Karelstroon

Karelstroon

“Der Königsthron ist überaus schlicht und einfach gestaltet; Verzierungen fehlen gänzlich. Zu dem auf einem Unterbau errichteten Sitz führen sechs Stufen. Der Stuhl selbst besteht aus vier mit bronzenen Klammern zusammengehaltenen Marmorplatten, die nach den neueren Untersuchungen ebenso wie die Stufen um 800 der Grabeskirche in Jerusalem entnommen wurden. Eine andere (unbelegte) Interpretation verweist auf die Palasttreppe des Pilatus, über die Jesus nach seiner Geißelung hinaufgeschritten ist. Auf einer der beiden seitlichen Platten finden sich feine, eingeritzte Linien, die wohl als Spielfeld für ein antikes Mühlespiel dienten. Die Rückplatte zeigt gar eine frühe Darstellung der Kreuzigungsszene. Aus der Oberflächenbehandlung und den aus verschiedenen Epochen stammenden Einritzungen heidnischer wie christlicher Art kann darauf geschlossen werden, dass die Platten mindestens zum dritten Mal verbaut wurden.” bron: https://de.wikipedia.org/wiki/Aachener_Königsthron

 

IMG_5285

De troon van Karel de Grote in de Dom van Aken is bijzonder. Niet alleen door zijn eenvoud maar vooral omdat hij gemaakt is van de marmerplaten afkomstig uit de grafkerk van Jeruzalem, een kerk gebouwd op de plek waar Jezus zou zijn begraven na zijn kruisdood. In een van de marmeren platen is de omtrek ingekrast van een oud bordspel dat zou verwijzen naar het dobbelen om het onderkleed van Jezus door de Romeinse soldaten. De trappen zelf van de troon zouden afkomstig zijn van de treden die naar het paleis van Pilatus leiden, die Jezus heeft bestegen toen hij getoond werd aan het volk en veroordeeld werd tot de kruisdood. Al met al dus stenen ooggetuigen in de vorm van een troon van het lijden en opbaren van Jezus. Daarmee hebben deze objecten een meer dan religieuze status gekregen, ze zijn relikwie geworden. Onder de troon kan men doorkruipen, symbool van onderwerping aan de vorst op de troon en aan Jezus zelf. En dat allemaal in een kerk hier niet al te ver vandaan. Leven en sterven van Jezus worden zo bijna aanraakbaar in de vorm van deze troon.

 

IMG_5291

Is deze overlevering waar? Maakt het wat uit of ze waar of niet waar is? De duiding is prachtig, het verhaal mooi. Het brengt het gebeuren rond Jezus dichterbij en dat was denk ik de opzet. Iets wat ver weg heeft plaatsgevonden en waar zovelen in geloven naar je eigen huis, je eigen woonomgeving halen. Dat is ook de zin van het verzamelen van relikwieën vermoed ik, je haalt het heilige in je eigen huis. Daardoor worden de bewonderde en de aanbeden personen aanraakbaar, tastbaar en nog meer navolgbaar. Wat mij intrigeert is het feit van het dobbelen om de kleding van Jezus. Dat is natuurlijk een verwijzing naar een oudere tekst uit de bijbel, Ps. 22,19: “zij verdelen mijn kleren onder elkaar en dobbelen om wat ik aan heb.” En even daarvoor staat: “ze hebben mijn handen en voeten doorboord,” dat is de kruisiging. Soldaten werpen de dobbelstenen, spelen een spel met als hoofdprijs kleding van Jezus. Maar strikt genomen zal Jezus niet zoveel meer hebben aangehad en was zijn kleding vuil en vol bloed na alles wat hij heeft moeten doorstaan, niets dus om je druk over te maken bij het dobbelspel. Wat hier gebeurt is de psalm, psalm 22 letterlijk laten plaatsvinden. Een actualisatie ervan in de tijd van Jezus met een nasleep tot in de dom van Aken tot op de dag van vandaag. Ook de troon uit de psalm doet mee, wel niet als troon van God, maar toch wel als troon van de keizer, bijna godgelijk voor de gewone man in die tijd. In de psalm lijkt het aan het begin alsof God niet hoort en niet ziet, maar op het einde draait het blad en wordt alles wat hopeloos verscheen mogelijkheid voor een nieuwe toekomst. Redding uit de dood, redding uit het lijden en de verdrukking. In ons lijdensverhaal treden geen leeuwen, geen honden en geen beesten uit Basan op. En ook het zwaard wordt niet ingezet. Boosdoeners echter voldoende, de middeleeuwse schilderijen die dit tafereel van de kruisiging in beeld hebben gebracht krijgen er geen genoeg van om tronies af te beelden van hatelijke, gemene handlangers van het kwaad. Jezus sterft in een zwarte, zondige en kwaadaardige wereld, het licht scheen in de duisternis maar die nam het niet op. Natuurlijk, het zou het einde ervan betekenen: het kwade tegenover het goede kan niet stand houden dan met grof geweld en overdadige wreedheid. Het duister dat het licht toelaat is geen duister meer. De scheiding is absoluut.
Als de dood een duisternis is, een ondoordringbare nacht, dan is de opstanding uit de dood het einde van deze leegte. Maar wij wachten, wachten nog steeds op dit ongelooflijke optreden van het licht, de verdrijving van de duisternis. In onze wereld zijn licht en donker verdeeld en beiden zijn aanwezig. In onze wereld wordt gedobbeld om de materiële bezittingen, om invloed, macht en aanzien. In onze maatschappij worden spelen vertoond met maar een doel: om rijk, beroemd en belangrijk gevonden te worden. Ster, sterrendom, sterallure, dat is wat lijkt te tellen en waar velen van dromen. Maar zoals het woord al zegt, wat is een ster, kijk naar het firmament? Ze stralen, het lijkt voor eeuwig, maar hoe eenzaam is het sterrenbestaan? Wie rijkt een hand naar de sterren om het licht te ontvangen? Wie neemt de sterren waar in hun diepste kern, en niet alleen hun stralen? Kortom, streven naar de sterrenstatus is eigenlijk een domme zaak, een kortzichtigheid en een verspilling van energie en inzet. Het winnende lot dat je in een klap rijk maakt, betekent niet een zorgeloos bestaan. De donkerheid gaat er niet mee weg.
De soldaten die dobbelen om het kleed van Jezus dobbelen eigenlijk om een omhulsel dat hun leven wel eens radicaal zou kunnen gaan veranderen, (wie de schoen past trekt hem aan?). Deze jas, dit kleed, die stuk gewaad maakt misschien een ander mens van jou en doet je treden in de sporen van wie zoveel geleden heeft. In een van de vergulde kisten in de Dom zou zich de tunica van Maria bevinden. Ook de kleding uit de tijd van Jezus is zo naast de trappen en de grafplaten niet ver weg. Je hullen in iemands kleed, staat symbool voor het je aantrekken van zijn rol, zijn plek, zijn uitstraling, zijn positie, zijn potentie. De kroon en de koningsmantel wisselt van hoofd naar hoofd, van schouder naar schouder en daarmee gaat de macht en de status over op de ander. De soldaat die het kleed van Jezus tot zich neemt, gewonnen in het spel, zal niet meer dezelfde zijn. Hij weet het niet. Hij kan het niet weten, maar het zal hem niet onberoerd laten. Misschien is hij het wel die uiteindelijk zal zeggen dat dit waarlijk Gods zoon was over Jezus, als Jezus is bezweken. Wie zal het zeggen.
In de Dom in Aken komt het verhaal van sterven en dood van Jezus letterlijk dichtbij en als je hierover nadenkt krijg je toch een vreemd gevoel omdat het verhaal dat je hebt gehoord hier opeens voor je ogen zichtbaar wordt. Muurschilderingen zullen wel een soortgelijk effect hebben gehad op de gelovigen, toen zij stonden te luisteren naar de preken over en de verhalen uit de bijbel. Het beeld maakt de beleving concreet, roept de ervaring op en verdiept de emotie. Dan kun je begrijpen dat door de eeuwen heen duizenden en duizenden de tocht hebben gewaagd als pelgrim om deze heilige zaken te aanschouwen, aan te raken en er door geraakt te worden. De troon en al de andere relikwieën zijn overbrengers van het verhaal, zij bemiddelen tussen ons, en de velen voor ons, en wat zich in Israel heeft afgespeeld, lang, lang geleden, maar waar wij nog altijd onze geloofsenergie uit putten. Waar of niet waar doet daarom helemaal niet terzake.

John Hacking
21 november 2015

Na een bezoek aan de Dom op 17 november 2015 samen met collega’s uit Nederland, Duitsland, Oostenrijk, België en Zwitserland.

IMG_5290
Psalm 22 (Willibrordvertaling)

Voor de leider van de muzikanten, over hulp bij de dageraad.
Een zangstuk op naam van David.
Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij in de steek gelaten?
Waarom houdt U zich ver van mijn hulpgeroep,
ver van mijn gejammer?
Ik roep overdag, mijn God, en U antwoordt niet,
en in de nacht, maar ik vind geen rust.
U bent de Heilige, hoog op uw troon,
en Israël zingt uw lof:
Onze vaderen vertrouwden op U,
vertrouwden op U, en U hebt hen gered;
zij riepen U aan en werden bevrijd,
hun vertrouwen in U werd nooit beschaamd.
Maar ik ben een worm, ik tel niet mee,
veracht bij het volk, verguisd bij de mensen.
Iedereen die mij ziet lacht en spot met mij,
gaat grijnzen en schudt zijn hoofd:
‘Hij bouwt op de HEER, die zal hem redden,
die zal hem bevrijden, Hij houdt toch van hem.’
U hebt mij uit de schoot gehaald,
en veilig tegen de borst van mijn moeder gevlijd.
Ik ben, nauwelijks geboren, U toevertrouwd.
Van de moederschoot af bent U toch mijn God?
Blijf niet ver van mij, want ongeluk nadert,
en er is geen mens die mij helpt.
Hele kudden stieren staan om mij heen,
die zware beesten van Basan dringen op, leeuwen sperren hun muil naar mij open
met doordringend, verscheurend gebrul.
Ik ben als water, als water dat vloeit,
mijn gebeente valt in duigen;
mijn hart is als was,
het versmelt diep in mij.
Mijn kracht is als een potscherf verpulverd,
mijn tong kleeft aan mijn gehemelte vast.
U hebt mij neergelegd in het stof van de dood,
de honden staan al om mij heen,
een meute boosdoeners heeft mij omsingeld,
ze hebben mijn handen en voeten doorboord.
Mijn beenderen kan ik tellen, één voor één,
en zij maar kijken en zich om mij vermaken;
zij verdelen mijn kleren onder elkaar
en dobbelen om wat ik aan heb.
HEER, houd u niet ver van mij;
mijn kracht, haast u en help mij.
Behoed mijn nek voor het zwaard,
en mijn lichaam voor grijpende honden;
ontruk mij aan de muil van de leeuw,
aan de hoorns van buffels. U antwoordt mij!
Ik zal uw naam verkondigen bij mijn broeders en zusters,
en U prijzen in de gemeenschap:
Wie de HEER vreest, prijs Hem,
alle nazaten van Jakob, eer Hem
alle nazaten van Israël, vrees Hem,
want Hij kende geen afschuw en geen verachting
voor het ongeluk van de ongelukkige;
Hij heeft zijn gelaat niet afgewend,
nee, Hij luisterde toen om Hem werd geroepen.
U vormt in de gemeenschap de bron van mijn lied,
te midden van de godvrezenden volbreng ik mijn geloften.
Zo kunnen armen eten en hun honger stillen.
Dat zij die Hem zoeken, de HEER loven,
houd moed, voor altijd!
Laat alle einden van de aarde het bedenken en zich keren naar de HEER,
en buigen voor uw aanschijn, alle stammen van de volken,
want de HEER is koning, Hij alleen,
de HEER is heerser over alle volken.
Zelfs degenen die in de aarde slapen buigen voor Hem,
en degenen die in het stof neerliggen knielen voor Hem.
En als iemand zelf niet meer leeft,
dan zullen zijn nazaten Hem dienen;
zij melden het weer aan de generatie na hen
en berichten over zijn heilbrengend werk
aan het volk dat straks wordt geboren:
De HEER heeft het volbracht.

 

IMG_5281