schuldencrisis dat het kapitalisme op zijn laatste benen loopt. ‘Iedereen is de ander geld schuldig, iedereen is kwetsbaar. Daarom loopt het systeem vast.’” Ik citeer nog een stukje van de woorden van Jorion:

“‘In ons kapitalistische systeem zit een weeffout: alle rijkdom komt in handen van een relatief klein groepje mensen terecht. Dit groepje, dat steeds meer land, bedrijven en grondstoffen bezit, is erbij gebaat dat de anderen consumeren. In plaats van die anderen meer salaris te geven om die consumptie te betalen, lenen zij hen geld uit – tegen rente. Zo vergroten zij hun eigen rijkdom, terwijl de rest meer schulden opbouwt. Dit systeem explodeert nu.”” De beurscrisis van de afgelopen tijd toont dit aan. Maar er wordt niet van geleerd want we gaan op de oude voet verder. Dat ‘we’ dat zijn vooral ook de politici die op basis van eigen perceptie, partijbelang en kortzichtigheid zogenaamd luisteren naar de wensen van  hun achterban in plaats van met een visie te komen op deze nefaste ontwikkelingen. Nederland is belangrijker dan Europa, vindt meneer Wilders, maar Nederland is niets zonder Europa. Als exportland zijn wij volledig afhankelijk van de geldstromen en de goodwill van anderen om onze producten af te nemen. Een klein incident, een gerucht, naar aanleiding van een besmetting met resistente bacteriën met meer dan duizend zieken en een groot dodental,  verlamt de totale export van komkommers, paprika en tomaten. Naast de talloze doden die zijn besmet vallen er tallozen ten slachtoffer aan de ingestorte handel. Weg winst en weg vooral jarenlang ploeteren op je akkertje en in je kas. Nee, de roofridders hebben het beter bekeken. Ierland, Portugal en Griekenland krijgen de rekening van jarenlang roofridderschap en de burgers zijn de pineut, zij mogen de brokken verdelen van wat er nog is overgebleven. De rest is opgesoupeerd door banken, aandeelhouders en financiële adviseurs met maffiapraktijken.

Jorion deelt deze mening, ik citeer: “„Nee. Het hart van ons financiële systeem is intussen weggesmolten en de maatschappij betaalt hier een enorme prijs voor. De kern van dit systeem was de laatste tijd de derivatenhandel, het opknippen en doorverkopen van schuld zonder dat er hoegenaamd risico aan kleeft. Die handel voedde bubbles. Nu de zeepbellen uiteengespat zijn, functioneert deze derivatenhandel niet meer zoals vroeger. De handelaren hebben hiermee in korte tijd veel geld verdiend. Maar ze kunnen er niet mee doorgaan: de meeste Amerikanen en Europeanen hebben te veel schulden gemaakt. Die doen dus niet meer mee. Dus het systeem bestaat nog, maar daarbinnen gebeurt weinig meer. Als een schelp waar het visje uit verdwenen is. De business verplaatst zich daarom naar het Verre Oosten, China, India, waar veel geld wordt rond gepompt en het procedé zich pijlsnel herhaalt. Geldschieters lenen aan producenten, handelaren en consumenten. Zij verdienen hieraan: ze krijgen het geld met rente terug. De rest waant zich ook even rijk, door het overvloedige krediet waarmee ze alles kunnen kopen.” Ook daar zal de wal het schip keren, wordt de vervuiling van het milieu zo groot dat er wel ingegrepen moet worden om niet eeuwenlang zones van de dood te scheppen waar niemand meer toegang toe heeft zoals in de film van Tarkovski “Stalker”.

Jorion bespreekt de nieuwe rol van de handelaars. Ik noem hen voor het gemak maar roofridders en maffialeden omdat ze opereren op het grensgebied van goed en kwaad en omdat hebzucht hun grootste drijfveer is – rijkdom ten koste van alles: „Maar de handelaars maken echt sociale promotie: vroeger waren zij intermediairs tussen geldschieters en consumenten, nu verdienen ze krankzinnig veel met gokken op beurskoersen en dergelijke; zij belanden in het kamp van de geldschieters. Maar de meeste mensen blijven met schulden zitten. Iedereen is de ander geld schuldig; iedereen is kwetsbaar. Daarom draait het systeem zichzelf uiteindelijk vast.”

Jorion noemt deze wijze van handelen oorlogvoeren. Dat is ook wat China momenteel in Afrika doet: oorlog voeren met economische middelen, investeren in de toekomst van een groot China dat zo min mogelijk afhankelijk is van anderen qua grondstoffen etc. En het schept daarmee een enorme afzetmarkt voor producten en eigen mensen. In Tibet hebben ze kunnen oefenen in het klein, in Noord-Korea ontdekken ze hoever repressie kan gaan, in Vietnam hebben ze geoefend met de echte oorlog tegen wat toen leek een onoverwinnelijke (kapitalistische) vijand. China heeft geleerd van de geschiedenis en kiest de weg van de afwisseling tussen druk en massage, tussen repressie en het laten vieren van de teugels, als ze maar hun doel bereiken, ongeacht hoe. Idealistische opvattingen over het handhaven van mensenrechten en het politieagent spelen vanuit het Westen en vanuit Nederland slaan de plank volledig mis omdat ze geen rekening houden met de echte realiteit. Dat is er een van keiharde machtsstrijd en inzet van alle middelen. Roofridders kennen geen genade, weten niet wat het woord pardon betekent, ze zijn van elke vorm van humaniteit beroofd ook al sponsoren ze kunstenaars en andere instituties die de buitenkant van de macht een mooi pokerface geven.

Jorion zegt: “„Ja, dit is een soort oorlog. Financieel en sociaal. Vroeger bereikte je sociale en maatschappelijke omwentelingen met geweld. De ene klasse werd afgezet, de andere greep de macht en het bezit. De laatste decennia gebeurde in onze wereld exact hetzelfde. Maar geld heeft de plaats van geweld in onze maatschappij ingenomen. Vreemd genoeg gebeurde dit op de ruïnes van een maatschappij die werd verwoest door excessief geweld, na de Tweede Wereldoorlog. Weinigen zien de parallel, maar de strijd is natuurlijk dezelfde: je verovert de wereld, maar nu ‘pacifistisch’, met geld. De heersende klasse van nu is een andere dan die van dertig jaar geleden: de nieuwe aristocratie, dat zijn financiers die de wereld over jetten, met merken pronken, in gated communities wonen.”” Vutton-tassen in China, een grote expositie van de nieuwe hebbe-dingetjes in Chinese hoofdsteden, allemaal voor de nieuwe rijken. Hoe betrokken de ondernemingen zijn in deze oorlog blijkt uit het feit dat Vutton processen aanspant tegen kunstenaars die plaatjes van dezelfde tassen gebruiken in collages waar onrecht aan de kaak wordt gesteld. De ondernemingen hebben niet alleen lange tenen, ze willen het door henzelf aangerichte onrecht (lage lonen, kinderarbeid, milieuvervuiling etc.) niet zien en zeker niet in verband worden gebracht met het roofridderschap, maar ze zijn deel van de keten. Een keten die geld inzet als wapen, geld dat door de snelheid van het internet onzichtbaar wordt.

Jorion over dit proces: “‘Nu wordt geld gebruikt om bubbles te creëren. Zo verdien je er méér mee. Als de bubble er is, moet het geld naar een andere plek waar nog geen bubble is. Kijk naar de Amerikaanse huizenmarkt waarin iedere idioot een hypotheek kon krijgen en de risico’s werden uitgesmeerd: op zeker moment is de boel verzadigd. Er groeit nu een bubble op de Amerikaanse pensioenmarkt. Nu de onroerendgoedmarkt is geklapt, vormen beleggingen voor veel Amerikanen de enige oudedagsvoorziening. Met allerlei techniekjes worden nu beurskoersen gemanipuleerd, door bijvoorbeeld duizend transacties per seconde te doen. Maar, je merkt, de rek is eruit. De beurs is met eenderde gekrompen, nu de derivatenhandel niet goed meer loopt. Financiers worden paniekerig. Je ziet het aan grote beursgenoteerde bedrijven in Frankrijk, die weer winst beginnen te maken. 98 procent van die winst gaat regelrecht naar de aandeelhouders en een paar topbestuurders – veel meer dan vroeger. Het personeel krijgt vrijwel niets. Investeringen in het bedrijf zijn ook minimaal.”” (einde citaat)

De zaak is ernstig, illusies zijn uit den boze, roofkapitalisme lokt velen aan want de winsten zijn groot en de voordelen wegen niet op tegen de nadelen. Typisch denken op de korte termijn, iets waar het Nederlandse kabinet vandaag ook mee bezig is om een paar miljard te bezuinigen, die vervolgens in de opvolgers van de F16, de JSF’s worden gestopt, waar niemand van de bevolking op zit te wachten. Roofridderschap: smeer ze onbetaalbare en onzinnige wapens aan, zodat de ondernemers die eraan verdienen, beter gezegd de aandeelhouders in de militaire sector, (het industrieel militair complex – een eufemisme voor de militaire – wapenmaffia) er stinkend rijk van worden. Jorion snapt dat de aandeelhouders hun kans schoon zien om te profiteren van de huidige markt. Vanuit de politiek krijgen zij totaal geen tegenwicht. In mijn ogen zijn daarmee de politici of dom, of verdacht, of hypocriet en leugenachtig. Dus weg met die ‘kliek corrupte en niet-gekwalificeerde techo-en populistische ambtenaren die mooi weer spelen met belastinggeld’  om maar in de woorden van meneer Wilders, die er zelf deel vanuit maakt, te spreken. Politici als gekozen en verkozen ambtenaren om het volk te vertegenwoordigen zitten er als de schijn niet bedriegt, grotendeels voor zichzelf: hebben ze een leuke baan, krijgen ze veel aandacht en hebben ze ook, als het meezit een goed perspectief na hun politieke geploeter. Kijk maar even weg als het ernstig wordt, dan kunnen de aandeelhouders hun gang gaan. Een prachtig voorbeeld is de aanbesteding van de Noord-zuid Lijn, Amsterdam- Brussel op het spoor, ook al dit weekend uitgebreid in het nieuws.

“Waarom gebeurt dat?” vraagt de journalist an Jorion (is hij nou zo naïef, of denkt hij aan zijn lezers)

„Aandeelhouders en bestuurders grijpen wat ze grijpen kunnen. Binnenkort kan het niet meer. Ze vertrouwen het systeem niet meer.” zegt Jorion

“Werkt zelfregulering niet?” vraagt opnieuw de journalist, voor hen die nog een illusie hebben dat geloof in de vrije markt de beste zegening is voor de mensheid.

Jorion: “„Nee, want ethiek en bezit staan haaks op elkaar. Zij die veel hebben, zijn niet meer de baas over hun bezit. Hun bezit wordt de baas over hén, dicteert hun gedrag. Ze willen alsmaar meer en dat staat ethisch gedrag in de weg. Daarom is het kapitalisme, althans dit kapitalisme, gedoemd te mislukken. Economen hebben dit niet ingecalculeerd toen ze het systeem uitdachten.” De jJournalist die misschien nog gelooft in het rechtssysteem en de politieke instrumenten vraagt: “Weten politici hoe erg het is?”

Jorion: Op schampere toon: „O ja.”

Journalist: “Hoe weet u dat?”

Jorion: „Omdat ze me dat vertellen. Ze bellen me.”

Journalist: “Wie?”

Jorion: „Ik ben in het Elysée geweest. Bij adviseurs van de president. Ook met bankiers heb ik vaak contact. Laatst moest ik een lezing houden voor hen. Ik dacht: ze gaan me levend opeten. Maar nee: applaus. Na afloop komt de eerste naar me toe en zegt: ‘Meneer, niet tegen de anderen zeggen, maar ik ben het helemaal met u eens’. De volgende zegt hetzelfde. En dat zes, zeven keer. Deze mensen weten exact hoe het zit. De banken spelen een sleutelrol in de crisis. Bankiers weten precies hoeveel rotzooi er in welke banken zit.”

De journalist komt met een slotopmerking – een soort slotsom, maar geen antwoord op dit roofridderschap en hoe het is aan te pakken. “Wat leert de crisis u?”

Jorion: „Dat niet alles rationeel te verklaren is of in modellen te vangen. Dat de mens dat toch altijd probeert en dus steeds op zijn neus gaat. Toen ik na mijn studie onderzoek deed in een Franse vissersgemeenschap, bleken prijsontwikkelingen niet te verklaren als je domweg naar vraag en aanbod keek. Ik zei: ‘Er is iets anders.’ Ha ha, riep iedereen, ‘Jorion begrijpt zelfs de wet van vraag en aanbod niet.’ Later ontdekte ik het echte systeem dat de prijzen bepaalde: sociale status. De rechter die iets verkoopt, kan meer vragen voor hetzelfde product dan de schoenmaker, en de schoenmaker meer dan de metselaar. Niks bijzonders. Iedereen weet dat instinctief, behalve economen. Maar economen hebben wel de hele catechismus van het kapitalisme geschreven. Daarom loopt alles nu spaak.””

Daar moeten we het maar mee doen, de economen die niets van de werkelijke maatschappij snappen, lullen maar raak, bepalen mede de politieke agenda en houden de illusies van een vrije markt in stand samen met de politici die blind zijn voor de gevolgen. De economen die het wel snappen zijn inmiddels steenrijk want zij doen van harte mee en profiteren van alle zeepbellen en alle illusies van hun collega’s en zij werpen de politici af en toe een worst toe in de vorm van een leuk commissariaat met lucratieve bijverdiensten voor een paar uurtjes praten vergezeld van goede wijn en een excellent hapje in een driesterren restaurant dat naderhand ook nog gedeclareerd kan worden. De roofridders hebben voorlopig vrij spel, hun kastelen zijn alsnog onneembaar? Of is dat nog niet uitgeprobeerd? Hoog tijd dus voor een belegering en een afsluiten van de toevoerlijnen.

John Hacking