Nietzsche: Ein Buch für Alle und Keinen.

Ein Buch für Alle und Keinen.

1.

Ich erzähle nunmehr die Geschichte des Zarathustra. Die Grundconception des Werks, der Ewige-Wiederkunfts-Gedanke, diese höchste Formel der Bejahung, die überhaupt erreicht werden kann -, gehört in den August des Jahres 1881: er ist auf ein Blatt hingeworfen, mit der Unterschrift: “6000 Fuss jenseits von Mensch und Zeit”. Ich gieng an jenem Tage am See von Silvaplana durch die Wälder; bei einem mächtigen pyramidal aufgethürmten Block unweit Surlei machte ich Halt. Da kam mir dieser Gedanke. – Rechne ich von diesem Tage ein paar Monate zurück, so finde ich, als Vorzeichen, eine plötzliche und im Tiefsten entscheidende Veränderung meines Geschmacks, vor Allem in der Musik. Man darf vielleicht den ganzen Zarathustra unter die Musik rechnen; – sicherlich war eine Wiedergeburt in der Kunst zu hören, eine Vorausbedingung dazu. In einem kleinen Gebirgsbade unweit Vicenza, Recoaro, wo ich den Frühling des Jahrs 1881 verbrachte, entdeckte ich, zusammen mit meinem maëstro und Freunde Peter Gast, einem gleichfalls “Wiedergebornen”, dass der Phönix Musik mit leichterem und leuchtenderem Gefieder, als er je gezeigt, an uns vorüberflog. Rechne ich dagegen von jenem Tage an vorwärts, bis zur plötzlichen und unter den unwahrscheinlichsten Verhältnissen eintretenden Niederkunft im Februar 1883 – die Schlusspartie, dieselbe, aus der ich im Vorwort ein paar Sätze citirt habe, wurde genau in der heiligen Stunde fertig gemacht, in der Richard Wagner in Venedig starb – so ergeben sich achtzehn Monate für die Schwangerschaft. Diese Zahl gerade von achtzehn Monaten dürfte den Gedanken nahelegen, unter Buddhisten wenigstens, dass ich im Grunde ein Elephanten-Weibchen bin. – In die Zwischenzeit gehört die “gaya scienza”, die hundert Anzeichen der Nähe von etwas Unvergleichlichem hat; zuletzt giebt sie den Anfang des Zarathustra selbst noch, sie giebt im vorletzten Stück des vierten Buchs den Grundgedanken des Zarathustra. – Insgleichen gehört in diese Zwischenzeit jener Hymnus auf das Leben (für gemischten Chor und Orchester), dessen Partitur vor zwei Jahren bei E. W. Fritzsch in Leipzig erschienen ist: ein vielleicht nicht unbedeutendes Symptom für den Zustand dieses Jahres, wo das ja sagende Pathos par excellence, von mir das tragische Pathos genannt, im höchsten Grade mir innewohnte. Man wird ihn später einmal zu meinem Gedächtniss singen. – Der Text, ausdrücklich bemerkt, weil ein Missverständniss darüber im Umlauf ist, ist nicht von mir: er ist die erstaunliche Inspiration einer jungen Russin, mit der ich damals befreundet war, des Fräulein Lou von Salomé. Wer den letzten Worten des Gedichts überhaupt einen Sinn zu entnehmen weiss, wird errathen, warum ich es vorzog und bewunderte: sie haben Grösse. Der Schmerz gilt nicht als Einwand gegen das Leben: “Hast du kein Glück mehr übrig mir zu geben, wohlan! noch hast du deine Pein…” Vielleicht hat auch meine Musik an dieser Stelle Grösse. (Letzte Note der Oboe cis nicht c. Druckfehler.) – Den darauf folgenden Winter lebte ich in jener anmuthig stillen Bucht von Rapallo unweit Genua, die sich zwischen Chiavari und dem Vorgebirge Porto fino einschneidet. Meine Gesundheit war nicht die beste; der Winter kalt und über die Maassen regnerisch; ein kleines Albergo, unmittelbar am Meer gelegen, so dass die hohe See nachts den Schlaf unmöglich machte, bot ungefähr in Allem das Gegentheil vom Wünschenswerthen. Trotzdem und beinahe zum Beweis meines Satzes, dass alles Entscheidende “trotzdem”, entsteht, war es dieser Winter und diese Ungunst der Verhältnisse, unter denen mein Zarathustra entstand. – Den Vormittag stieg ich in südlicher Richtung auf der herrlichen Strasse nach Zoagli hin in die Höhe, an Pinien vorbei und weitaus das Meer überschauend; des Nachmittags, so oft es nur die Gesundheit erlaubte, umgieng ich die ganze Bucht von Santa Margherita bis hinter nach Porto fino. Dieser Ort und diese Landschaft ist durch die grosse Liebe, welche der unvergessliche deutsche Kaiser Friedrich der Dritte für sie fühlte, meinem Herzen noch näher gerückt; ich war zufällig im Herbst 1886 wieder an dieser Küste, als er zum letzten Mal diese kleine vergessne Welt von Glück besuchte. – Auf diesen beiden Wegen fiel mir der ganze erste Zarathustra ein, vor Allem Zarathustra selber, als Typus: richtiger, er überfiel mich…

1.

Ik zal nu het verhaal van Zarathustra vertellen. Het fundamentele concept van het werk, het idee van eeuwige wederkeer, deze hoogste vorm van bevestiging die men kan bereiken – dateert uit augustus 1881: het staat opgeschreven op een vel papier, ondertekend met: “6000 voet voorbij mens en tijd.” Op die dag wandelde ik door de bossen bij het Silvaplanameer; ik stopte bij een machtige, piramidevormige rotsblok niet ver van Surlei. Daar kwam deze gedachte bij me op. Als ik een paar maanden terugkijk vanaf die dag, zie ik als teken een plotselinge en diepgaande verandering in mijn smaak, vooral in de muziek. Men zou Zarathustra wellicht in zijn geheel als muziek kunnen beschouwen; een wedergeboorte in de kunst was in ieder geval hoorbaar, een voorwaarde ervoor. In een klein kuuroord in de bergen bij Vicenza, Recoaro, waar ik de lente van 1881 doorbracht, ontdekte ik samen met mijn maestro en vriend Peter Gast, eveneens een “wedergeboren” figuur, dat de feniks van de muziek ons ​​voorbij vloog met een lichter en helderder verenkleed dan ooit tevoren. Als ik daarentegen vanaf die dag vooruit tel naar de plotselinge geboorte in februari 1883, die plaatsvond onder de meest onwaarschijnlijke omstandigheden – het laatste deel, precies het deel waaruit ik enkele zinnen in het voorwoord citeerde, werd voltooid op het heilige uur waarop Richard Wagner in Venetië stierf – dan bedraagt ​​de draagtijd achttien maanden. Dit getal van precies achttien maanden zou, althans onder boeddhisten, kunnen suggereren dat ik in wezen een vrouwelijke olifant ben. Daartussenin bevindt zich de “gaya scienza”, die honderd aanwijzingen bevat voor de nabijheid van iets onvergelijkbaars; uiteindelijk geeft ze zelfs het begin van Zarathustra zelf; in het voorlaatste deel van het vierde boek geeft ze de fundamentele idee van Zarathustra. Evenzo behoort tot deze tussenperiode die levenshymne (voor gemengd koor en orkest), waarvan de partituur twee jaar geleden door E. W. Fritzsch in Leipzig werd gepubliceerd: een wellicht niet onbelangrijk symptoom van de gemoedstoestand van dat jaar, waarin het positieve pathos bij uitstek, dat ik tragisch pathos noem, in de hoogste mate in mij huisde. Het zal later in mijn herinnering gezongen worden. De tekst, moet ik uitdrukkelijk vermelden omdat er een misverstand over bestaat, is niet van mij: het is de verbazingwekkende inspiratie van een jonge Russische vrouw met wie ik destijds bevriend was, juffrouw Lou von Salomé. Iedereen die ook maar enige betekenis kan ontlenen aan de laatste woorden van het gedicht, zal begrijpen waarom ik het zo waardeerde en bewonderde: ze bezitten grootsheid. Pijn wordt niet beschouwd als bezwaar tegen het leven: “Als je me geen geluk meer kunt geven, nou ja! En je hebt je kwelling ook niet meer…” Misschien bezit mijn muziek op dit punt ook grootsheid. (De laatste noot van de hobo is een C-sharp, niet een C. Typografische fout.) – De volgende winter verbleef ik in die charmant rustige baai van Rapallo, niet ver van Genua, die tussen de Chiavari en de landtong van Porto Fino ligt. Mijn gezondheid was niet optimaal; de winter was koud en buitensporig regenachtig; een kleine herberg, pal aan zee gelegen, waardoor de hoge golven ’s nachts slapen onmogelijk maakten, bood bijna alles wat het tegenovergestelde was van wat ik wenste. Niettemin, en bijna als bewijs van mijn bewering dat alles wat beslissend is “desalniettemin” ontstaat, was het juist deze winter en deze ongunstige omstandigheden waaronder mijn Zarathustra werd geschreven. – ’s Morgens beklom ik de prachtige weg naar Zoagli in zuidelijke richting, langs dennenbomen en met uitzicht op de wijde zee; ’s Middags wandelde ik, zo vaak als mijn gezondheid het toeliet, rond de hele baai van Santa Margherita tot aan Porto Fino. Deze plek en dit landschap zijn me nog dierbaarder geworden door de grote liefde die de onvergetelijke Duitse keizer Frederik III ervoor koesterde; Ik bevond me toevallig weer aan deze kust in de herfst van 1886, toen hij dit kleine, vergeten paradijsje voor het laatst bezocht. Tijdens deze twee wandelingen kwam de hele eerste Zarathustra me voor de geest, vooral Zarathustra zelf, als een voorafbeelding: of liever gezegd, hij overviel me…

2.

Um diesen Typus zu verstehn, muss man sich zuerst seine physiologische Voraussetzung klar machen: sie ist das, was ich die grosse Gesundheit nenne. Ich weiss diesen Begriff nicht besser, nicht persönlicher zu erläutern, als ich es schon gethan habe, in einem der Schlussabschnitte des fünften Buchs der “gaya scienza”. “Wir Neuen, Namenlosen, Schlechtverständlichen – heisst es daselbst – wir Frühgeburten einer noch unbewiesenen Zukunft, wir bedürfen zu einem neuen Zwecke auch eines neuen Mittels, nämlich einer neuen Gesundheit, einer stärkeren gewitzteren zäheren verwegneren lustigeren, als alle Gesundheiten bisher waren. Wessen Seele darnach dürstet, den ganzen Umfang der bisherigen Werthe und Wünschbarkeiten erlebt und alle Küsten dieses idealischen `Mittelmeers` umschifft zu haben, wer aus den Abenteuern der eigensten Erfahrung wissen will, wie es einem Eroberer und Entdecker des Ideals zu Muthe ist, insgleichen einem Künstler, einem Heiligen, einem Gesetzgeber, einem Weisen, einem Gelehrten, einem Frommen, einem Göttlich-Abseitigen alten Stils: der hat dazu zu allererst Eins nöthig, die grosse Gesundheit – eine solche, welche man nicht nur hat, sondern auch beständig noch erwirbt und erwerben muss, weil man sie immer wieder preisgiebt, preisgeben muss… Und nun, nachdem wir lange dergestalt unterwegs waren, wir Argonauten des Ideals, muthiger vielleicht als klug ist und Oft genug schiffbrüchig und zu Schaden gekommen, aber, wie gesagt, gesünder als man es uns erlauben möchte, gefährlich gesund, immer wieder gesund, – will es. uns scheinen, als ob wir, zum Lohn dafür, ein noch unentdecktes Land vor uns haben, dessen Grenzen noch Niemand abgesehn hat, ein jenseits aller bisherigen Länder und Winkel des Ideals, eine Welt so überreich an Schönem, Fremdem, Fragwürdigem, Furchtbarem und Göttlichem, dass unsre Neugierde sowohl als unser Besitzdurst ausser sich gerathen sind – ach, dass wir nunmehr durch Nichts mehr zu ersättigen sind!… Wie könnten wir uns, nach solchen Ausblicken und mit einem solchen Heisshunger in Wissen und Gewissen, noch am gegenwärtigen Menschen. genügen lassen? Schlimm genug, aber es ist unvermeidlich, dass wir seinen würdigsten Zielen und Hoffnungen nun mit einem übel aufrecht erhaltenen Ernste zusehn und vielleicht nicht einmal mehr zusehn… Ein andres Ideal läuft vor uns her, ein wunderliches, versucherisches, gefahrenreiches Ideal, zu dem wir Niemanden überreden möchten, weil wir Niemandem so leicht das Recht darauf zugestehn: das Ideal eines Geistes, der naiv, das heisst ungewollt und aus überströmender Fülle und Mächtigkeit mit Allem spielt, was bisher heilig, gut, unberührbar, göttlich hiess; für den das Höchste, woran das Volk billigerweise sein Werthmaass hat, bereits so viel wie Gefahr, Verfall, Erniedrigung oder, mindestens, wie Erholung, Blindheit, zeitweiliges Selbstvergessen bedeuten würde; das Ideal eines menschlich-übermenschlichen Wohlseins und Wohlwollens, welches oft genug unmenschlich erscheinen wird, zum Beispiel, wenn es sich neben den ganzen bisherigen Erdenernst, neben alle bisherige Feierlichkeit in Gebärde, Wort, Klang, Blick, Moral und Aufgabe wie deren leibhafteste unfreiwillige Parodie hinstellt – und mit dem, trotzalledem, vielleicht der grosse Ernst erst anhebt, das eigentliche Fragezeichen erst gesetzt wird, das Schicksal der Seele sich wendet, der Zeiger rückt, die Tragödie beginnt.”

2.

Om dit type te begrijpen, moet men eerst de fysiologische voorwaarde ervan verduidelijken: het is wat ik een uitstekende gezondheid noem. Ik kan dit concept niet beter of persoonlijker uitleggen dan ik al heb gedaan in een van de afsluitende hoofdstukken van het vijfde boek van “Gaya Scienza”. ‘Wij, de nieuwelingen, de naamlozen, de moeilijk te begrijpen,’ staat er, ‘wij, de premature baby’s van een nog onbewezen toekomst, hebben voor een nieuw doel ook nieuwe middelen nodig, namelijk een nieuwe gezondheid, een sterkere, scherpzinnigere, vasthoudendere, gedurfdere, vreugdevollere gezondheid dan alle voorgaande. Wie er ook naar verlangt om het volledige scala aan voorgaande waarden en verlangens te hebben ervaren en om alle kusten van deze ideale ‘Middellandse Zee’ te hebben bevaren, wie ook door de avonturen van zijn eigen ervaring wil weten hoe het is om een ​​veroveraar en ontdekker van het ideaal te zijn, evenals een kunstenaar, een heilige, een wetgever, een wijze, een geleerde, een vroom persoon, een goddelijk onconventioneel persoon van de oude stijl: zij hebben bovenal één ding nodig: een geweldige gezondheid – het soort dat men niet alleen heeft, maar ook voortdurend verwerft en moet verwerven, omdat men het voortdurend opgeeft, het moet opgeven… En nu, nadat we zo lang op deze manier hebben gereisd, waren wij, de Argonauten van het ideaal, misschien wel moediger dan Wijs, en vaak genoeg schipbreukelingen en gewonden, maar, zoals ik al zei, gezonder dan we mogen zijn, gevaarlijk gezond, altijd gezond – of zo lijkt het ons. Als beloning hiervoor ligt er een onontdekt land voor ons waarvan de grenzen nog niemand heeft verkend, een land voorbij alle voorgaande landen en hoeken van het ideaal, een wereld zo overvloedig aan schoonheid, het vreemde, het twijfelachtige, het verschrikkelijke en het goddelijke dat zowel onze nieuwsgierigheid als onze hebzucht op hol geslagen zijn – ach, dat we nu door niets meer tevreden kunnen zijn!… Hoe zouden we, na zulke vooruitzichten en met zo’n onverzadigbare honger naar kennis en geweten, nog steeds tevreden kunnen zijn met de huidige mensheid? Erg genoeg, maar het is onvermijdelijk dat we nu, met een gebrekkige ernst, toekijken hoe haar meest waardevolle doelen en hoop zich ontvouwen, en misschien zelfs niet meer toekijken… Een ander ideaal dient zich aan. Voor ons doemt een wonderbaarlijk, verleidelijk, gevaarlijk ideaal op, waartoe we niemand zouden willen overhalen, omdat we niemand zo gemakkelijk het recht erop gunnen: het ideaal van een geest die Naïef – dat wil zeggen, onbedoeld en voortkomend uit een overvloed aan rijkdom en macht – speelt het met alles wat tot nu toe heilig, goed, onaantastbaar en goddelijk werd genoemd; waarvoor het hoogste dat de mensen redelijkerwijs als waardemaatstaf kunnen beschouwen, al evenveel zou betekenen als gevaar, verval, vernedering, of op zijn minst ontspanning, blindheid, tijdelijke zelfvergetelheid; het ideaal van een menselijk-bovenmenselijk welzijn en welwillendheid, dat vaak genoeg onmenselijk zal lijken, bijvoorbeeld wanneer het naast alle voorgaande aardse ernst staat, naast alle voorgaande plechtigheid in gebaar, woord, geluid, blik, moraal en taak, als hun meest tastbare, onvrijwillige parodie – en waarmee, ondanks alles, misschien de grote ernst pas begint, het echte vraagteken pas dan wordt gesteld, het lot. “De ziel draait zich om, de klok tikt, de tragedie begint.”

3.

– Hat jemand, Ende des neunzehnten Jahrhunderts, einen deutlichen Begriff davon, was Dichter starker Zeitalter Inspiration nannten? Im andren Falle will ich’s beschreiben. Mit dem geringsten Rest von Aberglauben in sich würde man in der That die Vorstellung, bloss Incarnation, bloss Mundstück, bloss medium übermächtiger Gewalten zu sein, kaum abzuweisen wissen. Der Begriff Offenbarung, in dem Sinn, dass plötzlich, mit unsäglicher Sicherheit und Feinheit, Etwas sichtbar, hörbar wird, Etwas, das Einen im Tiefsten erschüttert und umwirft, beschreibt einfach den Thatbestand. Man hört, man sucht nicht; man nimmt, man fragt nicht, wer da giebt; wie ein Blitz leuchtet ein Gedanke auf, mit Nothwendigkeit, in der Form ohne Zögern, – ich habe nie eine Wahl gehabt. Eine Entzükkung, deren ungeheure Spannung sich mitunter in einen Thränenstrom auslöst, bei der der Schritt unwillkürlich bald stürmt, bald langsam wird; ein vollkommnes Ausser-sich-sein mit dem distinktesten Bewusstsein einer Unzahl feiner Schauder und Überrieselungen bis in die Fusszehen; eine Glückstiefe, in der das Schmerzlichste und Düsterste nicht als Gegensatz wirkt, sondern als bedingt, als herausgefordert, sondern als eine nothwendige Farbe innerhalb eines solchen Lichtüberflusses; ein Instinkt rhythmischer Verhältnisse, der weite Räume von Formen überspannt – die Länge, das Bedürfniss nach einem weitgespannten Rhythmus ist beinahe das Maass für die Gewalt der Inspiration, eine Art Ausgleich gegen deren Druck und Spannung… Alles geschieht im höchsten Grade unfreiwillig, aber wie in einem Sturme von Freiheits-Gefühl, von Unbedingtsein, von Macht, von Göttlichkeit… Die Unfreiwilligkeit des Bildes, des Gleichnisses ist das Merkwürdigste; man hat keinen Begriff mehr, was Bild, was Gleichniss ist, Alles bietet sich als der nächste, der richtigste, der einfachste Ausdruck. Es scheint wirklich, um an ein Wort Zarathustra’s zu erinnern, als ob die Dinge selber herankämen und sich zum Gleichnisse anböten (- “hier kommen alle Dinge liebkosend zu deiner Rede und schmeicheln dir: denn sie wollen auf deinem Rücken reiten. Auf jedem Gleichniss reitest du hier zu jeder Wahrheit. Hier springen dir alles Seins Worte und Wort-Schreine auf; alles Sein will hier Wort werden, alles Werden will von dir reden lernen -“). Dies ist meine Erfahrung von Inspiration; ich zweifle nicht, dass man Jahrtausende zurückgehn muss, um jemanden zu finden, der mir sagen darf “es ist auch die meine”.

3.

– Had iemand aan het einde van de negentiende eeuw een helder begrip van wat dichters uit machtige tijden inspiratie noemden? Zo niet, dan zal ik het beschrijven. Zelfs met een greintje bijgeloof zou men het moeilijk vinden om het idee te verwerpen dat men slechts een incarnatie is, slechts een spreekbuis, slechts een medium voor overweldigende krachten. Het concept van openbaring, in de zin dat plotseling, met onuitsprekelijke zekerheid en subtiliteit, iets zichtbaar, hoorbaar wordt, iets dat je tot in je ziel schudt en overweldigt, beschrijft simpelweg de werkelijkheid. Men hoort, men zoekt niet; men ontvangt, men vraagt ​​niet wie geeft; als een bliksemflits licht een gedachte op, noodzakelijkerwijs, in vorm zonder aarzeling – ik heb nooit een keuze gehad. Een extase waarvan de immense spanning soms uitbarst in een stortvloed van tranen, waarin iemands stappen onwillekeurig soms gehaast, soms langzaam worden; Een volkomen staat van buitenzinnelijkheid, met een zeer scherp bewustzijn van talloze subtiele rillingen en sensaties die tot in de tenen reiken; een diepte van gelukzaligheid waarin de meest pijnlijke en duistere dingen niet als een antithese fungeren, maar eerder als voorwaardelijk, als uitgedaagd, maar als een noodzakelijke kleur te midden van zo’n overvloed aan licht; een instinct voor ritmische relaties dat zich uitstrekt over immense vormen – de lengte, de behoefte aan een verreikend ritme, is bijna de maatstaf voor de kracht van de inspiratie, een soort tegenwicht voor de druk en spanning ervan… Alles gebeurt in de hoogste mate onvrijwillig, maar alsof in een storm van een gevoel van vrijheid, van onvoorwaardelijkheid, van macht, van goddelijkheid… Het onvrijwillige karakter van het beeld, van de vergelijking, is het meest opmerkelijke; men heeft geen enkel begrip meer van wat beeld, wat vergelijking is. Alles biedt zich aan als de dichtstbijzijnde, de meest correcte, de eenvoudigste uitdrukking. Het lijkt werkelijk, om een ​​citaat van Zarathustra aan te halen, alsof de dingen zelf naderen en zich als metaforen aanbieden (“hier komen alle dingen je woorden strelend tegemoet en vleien je, want ze willen op je rug meerijden. Op elke metafoor rijd je hier naar elke waarheid. Hier ontspruiten alle woorden en woordheiligdommen van het zijn voor je; al het zijn wil hier woord worden, al het worden wil van jou leren spreken—”). Dit is mijn ervaring van inspiratie; ik twijfel er niet aan dat je millennia terug moet gaan om iemand te vinden die tegen me kan zeggen: “Het is ook mijn ervaring.”

4.

Ich lag ein Paar Wochen hinterdrein in Genua krank. Dann folgte ein schwermüthiger Frühling in Rom, wo ich das Leben hinnahm – es war nicht leicht. Im Grunde verdross mich dieser für den Dichter des Zarathustra unanständigste Ort der Erde, den ich nicht freiwillig gewählt hatte, über die Maassen; ich versuchte loszukommen, – ich wollte nach Aquila, dem Gegenbegriff von Rom, aus Feindschaft gegen Rom gegründet, wie ich einen Ort dereinst gründen werde, die Erinnerung an einen Atheisten und Kirchenfeind comme il faut, an einen meiner Nächstverwandten, den grossen Hohenstaufen-Kaiser Friedrich den Zweiten. Aber es war ein Verhängniss bei dem Allen: ich musste wieder zurück. Zuletzt gab ich mich mit der piazza Barberini zufrieden, nachdem mich meine Mühe um eine anti-christliche Gegend müde gemacht hatte. Ich fürchte, ich habe einmal, um schlechten Gerüchen möglichst aus dem Wege zu gehn, im palazzo del Quirinale selbst nachgefragt, ob man nicht ein stilles Zimmer für einen Philosophen habe. – Auf einer loggia hoch über der genannten piazza, von der aus man Rom übersieht und tief unten die fontana rauschen hört, wurde jenes einsamste Lied gedichtet, das je gedichtet worden ist, das Nachtlied; um diese Zeit gieng immer eine Melodie von unsäglicher Schwermuth um mich herum, deren Refrain ich in den Worten wiederfand “todt vor Unsterblichkeit…” Im Sommer, heimgekehrt zur heiligen Stelle, wo der erste Blitz des Zarathustra-Gedankens mir geleuchtet hatte, fand ich den zweiten Zarathustra. Zehn Tage genügten; ich habe in keinem Falle, weder beim ersten, noch beim dritten und letzten mehr gebraucht. Im Winter darauf, unter dem halkyonischen Himmel Nizza’s, der damals zum ersten Male in mein Leben hineinglänzte, fand ich den dritten Zarathustra – und war fertig. Kaum ein Jahr, für’s Ganze gerechnet. Viele verborgne Flecke und Höhen aus der Landschaft Nizza’s sind mir durch unvergessliche Augenblicke geweiht; jene entscheidende Partie, welche den Titel “von alten und neuen Tafeln” trägt, wurde im beschwerlichsten Aufsteigen von der Station zu dem wunderbaren maurischen Felsenneste Eza gedichtet, – die Muskel-Behendheit war bei mir immer am grössten, wenn die schöpferische Kraft am reichsten floss. Der Leib ist begeistert: lassen wir die “Seele” aus dem Spiele… Man hat mich oft tanzen sehn können; ich konnte damals, ohne einen Begriff von Ermüdung, sieben, acht Stunden auf Bergen unterwegs sein. Ich schlief gut, ich lachte viel -, ich war von einer vollkomm[n]en Rüstigkeit und Geduld.

4.

Ik lag daarna een paar weken ziek in Genua. Vervolgens brak er een sombere lente aan in Rome, waar ik het leven moest doorstaan ​​– het was niet makkelijk. In wezen walgde ik van deze meest onfatsoenlijke plek op aarde voor de dichter van Zarathustra, die ik niet vrijwillig had gekozen; ik probeerde weg te komen – ik wilde naar Aquila, de tegenpool van Rome, gesticht uit vijandschap jegens Rome, net zoals ik ooit een plek zal vinden ter nagedachtenis aan een atheïst en vijand van de Kerk, een van mijn naaste verwanten, de grote Hohenstaufen-keizer Frederik II. Maar dit alles had een noodlottig gevolg: ik moest terugkeren. Uiteindelijk nam ik genoegen met de Piazza Barberini, nadat mijn pogingen in een antichristelijke buurt me hadden uitgeput. Ik vrees dat ik, om onaangename geuren zoveel mogelijk te vermijden, ooit in het Palazzo del Quirinale zelf heb geïnformeerd of ze een stille kamer voor een filosoof hadden. Op een loggia hoog boven het eerdergenoemde plein, vanwaar men uitkijkt over Rome en het ruisen van de fontein ver beneden hoort, werd dat eenzaamste lied ooit geschreven, het Nachtlied, gecomponeerd; rond die tijd dwarrelde er altijd een melodie van onuitsprekelijke melancholie om me heen, waarvan ik het refrein terugvond in de woorden “dood van onsterfelijkheid…”. In de zomer, terugkerend naar de heilige plek waar de eerste flits van Zarathustra’s gedachte mij had verlicht, vond ik de tweede Zarathustra. Tien dagen waren voldoende; ik had er nooit meer nodig, noch voor de eerste, noch voor de derde en laatste. De daaropvolgende winter, onder de kalme hemel van Nice, die toen voor het eerst in mijn leven scheen, vond ik de derde Zarathustra – en was het klaar. Nauwelijks een jaar, alles bij elkaar genomen. Veel verborgen plekjes en hoogtes in het landschap van Nice zijn aan mij opgedragen door onvergetelijke momenten; Dat cruciale gedeelte, getiteld “Van oude en nieuwe tabletten”, werd geschreven tijdens de zware klim van het station naar de prachtige Moorse rotsformatie van Eza – mijn fysieke behendigheid was altijd het grootst wanneer mijn creatieve kracht het meest overvloedig stroomde. Het lichaam is in de ban: laten we de “ziel” er maar buiten laten… Ik werd vaak dansend gezien; destijds, zonder enig besef van vermoeidheid, kon ik zeven of acht uur in de bergen doorbrengen. Ik sliep goed, ik lachte veel – ik bezat perfecte energie en geduld.

5.

Abgesehn von diesen Zehn-Tage-Werken waren die Jahre während und vor Allem nach dem Zarathustra ein Nothstand ohne Gleichen. Man büsst es theuer, unsterblich zu sein: man stirbt dafür mehrere Male bei Lebzeiten. – Es giebt Etwas, das ich die rancune des Grossen nenne: alles Grosse, ein Werk, eine That, wendet sich, einmal vollbracht, unverzüglich gegen den, der sie that. Ebendamit, dass er sie that, ist er nunmehr schwach – er hält seine That nicht mehr aus, er sieht ihr nicht mehr in’s Gesicht. Etwas hinter sich zu haben, das man nie wollen durfte, Etwas, worin der Knoten im Schicksal der Menschheit eingeknüpft ist – und es nunmehr auf sich haben!… Es zerdrückt beinahe.. – Die rancune des Grossen! – Ein Andres ist die schauerliche Stille, die man um sich hört. Die Einsamkeit hat sieben Häute; es geht Nichts mehr hindurch. Man kommt zu Menschen, man begrüsst Freunde: neue Öde, kein Blick grüsst mehr. Im besten Falle eine Art Revolte. Eine solche Revolte erfuhr ich, in sehr verschiednem Grade, aber fast von Jedermann, der mir nahe stand; es scheint, dass Nichts tiefer beleidigt als plötzlich eine Distanz merken zu lassen, – die vornehmen Naturen, die nicht zu leben wissen, ohne zu verehren, sind selten. – Ein Drittes ist die absurde Reizbarkeit der Haut gegen kleine Stiche, eine Art Hülflosigkeit vor allem Kleinen. Diese scheint mir in der ungeheuren Verschwendung aller Defensiv-Kräfte bedingt, die jede schöpferische That, jede That aus dem Eigensten, Innersten, Untersten heraus zur Voraussetzung hat. Die kleinen Defensiv-Vermögen sind damit gleichsam ausgehängt; es fliesst ihnen keine Kraft mehr zu. – Ich wage noch anzudeuten, dass man schlechter verdaut, ungern sich bewegt, den Frostgefühlen, auch dem Misstrauen allzu offen steht, – dem Misstrauen, das in vielen Fällen bloss ein ätiologischer Fehlgriff ist. In einem solchen Zustande empfand ich einmal die Nähe einer Kuhheerde, durch Wiederkehr milderer, menschenfreundlicherer Gedanken, noch bevor ich sie sah: das hat Wärme in sich…

5.

Los van deze tien dagen durende werken waren de jaren tijdens en vooral na Zarathustra een ongekende periode van ellende. Je betaalt een hoge prijs voor onsterfelijkheid: je sterft er meerdere malen voor in je leven. – Er is iets wat ik de wrok van de groten noem: alles wat groots is, een werk, een daad, keert zich, eenmaal volbracht, onmiddellijk tegen degene die het heeft gedaan. Juist omdat hij het heeft gedaan, is hij nu zwak – hij kan zijn daad niet langer verdragen, hij kan er niet langer mee geconfronteerd worden. Iets achter zich hebben wat je nooit had mogen willen, iets waarin de knoop van het lot van de mensheid is verweven – en het nu op je schouders dragen!… Het is bijna verpletterend… – De wrok van de groten! – Nog iets is de vreselijke stilte die je om je heen hoort. De eenzaamheid heeft zeven lagen; niets kan er meer doorheen dringen. Je ontmoet mensen, je begroet vrienden: een nieuwe verlatenheid, geen blik meer die je begroet. Op zijn best een soort opstand. Ik heb zo’n opstand ervaren, in verschillende mate, maar van bijna iedereen die dicht bij me stond; het lijkt erop dat niets dieper kwetst dan plotseling afstand nemen – die nobele naturen die niet zonder eerbied kunnen leven, zijn zeldzaam. Een derde punt is de absurde gevoeligheid van de huid voor de kleinste prikjes, een soort hulpeloosheid tegenover alles wat klein is. Dit lijkt mij te worden veroorzaakt door de enorme verspilling van alle verdedigingskrachten, die elke creatieve daad veronderstelt, elke daad die voortkomt uit iemands meest intrinsieke, innerlijke, laagste zelf. De kleine verdedigingsvermogens zijn als het ware gedeactiveerd; er stroomt geen kracht meer naar toe. Ik zou eraan willen toevoegen dat de spijsvertering verstoord is, men zich niet graag beweegt en maar al te vatbaar is voor gevoelens van kilheid en wantrouwen – wantrouwen dat in veel gevallen slechts een etiologische misstap is. In zo’n toestand voelde ik eens de aanwezigheid van een kudde koeien door de terugkeer van mildere, meer humane gedachten, nog voordat ik ze zag: dat heeft een warmte in zich…

6.

Dieses Werk steht durchaus für sich. Lassen wir die Dichter bei Seite: es ist vielleicht überhaupt nie Etwas aus einem gleichen Überfluss von Kraft heraus gethan worden. Mein Begriff “dionysisch” wurde hier höchste That; an ihr gemessen erscheint der ganze Rest von menschlichem Thun als arm und bedingt. Dass ein Goethe, ein Shakespeare nicht einen Augenblick in dieser ungeheuren Leidenschaft und Höhe zu athmen wissen würde, dass Dante, gegen Zarathustra gehalten, bloss ein Gläubiger ist und nicht Einer, der die Wahrheit erst schafft, ein weltregierender Geist, ein Schicksal dass die Dichter des Veda Priester sind und nicht einmal würdig, die Schuhsohlen eines Zarathustra zu lösen, das ist Alles das Wenigste und giebt keinen Begriff von der Distanz, von der azurnen Einsamkeit, in der dies Werk lebt. Zarathustra hat ein ewiges Recht zu sagen: “ich schliesse Kreise um mich und heilige Grenzen; immer Wenigere steigen mit mir auf immer höhere Berge, – ich baue ein Gebirge aus immer heiligeren Bergen.” Man rechne den Geist und die Güte aller grossen Seelen in Eins: alle zusammen wären nicht im Stande, Eine Rede Zarathustras hervorzubringen. Die Leiter ist ungeheuer, auf der er auf und nieder steigt; er hat weiter gesehn, weiter gewollt, weiter gekonnt, als irgend ein Mensch. Er widerspricht mit jedem Wort, dieser jasagendste aller Geister; in ihm sind alle Gegensätze zu einer neuen Einheit gebunden. Die höchsten und die untersten Kräfte der menschlichen Natur, das Süsseste, Leichtfertigste und Furchtbarste strömt aus Einem Born mit unsterblicher Sicherheit hervor. Man weiss bis dahin nicht, was Höhe, was Tiefe ist; man weiss noch weniger, was Wahrheit ist. Es ist kein Augenblick in dieser Offenbarung der Wahrheit, der schon vorweggenommen, von Einem der Grössten errathen worden wäre. Es giebt keine Weisheit, keine Seelen-Erforschung, keine Kunst zu reden vor Zarathustra; das Nächste, das Alltäglichste redet hier von unerhörten Dingen. Die Sentenz von Leidenschaft zitternd; die Beredsamkeit Musik geworden; Blitze vorausgeschleudert nach bisher unerrathenen Zukünften. Die mächtigste Kraft zum Gleichniss, die bisher da war, ist arm und Spielerei gegen diese Rückkehr der Sprache zur Natur der Bildlichkeit. – Und wie Zarathustra herabsteigt und zu Jedem das Gütigste sagt! Wie er selbst seine Widersacher, die Priester, mit zarten Händen anfasst und mit ihnen an ihnen leidet! – Hier ist in jedem Augenblick der Mensch überwunden, der Begriff “Übermensch” ward hier höchste Realität, – in einer unendlichen Ferne liegt alles das, was bisher gross am Menschen hiess, unter ihm. Das Halkyonische, die leichten Füsse, die Allgegenwart von Bosheit und Übermuth und was sonst Alles typisch ist für den Typus Zarathustra. ist nie geträumt worden als wesentlich zur Grösse. Zarathustra fühlt sich gerade in diesem Umfang an Raum, in dieser Zugänglichkeit zum Entgegengesetzten als die höchste Art alles Seienden; und wenn man hört, wie er diese definirt, so wird man darauf verzichten, nach seinem Gleichniss zu suchen.

– die Seele, welche die längste Leiter hat und am tiefsten hinunter kann,

die umfänglichste Seele, welche am weitesten in sich laufen und irren und schweifen kann,

die nothwendigste, welche sich mit Lust in den Zufall stürzt,

die seiende Seele, welche ins Werden, die habende, welche ins Wollen und Verlangen will –

die sich selber fliehende, welche sich selber in weitesten Kreisen einholt,

die weiseste Seele, welcher die Narrheit am süssesten zuredet,

die sich selber liebendste, in der alle Dinge ihr Strömen und Wiederströmen und Ebbe und Fluth haben – –

Aber das ist der Begriff des Dionysos selbst. Eben dahin führt eine andre Erwägung. Das psychologische Problem im Typus des Zarathustra ist, wie der, welcher in einem unerhörten Grade Nein sagt, Nein thut, zu Allem, wozu man bisher Ja sagte, trotzdem der Gegensatz eines neinsagenden Geistes sein kann; wie der das Schwerste von Schicksal, ein Verhängniss von Aufgabe tragende Geist trotzdem der leichteste und jenseitigste sein kann – Zarathustra ist ein Tänzer -; wie der, welcher die härteste, die furchtbarste Einsicht in die Realität hat, welcher den “abgründlichsten Gedanken” gedacht hat, trotzdem darin keinen Einwand gegen das Dasein, selbst nicht gegen dessen ewige Wiederkunft findet, – vielmehr einen Grund noch hinzu, das ewige Ja zu allen Dingen selbst zu sein, “das ungeheure unbegrenzte Ja- und Amen-sagen”… “In alle Abgründe trage ich noch mein segnendes Jasagen”… Aber das ist der Begriff des Dionysos noch einmal.

6.

Dit werk staat volledig op zichzelf. Los van de dichters is er wellicht nooit iets gecreëerd met zo’n overvloed aan kracht. Mijn concept van “Dionysisch” is hier de hoogste prestatie geworden; afgemeten daaraan lijkt al het andere menselijk streven armzalig en voorwaardelijk. Dat een Goethe, een Shakespeare geen moment deze immense passie en verhevenheid konden vatten, dat Dante, vergeleken met Zarathustra, slechts een gelovige is en niet iemand die de waarheid schept, een wereldheersende geest, een lotsbestemming, dat de dichters van de Veda’s priesters zijn en zelfs niet waardig om de zolen van Zarathustra’s schoenen los te maken – dit alles is nog maar het topje van de ijsberg en geeft geen idee van de afstand, van de azuurblauwe eenzaamheid, waarin dit werk leeft. Zarathustra heeft het eeuwige recht om te zeggen: “Ik sluit cirkels om mezelf heen en heilige grenzen; steeds minder mensen beklimmen met mij steeds hogere bergen – ik bouw een bergketen van steeds heiliger bergen.” Beschouw de geest en goedheid van alle grote zielen als één geheel: samen zouden ze niet in staat zijn één enkele toespraak van Zarathustra voort te brengen. De ladder waarop hij klimt en daalt is immens; hij heeft verder gezien, verder gewild en verder kunnen doen dan welk mens dan ook. Hij spreekt zichzelf tegen met elk woord, deze meest bevestigende van alle geesten; in hem worden alle tegenstellingen samengebonden tot een nieuwe eenheid. De hoogste en de laagste krachten van de menselijke natuur, het zoetste, het meest frivole en het meest verschrikkelijke, vloeien met onsterfelijke zekerheid voort uit één bron. Tot dan toe weet men niet wat hoogte of diepte is; men weet nog minder wat waarheid is. Er is geen enkel moment in deze openbaring van de waarheid dat is voorzien of geraden door een van de grootste. Er is geen wijsheid, geen onderzoek van de ziel, geen kunst van het spreken vóór Zarathustra; het dichtstbijzijnde, het meest alledaagse, spreekt hier over ongehoorde dingen. Zin trillend van passie; welsprekendheid getransformeerd tot muziek; Bliksemflitsen schieten vooruit naar tot dan toe onvoorziene toekomsten. De krachtigste metafoor die tot nu toe heeft bestaan, is slechts speelgoed vergeleken met deze terugkeer van taal naar de aard van beeldspraak. – En hoe Zarathustra neerdaalt en de vriendelijkste woorden tot iedereen spreekt! Hoe hij zelf zijn tegenstanders, de priesters, met tedere handen aanraakt en met hen lijdt! – Hier, op elk moment, wordt de mensheid overwonnen; het concept van de “Übermensch” (Superman) is haar hoogste realiteit geworden – in een oneindige afstand ligt alles wat tot nu toe als groots in de mensheid werd beschouwd, onder hem. De kalmte, de lichtvoetigheid, de alomtegenwoordigheid van kwaadaardigheid en arrogantie, en al het andere dat typisch is voor het Zarathustra-type, is nooit als essentieel voor grootsheid beschouwd. Zarathustra voelt zich, juist in deze uitgestrektheid van de ruimte, in deze toegankelijkheid tot het tegendeel, als de hoogste vorm van al het zijn; en wanneer men hoort hoe hij ze definieert, zal men afzien van het zoeken naar zijn analogie.

– de ziel die de langste ladder heeft en het diepst kan afdalen, de meest expansieve ziel, die het verst in zichzelf kan dwalen en verdwalen, de meest noodzakelijke ziel, die zich met plezier in het toeval stort, de zijnde ziel, die wil tot worden, de hebbende ziel, die wil tot willen en verlangen – de zelfvluchtende ziel, die zichzelf in de wijste kringen inhaalt, de wijste ziel, tot wie dwaasheid het zoetst spreekt, de zelfliefhebbende ziel, waarin alle dingen hun stroming en wederstroming en eb en vloed kennen –

Maar dat is het concept van Dionysus zelf. Een andere overweging leidt precies tot dit punt. Het psychologische probleem bij het Zarathustra-type is hoe iemand die in ongekende mate nee zegt, die nee doet tegen alles waar hij eerder ja tegen heeft gezegd, toch de antithese kan zijn van een ontkennende geest; Hoe de geest die het zwaarste lot draagt, een rampzalige taak, niettemin het lichtste en meest bovenaardse kan zijn – Zarathustra is een danser –; hoe hij die het moeilijkste, het meest verschrikkelijke inzicht in de werkelijkheid heeft, die de ‘meest ondoorgrondelijke gedachte’ heeft gedacht, er niettemin geen bezwaar tegen het bestaan ​​in vindt, zelfs niet tegen de eeuwige wederkeer ervan – maar veeleer een extra reden om het eeuwige ja te zijn tegen alle dingen zelf, ‘het immense, onbegrensde ja en amen zeggen’… ‘In alle afgronden draag ik nog steeds mijn zegenende ja’… Maar dat is wederom het concept van Dionysus.

7.

– Welche Sprache wird ein solcher Geist reden, wenn er mit sich allein redet? Die Sprache des Dithyrambus. Ich bin der Erfinder des Dithyrambus. Man höre, wie Zarathustra vor Sonnenaufgang (III, 18) mit sich redet: ein solches smaragdenes Glück, eine solche göttliche Zärtlichkeit hatte noch keine Zunge vor mir. Auch die tiefste Schwermuth eines solchen Dionysos wird noch Dithyrambus; ich nehme, zum Zeichen, das Nachtlied, die unsterbliche Klage, durch die Überfülle von Licht und Macht, durch seine Sonnen-Natur, verurtheilt zu sein, nicht zu lieben.

Nacht ist es: nun reden lauter alle springenden Brunnen. Und auch meine Seele ist ein springender Brunnen.

Nacht ist es: nun erst erwachen alle Lieder der Liebenden. Und auch meine Seele ist das Lied eines Liebenden.

Ein Ungestilltes, Unstillbares ist in mir, das will laut werden. Eine
Begierde nach Liebe ist in mir, die redet selber die Sprache der
Liebe.

Licht bin ich: ach dass ich Nacht wäre! Aber dies ist meine
Einsamkeit, dass ich von Licht umgürtet bin.

Ach, dass ich dunkel wäre und nächtig! Wie wollte ich an den Brüsten des Lichts saugen!

Und euch selber wollte ich noch segnen, ihr kleinen Funkelsterne und
Leuchtwürmer droben! – und selig sein ob eurer Licht-Geschenke.

Aber ich lebe in meinem eignen Lichte, ich trinke die Flammen in mich zurück, die aus mir brechen.

Ich kenne das Glück des Nehmenden nicht; und oft träumte mir davon, dass Stehlen noch seliger sein müsse als Nehmen.

Das ist meine Armuth, dass meine Hand niemals ausruht vom Schenken; das ist mein Neid, dass ich wartende Augen sehe und die erhellten Nächte der Sehnsucht.

Oh Unseligkeit aller Schenkenden! Oh Verfinsterung meiner Sonne! Oh
Begierde nach Begehren! Oh Heisshunger in der Sättigung!

Sie nehmen von mir: aber rühre ich noch an ihre Seele? Eine Kluft ist zwischen Nehmen und Geben; und die kleinste Kluft ist am letzten zu überbrücken.

Ein Hunger wächst aus meiner Schönheit: wehethun möchte ich denen, welchen ich leuchte, berauben möchte ich meine Beschenkten, – also hungere ich nach Bosheit.

Die Hand zurückziehend, wenn sich schon ihr die Hand entgegenstreckt; dem Wasserfall gleich, der noch im Sturze zögert: also hungere ich nach Bosheit.

Solche Rache sinnt meine Fülle aus, solche Tücke quillt aus meiner
Einsamkeit.

Mein Glück im Schenken erstarb im Schenken, meine Tugend wurde ihrer selber müde an ihrem Überflusse!

Wer immer schenkt, dessen Gefahr ist, dass er die Scham verliere; wer immer austheilt, dessen Hand und Herz hat Schwielen vor lauter Austheilen.

Mein Auge quillt nicht mehr über vor der Scham der Bittenden; meine
Hand wurde zu hart für das Zittern gefüllter Hände.

Wohin kam die Thräne meinem Auge und der Flaum meinem Herzen? Oh
Einsamkeit aller Schenkenden! Oh Schweigsamkeit aller Leuchtenden!

Viel Sonnen kreisen im öden Raume: zu Allem, was dunkel ist, reden sie mit ihrem Lichte – mir schweigen sie.

Oh dies ist die Feindschaft des Lichts gegen Leuchtendes: erbarmungslos wandelt es seine Bahnen.

Unbillig gegen Leuchtendes im tiefsten Herzen, kalt gegen Sonnen – also wandelt jede Sonne.

Einem Sturme gleich wandeln die Sonnen ihre Bahnen, ihrem unerbittlichen Willen folgen sie, das ist ihre Kälte.

Oh ihr erst seid es, ihr Dunklen, ihr Nächtigen, die ihr Wärme schafft aus Leuchtendem! Oh ihr erst trinkt euch Milch und Labsal aus des Lichtes Eutern!

Ach, Eis ist um mich, meine Hand verbrennt sich an Eisigem! Ach, Durst ist in mir, der schmachtet nach eurem Durste.

Nacht ist es: ach dass ich Licht sein muss! Und Durst nach Nächtigem!
Und Einsamkeit!

Nacht ist es: nun bricht wie ein Born aus mir mein Verlangen, – nach
Rede verlangt mich.

Nacht ist es: nun reden lauter alle springenden Brunnen. Und auch meine Seele ist ein springender Brunnen.

Nacht ist es: nun erwachen alle Lieder der Liebenden. Und auch meine
Seele ist das Lied eines Liebenden. –

7.

Welke taal spreekt zo’n geest wanneer hij alleen tot zichzelf spreekt? De taal van de dithyrambe. Ik ben de uitvinder van de dithyrambe. Luister hoe Zarathustra tot zichzelf spreekt vóór zonsopgang (III, 18): “Zo’n smaragdgroene zaligheid, zo’n goddelijke tederheid had geen tong vóór mij ooit gesproken.” Zelfs de diepste melancholie van zo’n Dionysus wordt een dithyrambe; ik neem als symbool het nachtlied, de onsterfelijke klaagzang, veroordeeld door de overvloed aan licht en kracht, door zijn zonne-aard, om niet lief te hebben.

Het is nacht: nu spreken alle springende fonteinen luid. En mijn ziel is ook een springende fontein.

Het is nacht: nu pas ontwaken alle liederen van geliefden. En mijn ziel is ook het lied van een geliefde.

Iets onblusbaars, iets onuitblusbaars, is in mij dat ernaar verlangt gehoord te worden. Een verlangen naar liefde is in mij dat de taal van de liefde zelf spreekt.

Ik ben licht: o, was ik maar nacht! Maar dit is mijn eenzaamheid, dat ik omringd word door licht.

O, was ik maar donker en nachtelijk! Hoe zou ik dan aan de borsten van het licht zuigen!

En ik zou jullie zelf zegenen, jullie kleine fonkelende sterren en lichtwormen daarboven! – en gezegend worden door jullie gaven van licht.

Maar ik leef in mijn eigen licht; ik drink de vlammen die uit mij opborrelen weer in mij op.

Ik ken het geluk van de nemer niet; en vaak droomde ik dat stelen nog zaliger moet zijn dan ontvangen.

Dit is mijn armoede, dat mijn hand nooit rust van het geven; dit is mijn afgunst, dat ik wachtende ogen zie en de verlichte nachten van verlangen.

O, ongeluk van alle gevers! O, zonsverduistering! O, verlangen naar verlangen! O, vraatzuchtige honger in verzadiging!

Ze nemen van mij: maar raak ik hun zielen nog aan? Er bestaat een kloof tussen ontvangen en geven; en uiteindelijk moet zelfs de kleinste kloof overbrugd worden.

Mijn schoonheid wekt een honger op: ik verlang ernaar hen die ik verlicht te kwetsen, hen die ik heb geschonken te beroven – zo verlang ik naar kwaadaardigheid.

Mijn hand terugtrekkend terwijl die al naar haar uitreikt; zoals de waterval die aarzelt, zelfs in zijn val: zo verlang ik naar kwaadaardigheid.

Zulke wraak wordt beraamd door mijn overvloed, zulke kwaadaardigheid ontspringt uit mijn eenzaamheid.

Mijn vreugde in het geven stierf in het geven, mijn deugd werd moe van zichzelf in haar eigen overdaad!

Wie altijd geeft, riskeert zijn schaamte te verliezen; wie altijd uitdeelt, diens hand en hart worden eeltig van al dat uitdelen.

Mijn oog stroomt niet langer over van de schaamte van het bedelen; mijn hand is te hard geworden voor het trillen van volle handen. Waar zijn de tranen uit mijn oog en het dons uit mijn hart gebleven? O, eenzaamheid van allen die geven! O, stilte van al wat schijnt!

Vele zonnen cirkelen in de desolate ruimte: tot al wat donker is, spreken ze met hun licht – tegen mij zwijgen ze.

O, dit is de vijandschap van het licht jegens dat wat schijnt: meedogenloos baant het zich een weg.

Onrechtvaardig jegens dat wat schijnt in het diepste hart, koud jegens de zonnen – zo reist elke zon.

Als een storm reizen de zonnen hun paden, hun meedogenloze wil volgend, dat is hun kilte.

O, jullie alleen, jullie duistere wezens, jullie nachtwezens, zijn degenen die warmte scheppen uit dat wat schijnt! O, jullie alleen drinken melk en verfrissing uit de uiers van het licht!

Ah, ijs omringt mij, mijn hand brandt op het ijs! Ah, dorst is in mij, verlangend naar jullie dorst.

Het is nacht: ah, dat ik licht moet zijn! En een dorst naar de nacht! En eenzaamheid!

Het is nacht: nu barst mijn verlangen los als een bron in mij, – ik verlang naar woorden.

Het is nacht: nu spreken alle kolkende fonteinen luid. En mijn ziel is ook een kolkende fontein.

Het is nacht: nu ontwaken alle liederen van geliefden. En mijn ziel is ook het lied van een geliefde.

8.

Dergleichen ist nie gedichtet, nie gefühlt, nie gelitten worden: so leidet ein Gott, ein Dionysos. Die Antwort auf einen solchen Dithyrambus der Sonnen-Vereinsamung im Lichte wäre Ariadne… Wer weiss ausser mir, was Ariadne ist!… Von allen solchen Räthseln hatte Niemand bisher die Lösung, ich zweifle, dass je jemand auch hier nur Räthsel sah. – Zarathustra bestimmt einmal, mit Strenge, seine Aufgabe – es ist auch die meine -, dass man sich über den Sinn nicht vergreifen kann: er ist ja sagend bis zur Rechtfertigung, bis zur Erlösung auch alles Vergangenen.

Ich wandle unter Menschen als unter Bruchstücken der Zukunft: jener
Zukunft, die ich schaue.

Und das ist all mein Dichten und Trachten, dass ich in Eins dichte und zusammentrage, was Bruchstück ist und Räthsel und grauser Zufall.

Und wie ertrüge ich es Mensch zu sein, wenn der Mensch nicht auch
Dichter und Räthselrather und Erlöser des Zufalls wäre?

Die Vergangnen zu erlösen und alles “Es war” umzuschaffen in ein “So wollte ich es!” das hiesse mir erst Erlösung.

An einer andren Stelle bestimmt er so streng als möglich, was für ihn allein “der Mensch” sein kann – kein Gegenstand der Liebe oder gar des Mitleidens – auch über den grossen Ekel am Menschen ist Zarathustra Herr geworden: der Mensch ist ihm eine Unform, ein Stoff, ein hässlicher Stein, der des Bildners bedarf.

Nicht-mehr-wollen und Nicht-mehr-schätzen und Nicht-mehr-schaffen: oh dass diese grosse Müdigkeit mir stets ferne bleibe!

Auch im Erkennen fühle ich nur meines Willens Zeuge- und Werdelust; und wenn Unschuld in meiner Erkenntniss ist, so geschieht dies, weil Wille zur Zeugung in ihr ist.

Hinweg von Gott und Göttern lockte mich dieser Wille: was wäre denn zu schaffen, wenn Götter – da wären?

Aber zum Menschen treibt er mich stets von Neuem, mein inbrünstiger
Schaffens-Wille; so treibt’s den Hammer hin zum Steine.

Ach, ihr Menschen, im Steine schläft mir ein Bild, das Bild der
Bilder! Ach, dass es im härtesten, hässlichsten Steine schlafen muss!

Nun wüthet mein Hammer grausam gegen sein Gefängniss. Vom Steine stäuben Stücke: was schiert mich das!

Vollenden will ich’s, denn ein Schatten kam zu mir, – aller Dinge
Stillstes und Leichtestes kam einst zu mir!

Des Übermenschen Schönheit kam zu mir als Schatten: was gehen mich noch – die Götter an!…

Ich hebe einen letzten Gesichtspunkt hervor: der unterstrichne Vers giebt den Anlass hierzu. Für eine dionysische Aufgabe gehört die Härte des Hammers, die Lust selbstam Vernichten in entscheidender Weise zu den Vorbedingungen. Der Imperativ “werdet hart!”, die unterste Gewissheit darüber, dass alle Schaffenden hart sind, ist das eigentliche Abzeichen einer dionysischen Natur. –

8.

Zoiets is nog nooit beschreven, nooit gevoeld, nooit geleden: zo lijdt een god, een Dionysus. Het antwoord op zo’n dithyrambe over de eenzaamheid van de zon in het licht zou Ariadne zijn… Wie weet er behalve ik wat Ariadne is!… Van al zulke raadsels heeft nog niemand de oplossing gevonden; ik betwijfel of iemand hier ooit alleen maar raadsels heeft gezien. Zarathustra omschreef ooit, met grote strengheid, zijn taak – en dat is ook de mijne – dat men de betekenis niet verkeerd kan interpreteren: het bevestigt alles tot op het punt van rechtvaardiging, tot de verlossing van al wat voorbij is.

Ik wandel tussen mensen als tussen fragmenten van de toekomst: die toekomst die ik aanschouw.

En dit is al mijn schrijven en streven, dat ik mag samenstellen en tot één geheel mag brengen wat fragment, raadsel en grimmig toeval is.

En hoe zou ik mens kunnen zijn als de mensheid niet ook dichter, raadseloplosser en verlosser van het toeval was?

Het verleden verlossen en al het “Het was” veranderen in “Zo wilde ik het!” – dát alleen al zou voor mij verlossing betekenen.

Elders definieert hij zo strikt mogelijk wat “mensheid” voor hem kan zijn – geen object van liefde of zelfs medelijden – Zorathustra heeft zelfs zijn grote afkeer van de mensheid overwonnen: voor hem is de mensheid een vormloos iets, een substantie, een lelijke steen die de beeldhouwer nodig heeft.

Niet langer verlangen, niet langer waarderen, niet langer scheppen: oh, dat deze grote vermoeidheid voor altijd ver van mij zou blijven!

Zelfs in het weten voel ik slechts het verlangen van mijn wil om getuige te zijn en te worden; en als er onschuld in mijn weten schuilt, is dat omdat de wil tot voortplanting erin aanwezig is.

Weg van God en goden lokte deze wil mij: wat zou er geschapen kunnen worden als er goden aanwezig waren?

Maar naar de mens drijft zij mij steeds opnieuw, mijn vurige scheppende wil; zo drijft zij de hamer naar de steen.

Ach, jullie mensen, in de steen slaapt een beeld voor mij, het beeld der beelden! Helaas, dat het moet slapen in de hardste, lelijkste steen!

Nu raast mijn hamer wreed tegen zijn gevangenis. Brokstukken vliegen van de steen af: wat kan het mij schelen!

Ik zal het voltooien, want een schaduw kwam tot mij – het stilste en lichtste van alle dingen kwam ooit tot mij!

De schoonheid van de Übermensch kwam tot mij als een schaduw: wat kan het mij nog schelen wat de goden doen!…

Ik wil nog één laatste punt benadrukken: het onderstreepte vers biedt hiervoor de aanleiding. Voor een dionysische taak zijn de hardheid van de hamer, het plezier in vernietiging, cruciale voorwaarden. Het gebod “word hard!”, de fundamentele zekerheid dat alle creatieve mensen hard zijn, is het ware kenmerk van een dionysische natuur.