Gaat God met ons onderweg?

Overweging 11 september 2011 Studentenkerk

Gelezen: Numeri 12

Welkom:

Moge het geweld in ieders hart verminderen en vrede neerdalen op deze aarde in de huizen van de mensen.

Aansteken kaarsen

Beste mensen, welkom op deze 11e september: 9/11 een dag die berucht, bekend, beroemd is geworden en die wij niet meer uit ons geheugen krijgen weggewist. Deze kaarsjes staan symbool voor de twee vierkante gebouwen. Bijna 3000 doden vielen er door een aanslag op het World Trade Centrum waaronder ook  de aanslagplegers – een daad die tot op de dag van vandaag doorklinkt, die argument werd om Irak binnen te vallen en ook Afghanistan.

Een daad die een oorlog ontketende waaraan wij Nederlanders deelnemen als  bondgenoten in de NAVO.  Wat het parlement en de Nederlandse opinie hiervan ook moge vinden: Wij zijn in oorlog. En dat al een aantal jaren. Niet met grote aantallen, maar toch. Er vallen ook dodelijke slachtoffers aan Nederlandse zijde.  Zonder dat wij een land of volk de oorlog hebben verklaard zijn wij militair actief. Wij hebben er mooie eufemismen voor verzonnen zoals opbouwmissie of  Pacificerings-actie met als toetje democratie; intussen vechten we met de Talibaan.

De vraag is nou: willen wij dat? Levert deze oorlog iets op? Is het een slimme methode om anno 2011 je doelen te halen? Zeker als dit doel vooruitgang en democratie is? Dan zul je toch eerst je vijand onschadelijk moeten maken en kunnen we dat? Het heeft er tot nu toe alle aanschijn van dat dit niet zal lukken. Maar wat moeten we dan? We raken verzeild in spiralen van geweld. Kortom een groot dilemma.  Dit probleem zet meteen alle woorden die nog volgen in deze viering op scherp: Met God onderweg, onderweg met God, luidt ons thema vandaag. Gott mit uns, stond er op de Duitse koppelriem in Wereldoorlog 2.  U voelt het al. We kunnen nu niet over God praten zonder over deze actuele oorlog te  praten in Afghanistan. We kunnen niet doen alsof het twee gescheiden werelden zijn want dan staan wij niet in  deze hedendaagse realiteit. Dan liggen we met andere woorden maar wat te zwammen. Ik heb vandaag de vrijheid genomen om in deze inleiding wat uit te weiden.  Bij wijze van uitzondering, maar ook omdat deze dag 9/11 ertoe uitnodigt. We lezen vandaag uit Numeri: God neemt het op voor Mozes, zijn profeet.

Aan het begin van deze viering wil ik ons uitnodigen om te bidden,Om stil te worden, om boven te laten komen wat in ons hart aan ons trekt…

Wij nemen in gedachten alle slachtoffers van geweld, nodeloos en zinloos geweld, geweld gevoed uit haat, uit wraakzucht, geweld vastgeklonken in een spiraal…zodat er geen ontkomen aan lijkt…Daarvoor hebben wij deze lichtjes ontstoken.

Wij nemen in gedachten allen die achterbleven, allen die een dierbare verloren, allen die hierdoor geraakt zijn, allen die moedeloos en hopeloos werden.

Wij nemen in gedachten onszelf, zoals wij hier bijeen zitten, ieder met zijn eigen sores.  Ieder met zijn eigen achtergrond, verleden, mogelijk verdriet en pijn,  maar ook een mogelijke toekomst, met hoop en verlangen naar geluk en liefde, naar vrede die eindelijk eens mag overwinnen.

Zo bidden wij, wij kleine zwakke mensen, wij sterke grote mensen, Overmoedig soms, deemoedig soms, als kinderen van één Vader. Sterk de wil tot vrede in ons hart, moedig ons aan op de weg van vrede, dat vragen wij in Jezus naam, uw vleesgeworden wil tot liefde. Amen.

Overweging

Die arme Mirjam: even wat roddelen, even wat kritiek op haar broer vanwege zijn  buitenlandse vrouw en ze wordt met melaatsheid gestraft. Beetje vreemd trouwens, waarom zij wel en Aäron niet? Een seksistische trekje van God? Maar het komt allemaal weer goed: het volk wacht braaf totdat ze na 7 dagen isolatie weer  terug mag naar het kamp en dan trekt men verder – het volgende avontuur tegemoet.

Onderweg met God, een volk onderweg door de woestijn met hun God. En Mozes als de leider, de woordvoerder, de profeet. Wat mij het meest aanspreekt in deze tekst is het feit dat Mozes zeer bescheiden is,  de meest deemoedige man is – zelfs op de hele wereld. En dat God partij voor hem trekt en het voor hem opneemt als er achter zijn rug geroddeld wordt over zijn vrouw. God houdt zich niet bezig met “eigen volk eerst” of “weg met alle vreemdelingen”.  Hij kiest partij en laat  dat duidelijk merken.

Dit beeld van God, een God die hier zo beschreven wordt, is mijlenver verwijderd van  onze dagelijkse ervaring. Ik neem aan dat niemand onder ons ooit getuige is geweest van een God die zo voor jouw belangen opkomt? Die spreekt en terechtwijst.  Dus, zo zijn we misschien geneigd te denken en te zeggen zal het ook wel niet waar zijn. Maar voordat wij het kind met het badwater weggooien zou ik een pas op de plaats willen  maken en wat verder willen kijken dan mijn neus lang is.

Als meest bescheiden mens zal Mozes niet voor zichzelf opkomen. God neemt het daarom voor hem op. Met andere woorden, hij stelt een voorbeeld. De hele tocht door de woestijn op weg naar het beloofde land zou je ook als een  worsteling van het volk kunnen zien,  een heen en weer gegooid worden tussen twijfel en  verlangen, tussen hoop en wanhoop, een verleden van slavernij achter zich en een  onzekere  toekomst in een nieuw land voor zich. Daarbij komt dat dit nieuwe land niet leeg is. Er wonen al mensen en die zijn niet blij als daar opeens een volk aan de deur staat, dat binnen wil en dat zelfs claimt hier recht op te hebben. Toen én nu een duidelijk argument voor oorlog, om de wapens op te pakken en je  belangen te verdedigen.

Maar nou treedt ik even buiten de kaders van mijn verhaal zoals we dat net lazen. Maar dat doe ik eigenlijk ook als ik dit verhaal plaats in de bredere context van het heden. Als ik spreek over de aanslag op de Twin Towers en over de gloeiende haat van de  vijanden van Amerika en het ‘vrije westen’, wat dit dan ook moge zijn.

Is er überhaupt wel een God die ingrijpt? Die partij kiest? Die de kant van de zwakke  kiest? We hebben alleen verhalen, “stories”, “histories”, orale geschiedenis. Daar moeten we het mee doen. We hebben geen “facts”, geen “evidence”, geen  onweerlegbare en onomstootbare bewijzen. Zo blijken vleeseters géén grotere ‘hufters’ te zijn dan vegetariërs, zoals een onderzoek onlangs beweerde op basis van dikke duimen werk: verzinselen van de auteur. Dat krijg je als je onzin op onzin stapelt en daar fictieve bewijzen voor verzint. We hebben alleen verhalen maar deze verhalen kunnen ons wel dragen.

Als God eerder een soort metaconcept is, een soort van omvattend kader, om ons  mensen iets te leren, om over onze eigen beperkte vermogens en grenzen te kijken dan is er al heel wat gewonnen.  God als metaconcept, als zingevings-concept met soms onvermoede perspectieven komt hier volgens mij aan het licht in het verhaal van Mozes. God neemt een metastandpunt in omdat hij buiten de menselijke werkelijkheid staat. Maar kunnen wij omdat wij in die werkelijkheid verstrikt zitten dat ook? Misschien is dat wel de grote truc: God gaat binnen onze werkelijkheid staan en neemt  dan een standpunt in – zodat wij, zoals wij zijn, kunnen beamen: dit kan ik ook zo doen! Maar lukt dat? Slagen wij hierin God na te volgen? De vele oorlogen doen vermoeden van niet.

Maar er is hoop. Anders Breivik die deze zomer talloze onschuldige jongeren afslachtte en  zijn daad als een heldendaad beschouwt, de daad van een martelaar voor de goede zaak heeft dit niet begrepen. Hij zit zoals zo velen gevangen in de dichotome structuur van onze  logica en onze taal. Namelijk het dualisme in ons denken: iets is goed of iets is fout iets is waar of iets is vals. Ik heb gelijk, dus dan heb jij ongelijk als je het niet met mee  eens bent. Zwart of wit. Grijs is een dimensie die buiten het logische blikveld valt. De zogenaamde martelaren in de naam van de Islam die zich met een vliegtuig vol  onschuldige passagiers in de Twin Towers boorden hebben dit ook niet begrepen. Dat durf ik nu wel te stellen: wijs geworden na al deze ervaringen: Er is géén goede zaak. Er is géén goede zaak om voor te sterven waar geen donkere  kanten aan zitten. Vechten in Afghanistan voor democratie is illusoir als het volk dat zelf  niet wil – als stammenbelangen, en clanleiders, corruptie en machtswellust de toon zetten. Het is niet zo eenvoudig als ons in de pers en politiek worden voorgehouden. Ik van mijn kant, geloof er in ieder geval niets van. Simpele oplossingen bestaan niet. Oorlog zonder bloedvergieten is larriekoek.

God kan makkelijk zijn nek uitsteken want Hij lijkt onkwetsbaar. Hij kan een standpunt innemen in onze werkelijkheid zoals bij Mozes. Maar Hij loopt natuurlijk het risico dat wij het niet met Hem eens zijn. Toch is er hoop als wij de moed opbrengen om onze gevangenis waar wij ons zelf  moedwillig in opsluiten, namelijk het denken in tegenstellingen, in uitersten,  eens grondig  onder de loep nemen en gaan ontdekken waarom wij zo radicaal denken en soms handelen. Welke pijn, welke teleurstelling, welke desillusies zitten eronder. Wat hopen wij met ons radicalisme te compenseren?

Daar zit volgens mij het antwoord naar een vreedzamere samenleving. Geweld is een vorm van compensatie, van onmacht om het niet op een andere wijze  op te lossen. Die onmacht onder woorden brengen, onder ogen zien, is het begin van een  weg naar vrede, en dat begint zoals alles meestal eerst bij jezelf.  Ken uzelf, ken uw kracht, ken uw onmacht, ken uw teleurstellingen en uw successen. Ken uzelf en leer uzelf kennen vanuit de ogen van God. Mooi toch om zo te starten? Amen.