Eer en eerwraak

Eer, Ehre, honour, honneur…

Eerwraak, aantasting van de eer, eer-lijk, dat is het gevolg: lijken, doden, moorden omwille van de geschonden eer. Eer zit tussen de oren en in de harten. Tussen de oren omdat je van mening bent dat je door je geschonden eer een schande bent geworden voor anderen, familie, clan, sociale omgeving, geloofsgenoten. En in het hart omdat je het gevoel hebt niet verder te kunnen leven als je eer niet gewroken is. Maar dat is een gevoel, een kwestie van ervaren en van betekenissen hieraan toekennen. Het is vooral haat en woede, haat en pijn die een uitweg zoekt in wraak. Met eer heeft het eigenlijk weinig te maken. Eer is de mooie buitenkant, de facade, het culturele etiket waarachter je jouw onheilsdaad van wraak kunt goedpraten en verstoppen.

Religieuze wraak doet ook nog een beroep op God als partij die gewroken moet worden alsof God dat zelf niet zou kunnen. Alsof er een mensenhand aan te pas moet komen om God zijn eer terug te geven. Een gotspe, en een vorm van hoogmoed, hybris is het als mensen denken te handelen in naam van God en dan anderen uitmoorden uit wraak, als straf, als vergelding.

Gelukkig is er de dood voor allen, speciaal voor hen die in naam van God het recht in eigen hand durven te nemen, zich op blazen, aanslagen plegen, anderen, onschuldigen afslachten in hun acties. Het is niet alleen een vorm van domheid, van kortzichtigheid maar ook van hybris: held willen zijn in een nieuw drama waar religie een rol in speelt maar waarvan de hoofdrolspelers niets hebben begrepen omdat ze niet kunnen lezen en omdat ze willekeurig lezen, alleen maar dat oppikken wat in hun kraam van pas komt. De dood rekent met iedereen af, dat zal hoe dan ook gebeuren. Het is slechts een kwestie van tijd, van geduld, voordat het zover is.

Gelukkig is de dood voor allen, wil eigenlijk zeggen dat als je jezelf niet realiseert hoe belangwekkend en hoe kort je eigen leven is, dat wil zeggen, de tijd die je gegeven is om er wat van te maken, dan kom je van een koude kermis thuis en gooi je je leven weg voor een of ander ideaal, een of andere opdracht, een of andere wraakactie die niets oplevert, alleen maar meer haat, meer geweld, meer domheid. In die zin zijn mensen kortzichtige wezens dat ze er steeds weer intrappen om wapens ter hand te nemen om hun gelijk, hun wraak, hun oorlog uit te vechten. Aanslagen zoals vannacht in Parijs leggen daar getuigenis van af: het is bijzonder laf om onschuldigen uit te moorden in naam van je eigen ideologie, je geloof, je overtuigingen, je wraakgedachten. Laf omdat de ander zich niet kan verdedigen, omdat hier een vorm van geweld zichtbaar wordt die alleen maar afschuw kan oproepen. Woorden schieten te kort om deze onmenselijkheid te benoemen en te verklaren. Betekenissen vallen als rotte bladeren af van de opgepoetste spreuken van de organisaties die in naam van Allah de wereld willen veroveren en alle andersdenkenden willen uitroeien. En dan als beloning zeker ook nog in het paradijs komen, omringd door schonen en stapels fruit. Dat is niet alleen gruwelijk cynisch, het is volslagen ongeloofwaardig. Als dank voor betoonde moed en inzet, als dank voor deze opeenstapeling van laffe daden,bergen domheid ook nog worden beloond. Dat kan niet waar zijn. Welke schriftgeleerde durft deze onzin te verkondigen? Als het al wordt verkondigd, geef dan zelf het voorbeeld en blaas jezelf op – ergens alleen in de woestijn, waar geen onschuldigen zijn. Dan kom je er vanzelf snel achter hoe het zit met het leven hierna. Deze laatste alinea is natuurlijk ironisch geformuleerd en ik zou deze overtuigde schriftgeleerden graag tegemoet treden in een gesprek om over deze visies rond hiernamaals en beloning te discussiëren. Maar ik besef ook dat het vergeefse moeite is want fanatici zijn niet met het woord te bestrijden, ze zijn alleen gevoelig voor geweld en dan worden ze nog fanatieker. Slechts hun eigen dood kan hen afremmen. Bezinning komt niet in hun woordenboek voor en inkeer en inzicht zijn vreemde eigenschappen die als water van hen afglijden. Maar wat moet onze samenleving dan doen met deze mensen die zo ver hen zijn van het pad van tolerantie, van instemming, toegeeflijkheid en van de wil tot samenleven? Allemaal maar opsluiten? Allemaal maar drogeren, of in het uiterste geval de doodstraf geven? Hoevelen zullen er dan moeten sterven? En is onze samenleving dan niet op het spoor geraakt van de tegenstander: oog om oog, tand om tand? Dit dilemma dient zich nu ook aan: wat te doen met IS, met de soldaten van deze club fanatici? Wat te doen met de teruggekeerden, die IS de rug hebben gekeerd? Of die in naam van IS wachten in Europa om het handwerk van moorden en aanslagen voort te zetten? Ik geloof niet dat er antwoorden zijn die hierop een afdoende remedie geven. Maar het zal een zaak zijn van vallen en opstaan, van uit proberen en van je nek uitsteken om deze beschaving te verdedigen en niet te laten ontploffen omdat fanatici er een andere draai aan willen geven. De slachtoffers van de aanslagen hebben een grote prijs betaald, hun nabestaanden zullen die prijs nog elke dag betalen en dat voor jaren. Het is de prijs die onvrijwillig is opgelegd, zij zijn kind van de rekening geworden. Dat is gruwelijk, dat is absoluut onverdraaglijk. Maar ook buiten Europa in de landen waar de oorlog woedt betalen velen die grote prijs door het geweld dat woedt. Aanslagen en oorlog in Irak en Syrië woeden voort, en zij die weg willen stoten op gesloten deuren aan de grenzen, op leiders die populistisch munt willen slaan uit deze situatie en die oproepen om grote hekken om Europa te plaatsen. Het zal niet helpen,het geweld zal er niet minder om worden en de fanatici zullen niet terugkeren op hun schreden.

Er wordt opgeroepen om te bidden voor al die slachtoffers, om steun en troost te bieden aan de nabestaanden, en dat is prima. Maar nu is ook het moment om te laten zien dat de sterkte die wordt gewenst aan allen die betrokken zijn in dit drama, ook kan worden omgezet in daden van begrip, tolerantie en welwillendheid ten aanzien van al deze slachtoffers van geweld. Want op deze manier komt de oorlog via de aanslagen heel dicht bij huis en haard. De oorlog treedt zo letterlijk ons leven binnen en antwoorden met wapengeweld, retorica en redes zal niet voldoende zijn. Veel sterkte aan allen die dierbaren verloren, aan allen die nu moeten reageren op deze onmenselijkheid, deze gruwelijke daden van geweld.

John Hacking

14 november 2015