Trouw en vertrouwen

Waarom zou je een land toevertrouwen aan iemand die zijn eigen mensen nog niets eens vertrouwt en die alles in de hand wil houden en controleren? Waarom een land toevertrouwen aan iemand wie bewezen heeft er niks van te bakken, waarom hem trouw blijven? Veel kiezers geven dat ook toe maar blijven toch stemmen op deze man met zijn waardeloze beloftes. Wat is dat voor soort trouw? Ontlenen ze hun identiteit aan hem omdat deze bestaat uit onvrede en vooral uit woede en machteloosheid? Die wordt verwoord door ze uit te vergroten waarmee hij zegt hen serieus te nemen? Stem van de problemen maar geen stem van oplossingen. Zwart-wit geredeneerd lijken alle oplossingen voor al die problemen in het land simpel te zijn. De complexiteit en vooral de interne samenhang ervan kwam in deze verkiezingscampagne, een emotie-campagne, nauwelijks aan bod. Dat is aan de meeste kiezers waarschijnlijk ook niet echt besteed. Dan haakt men al snel af. Evenals de politici die doen alsof ze het allemaal even kunnen oplossen. Allemaal voor de buhne.

Demagogie in plaats van democratie

Maar de echte oplossingen vragen nogal wat denkwerk, een lange termijnvisie en vooral een goede en kritische analyse vooraf. Dat kun je niet (alleen) aan politici overlaten die leven van de waan van de dag, de peilingen en de sentimenten in de samenleving. Daarvoor hebben ze hun ambtenaren en wetenschappelijke bureaus. En als ze zelf al hebben gestudeerd is dat nog géén garantie dat ze deze problemen ook adequaat kunnen benoemen en een richting kunnen kiezen om ze op te lossen. Forum voor Demagogie is het grootste voorbeeld. Hun campagne heeft het meeste geld gekost omdat ze o.a. overal billboards hebben gezet met een afbeelding van de nieuwe leider: typisch buitenkant politiek. Inhoud: 0.0 – die is beperkt tot remigratie, d.w.z. deportatie van alle ongewenste ‘mensen’ in het land, (en dat zijn er nogal wat), herstel van de banden met Rusland (in principe het voornaamste punt want ze zijn de lakeien van Putin) en tenslotte ontkenning van elk klimaatprobleem. De leider heeft ervoor gestudeerd zegt ze met een emotieloos stalen gezicht dus ze weet het wel. Nu ze zijn gekozen met 7 leden hebben ze de ‘deur opengetrapt’ naar de Tweede Kamer, zo dezelfde leider. Wat krijgen we dan? Een zevenvoud van de eerder verkondigde onzin? Weglopen van de andere kamerleden? En nog meer protesten die luid worden aangemoedigd door deze partijleden van rechts-extreme jongeren met vuurwerk en met terroristisch geweld en NSB-vlaggen?

Een Europa voor de Russen

Waarom wordt in Nederland in een democratisch stelsel een anti-democratische partij toegelaten tot de verkiezingen, een partij die nauwe banden heeft met mensen uit het Kremlin en die zelfs Russen voor zich laat werken in het Europees Parlement? Hoever raken de tentakels van Putin? En hoe succesvol is hij in het zaaien van verdeeldheid in Europa? Orban heeft hij al aan zijn zijde en ook andere landen in het Oostblok. En allemaal zonder uitzondering zijn ze corrupt en steken ze Europees geld in eigen zak en in dat van hun vrienden. Autocraten op weg naar een dictatuur als het aan hen ligt.

De leugendracula van de Partij Voor Verdraaiing, grote vriend van Orban, de Duitse AFD, Marine le Pen en veel anderen is ook op zijn hand, ook al roept hij van niet. Zo gauw hij aan de macht komt (wat nooit te hopen valt) vliegen de opgevangen Oekraïners eruit, en stopt de militaire steun aan het land. Dat is preken met twee monden…Onbetrouwbaar. Dat verdient geen trouwe stem en geen vertrouwen.

Herboren nazi’s

Op lantarenpalen zie ik soms stickers met de tekst ‘bloed en bodem’. Nazi-kreten uit een verder verleden dat nog steeds niet achter de rug is. Extreem rechts ruikt bloed en voelt het eigen bloed opgestuwd door al deze ontwikkelingen en alle support in de maatschappij, niet in het minst door politici die achter hun boodschap staan. En als ook nog een van de meest rijke mensen zoals Musk ronduit toegeeft aanhanger te zijn en royaal geld geeft om deze bewegingen te steunen lijken alle mogelijkheden open te staan om te streven naar een regimewisseling.

“Meine Ehre heisst Treue” was het motto van de SS, de club moordenaars in het Duitse Rijk van Hitler die verantwoordelijk waren voor de dood van miljoenen en nog eens miljoenen onschuldige slachtoffers: genocide op de Joden, de zigeuners, de gevangen genomen soldaten uit de bevolking van bezette landen, en ieder die in verzet kwam of ervan werd verdacht…de lijst kent geen einde.

Willen we die heel zwarte bladzijde in de geschiedenis (ook met Nederlandse bijdrage van burgers) weer onder de tafel vegen met het toleren van al dat rechtsextreem geweld? Nieuwe goden die nu weer hun kans ruiken en die in feite oude goden zijn in een nieuw en actueel jasje? Met veel meer mogelijkheden ook op digitaal terrein? Haat-fabrieken waarvan de beelden zich toch in de hoofden nestelen van mensen en dan zijn ze lastig te verwijderen. Zeker bij een niet erg kritisch jong publiek en bij kortzichtige types die de moeite niet nemen om echt na te denken.

Islam als vijandige ideologie tegenover de joods-christelijke…(ja wat?)

Is het wegzetten van een hele religie zoals de islam als terroristisch niks anders dan het veroordelen van miljarden mensen! Zeggen dat je dat niet doet is doen alsof je de persoon zou kunnen scheiden van zijn geloof. Hoe kortzichtig en hoe doorzichtig is deze poging tot het creëren van een zondebok in onze samenleving. Met andere woorden het is puur racisme, want ook het wegzetten van andere gelovigen als minderwaardig is racisme. En dat op basis van de claim een joods-christelijke samenleving te zijn. Wat een gotspe. Joods is Nederland nooit geweest -(de hoogste deportatie-cijfers van Joden in de Tweede Wereldoorlog komen uit Nederland; zij maken dit meer dan duidelijk) – en christelijk kun je Nederland ook nauwelijks nog noemen. Deze protestantse en katholieke ‘minderheden’ hebben elkaar eeuwen lang bevochten als ‘christenen’. De praktische en concrete oecumene is nog altijd in de ogen van de scherpslijpers verdacht en ongewenst, dus hoe vreedzaam en eensgezind zijn die christenen dan wel? Bisschoppen die te beroerd zijn hun stem te laten horen bij hedendaags onrecht (uitzonderingen daargelaten), dominees die elkaar de tent uitvechten als het voor of tegen Israel gaat. Oproepen van ‘christelijke partijen zoals de SGP om de islam in te perken en het openbaar gebed te verbieden – Een slinkse gluiperd partij die geen afstand wil doen van het moorden door Netanyahu en zijn kliek. Die de vrouw discrimineert en politieke zelfstandigheid en een rol in de politiek ontzegt, die jammert over abortus en euthanasie maar de genocide in Gaza stilzwijgend goedkeurt…dat is geen christendom maar hypocrisie in hoogste mate.

Vertrouwen: op wie en op wat?

’Zeg tegen hen: Goden die de hemel en de aarde niet hebben gemaakt zullen van de aarde verdwijnen, worden onder de hemel weggevaagd.’

Zo de profeet Jeremia 10, 11 in Tenach, de boeken van het Oude Testament waarvan ook christenen de waarde hebben leren inzien na wat schermutselingen in de eerste eeuwen rond de stellingen van Marcion die een onderscheid maakte tussen een wraakzuchtige God van het Oude Testament en een liefdevolle God zoals de Vader bij Jezus. Hij werd uit de toenmalige kerk gegooid maar zijn aanhangers hielden het nog eeuwen vol.

Op wie mag je vertrouwen, op wie kun je vertrouwen, niet alleen op het terrein van de politiek en de maatschappij, maar ook op het terrein van geloof en religie?

Vertrouwen in jezelf, dat is mooi maar niet voldoende; in je medemens, dat is ook mooi maar eveneens niet voldoende want in heel wat medemensen blijkt een monster te schuilen, als ze het uniform van de macht mogen aantrekken. In de ‘instituties’ (of verworvenheden) dan zoals de democratie en de onafhankelijke rechtspraak, de vrije pers, heet streven naar een rechtvaardige en eerlijke samenleving met dito politici? Ook niet genoeg want we zien overal om ons heen hoe al die instituties onder druk staan en worden bedreigd, zelfs door de hoogste machthebbers omdat volslagen idioten hen via de stembus aan de macht hebben geholpen. Het volk krijgt de leider die het verdient, luidt een gezegde…wat een tragiek. Het is niet alleen de leider die uitvoert, maar ook een groot deel intellectuelen die bijvoorbeeld in USAbyss Project 2025 hebben bedacht om zo een totalitaire en autocratische staatsvorm te funderen. Dan hoeft er met niemand meer rekening te worden gehouden. Le Droit Divin en l’histoire se répète in een nieuwe jas.

Religieus vertrouwen dan?

In mijn vierde essay dat ik schreef met als thema God in de leegte, (het Niets als mogelijke vindplaats van God), te lezen en te downloaden op https://levenshorizonten.com/4-essays-over-god/ wordt in hoofdstuk 4.4.2 (De Oneindigheid als kracht in mij) de zenboeddhist en filosoof Manshi Kiyozawa geciteerd. Hij heeft een zwaar leven gehad, vrouw en kinderen verloren, ziektes, en vooral tegenwerking vanuit corrupte boeddhisten wiens praktijk hij aan de kaak stelde, maar hij heeft nooit zijn vertrouwen verloren hoe zwaar het ook was. In een van zijn teksten probereert hij uit te leggen wat hij onder vertrouwen verstaat, waarom hij vertrouwt en welke concreet nut vertrouwen heeft.

Manshi Kiyozawa vertrouwt op het wonder van de Oneindige kracht die in elk mens kan stromen en die in de Boeddha expliciet zichtbaar wordt. Deze wijst naar zichzelf, een gebaar dat met het Japanse begrip Tathāgata wordt omschreven en dat globaal slaat op alles waar de Boeddha in zijn leven en leer voor staat. Ook dat is geen afgezonderd en gesloten corpus van regels en voorschriften maar vooral een levenshouding waarin in het persoonlijke leven, zo bij Kiyozawa, vrijheid en deemoed elkaar voortdurend versterken en die per situatie telkens opnieuw moeten worden beoefend.

Kiyozawa heeft ontdekt dat religieuze zekerheid berust op datgene wat de mens transcendeert. Het nut van vertrouwen bestaat voor Kiyozawa hierin dat hij verlichting van verdriet en pijn ervaart als hij vertrouwt. Zo gauw hij in zijn geest dit vertrouwen ervaart komt een gevoel van vrede in hem op

Vaste grond in vrijheid en in deemoed

De gedachte van de Boeddha dat het leven niets als lijden is, als gevolg van het blind vasthouden aan het zelf en de uitwerking van deze gedachten (- de volslagen vergeefsheid van het eigen handelen -) in het denken van de monniken Hönen (1133-1212) en Shinran (1173-1262) hebben veel invloed op hem gehad. Kiyozawa is overtuigd van zijn onwetenheid en nutteloosheid van zijn zelf, maar hij is ook gegrepen door het wonder van de oneindige kracht aan gene zijde van dit zelf, een kracht die hij in zijn leven voelt stromen. Het is belangrijk dat wij ons leven op vaste grond bouwen, zo Kiyozawa. Voor hem is religieuze zekerheid het bouwen op het wezen en de leer van de Boeddha en de kracht die alles iedereen bezielt.

Kiyozawa is ervan overtuigd dat alle inzet begint bij jezelf. Jij bent zelf de eerste stap in het proces (en dat een leven lang) ook waar het de relatie met anderen betreft en als je anderen wilt bijstaan op hun weg. Op je innerlijke weg hoef je door niets geketend te worden en kun je vrij zijn. In het dagelijks leven is die vrijheid nooit absoluut. En er zijn teleurstellingen en er is lijden. Het klinkt misschien tegenstrijdig dat het zelf een illusie is en dat het handelen vergeefs is maar dat je toch bij jezelf moet beginnen. Het feit dat je weet dat het zelf illusoir is, hoeft je niet ervan te weerhouden toch op te komen voor het goede in het leven en het volbrengen van goede daden. Het besef van de vergeefsheid ervan maakt je pas echt vrij. Dan hoef je niet meer achter waanideeën aan te lopen zoals het verzamelen van bezit, invloed en macht. Dan kun je je helemaal wijden aan de echt waardevolle dingen in het dit leven, in vrijheid deemoedig handelen zodat in de ontmoeting met je medemens in het dagelijks leven deze tot zijn recht komt.

Oefening baart kunst

Als we willen ervaren of het vertrouwen werkelijk helpt moeten we met ons zelf religieus gaan experimenteren. Hieronder verstaat hij je verdiepen in het religieuze domein, teksten, tradities, waarin je bent opgegroeid. Voor Kiyozawa was dat het Boeddhisme. Voor iemand anders in een andere context kan dat net zo goed bijvoorbeeld het christendom zijn. Het gaat erom dat je gaat ervaren dat het religieuze domein je instrumenten aanreikt waardoor je gaat beseffen dat jouw kijk op de werkelijkheid maar een zeer beperkte kijk is. En dat je niet zomaar zin in je leven kunt vinden als je jezelf daar nooit echt toe verhoudt. Vaak is het een grote worsteling en vallen veel opties af omdat ze, als je ze heel kritisch bekijkt, niet echt voldoen.

Ook Kiyozawa heeft geworsteld en gezocht naar de zin in en van zijn leven. Maar in die worsteling heeft hij ontdekt dat hij die op deze wijze niet kon vinden. Zo kwam hij uiteindelijk tot het vertrouwen op de Tathāgata en alles waar deze voor staat. Maar dat was zijn persoonlijke ontdekking die niet zo voor anderen hoeft te gelden. Na een lang en pijnlijk proces heeft hij eindelijk de zinloosheid erkend van zijn eigen pogen om zin in zijn leven te vinden op basis van zijn eigen vermogens. Hij kwam tot de conclusie dat hij niet in staat was goed en kwaad, waarheid en onwaarheid, geluk en ongeluk te definiëren. In het bewustzijn van zijn totale onwetendheid vertrouwt hij nu helemaal op de Tathāgata. Toen ging een wereld voor hem open: een nieuwe wereld vol vrijheid, vol overgave en toewijding aan de Tathāgata. Als je daarop durft te vertrouwen is er geen mislukken, wat je ook bereikt in je leven, het is niet jouw prestatie maar de kracht van het oneindige en een inzicht in de waarheid: het ijs van onze begeerte en ons lijden smelt en wordt tot water van de verlichting; dus uiteindelijk hoe meer ijs, hoe meer begeerte, hoe meer lijden, hoe meer verlichting. Niet jouw streven naar verlichting via meditatie en oefeningen leiden tot dit doel, maar de doorbraak van het oneindige in jou.

Tenslotte

In zijn rudementaire filosofie van de religie komen eindigheid en oneindigheid bij elkaar en vallen ze uiteindelijk samen. Religieuze activiteit is allereerst het verschil tussen beiden kennen, en als we dit onderscheid kennen, gaan we door de deur van de religie. Na het kennen van het onderscheid komen we tot de verbinding van beiden, of de vereniging (maar dat is nog geen eenheid). Beide elementen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Deze verbinding wordt vaster en er vindt een versmelting plaats. Het eindige wordt in het oneindige gevonden en omgekeerd; tenslotte zijn beide elementen niet meer te onderscheiden. Het eindige is oneindig en het oneindige is het eindige. Zo is de eenheid tot stand gekomen. Dat is alles wat Kiyozawa hierover kan zeggen, de rest kan iedereen zelf proberen te ervaren. Kiyozawa past deze gedachten nou toe op de gelovige die gelooft. In zijn woorden:

“Wie is een christen? Degene die in Christus gelooft (gescheiden). Nee, het is degene die Christus in zich heeft (verbonden). Nog steeds niet: een ware christen is degene die zelf Christus is (ongedifferentieerd). Nogmaals: wie is een boeddhist? Degene die in Boeddha gelooft (gescheiden). Nee, het is degene die boeddhaschap in zich heeft (verbonden). Nog steeds niet: een ware boeddhist is degene die zelf Boeddha is (ongedifferentieerd). Eerst is het oneindige (bij wijze van spreken) buiten het eindige en het eindige buiten het oneindige. Dan gaat het oneindige op in het eindige of heeft het eindige het oneindige [in zich]. Uiteindelijk wordt het oneindige eindig of is het één met het eindige, of wordt het eindige oneindig of is het één met het oneindige.

Kortom elke vorm van eindigheid is deel van het oneindige en het Oneindige werkt in alles en iedereen. We hoeven alleen maar ons blind geloof in ons ego, ons zelf, los te laten en vrij van alle begeerten en verlangens te blijven oefenen in een deemoedig zelfverstaan en handelen. Tijd om te beginnen, lijkt me.

John Hacking

1 november 2025