Het uitgebreide zelf

Motto:

“Een mens moet zichzelf bevrijden uit de beperkingen van zijn private besognes. Dit doordringt zijn hele wezen zodat al zijn gedachten alleen op zijn eigen lot gericht zijn. Het reduceert hem tot de ergste soort kleinheid, en legt een enorme fysieke en geestelijke druk op hem. Het is noodzakelijk onze gedachten, wil en preoccupaties te richten op het universele, het insluiten van allen, de hele wereld, de mensheid, het joodse volk en al wat leeft.”

Rav Kook

(geciteerd in Pardes – Tenachon  #13 (2013) pag. 29)

Meedoen aan een sportwedstrijd met een groep, het kijken naar een tv-serie, het deelnemen aan ‘gamen’, het zijn activiteiten die je even weghalen uit de beslommeringen van het hier en nu en de concentratie op de dingen waar je vol van bent. Daarom zijn ze zo populair. Niet alleen omdat ze de dagelijkse sleur kunnen doorbreken maar ook omdat je even met iets anders bezig bent. Je zinnen worden verzet, dat geeft ruimte, dat kan opluchten, dat geeft nieuwe impulsen.

Wandelen, mediteren, fietsen het kan helpen om even iets anders te doen als waar je mee bezig bent. Maar kun je loslaten, kun je datgene wat momentaan veel aandacht vergt, opeist, wel even opzij zetten. Misschien is het wel een kenmerk van depressie dat je helemaal in beslag wordt genomen door de gedachten die je beheersen. Je kunt ze niet relativeren, niet kleiner maken, minder frequent op de voorgrond om maar te zwijgen van loslaten. Depressieve gevoelens en gedachten kleuren je zelfverstaan en je welbevinden, je existentie wordt er helemaal door bepaald. Je ziet geen uitweg, je denkt dat je verloren bent, niemand kan je ook komen redding want er is geen redding. Als je op deze wijze helemaal om jezelf bent heen gedraaid als klimop om een boom is het lastig hiervan los te komen. Je zou je zelf wel los willen snijden maar je hebt geen mes. En ook je handen zitten aan je vast en krijg je niet in beweging. Met wilskracht lukt het niet omdat je niet op het idee komt het met je wil te proberen. Als je dat wel zou willen betekent dit dat je al hebt ontdekt dat je het anders wil, dat je deze situatie niet (meer) wilt. Dan is er al een omslagpunt bereikt en begin je weer voor jezelf te kiezen. Dan is het een kwestie van volhouden, doorzetten, discipline en motivatie om  te zoeken naar uitwegen, weg uit de omhelzing van de negatieve gedachten, de omstrengeling van onlustgevoelens en machteloosheid.

Hoe kun je jezelf bevrijden uit je beperkingen en private besognes zoals Rav Kook stelt? Hoe kun je jezelf loslaten, verbinden aan iets groters, iets meer uitgebreids dan je lichaam en je gedachten als je zo in beslag wordt genomen door depressieve gevoelens en gedachten? Kan dat wel? Is dat niet te makkelijk gezegd. Kun je je aan je eigen haren uit het moeras trekken? Waarschijnlijk kan dat niet, behalve als je vaste grond onder je voeten voelt en weet dat je niet verder wilt en kunt zinken. Dus als je de bodem van je bestaan, je existentiële zekerheid, hebt bereikt. Misschien is dat wel het allerdiepste punt waartoe je kunt zinken. Verder kan niet. Verder betekent dood. Als je oog in oog met je dood staat en de vraag moet beantwoorden: wat wil ik? Wil ik dood of wil ik door? Als je niet dood wilt kunt je gaan vechten, zoeken, verkennen wat er mogelijk is. In deel een van de serie “Games of Throne” zegt de dans/zwaardvechtleraar tegen het meisje dat hij les geeft: “er is slechts één god. Dat is de dood. Je kunt slechts een ding zeggen: “vandaag niet” tegen deze god.” Alles andere komt daarna. Dood is eigenlijk de meest radicale inperking van het zelf. Dood is de meest absolute ontkenning van dit zelf. Met de dood houdt elk zelf op. Een bevestiging van het zelf in het aangezicht van de dood, “vaandag niet”, is dus een overwinning. Een schreeuw om ruimte, om uitbreiding, om leven.

Als het rondcirkelen van het zelf om het zelf het gevaar herbergt van verstrikking en van dood, is de oproep om verder te kijken dan dit zelf een uitnodiging tot leven. Jezelf deel weten van een groter geheel geeft moet en inspiratie. Je hoeft het niet alleen te doen, want je bent deel van. Je kunt delen en mededelen, je ontvangt en kunt anderen inspireren. Welke doelen je ook kiest om samen te delen, om samen tot je recht te komen als zelf, het zijn doelen die je uit de omsingeling van het ego-streven halen waarin jij alleen belangrijk bent, de valstrik van een langzame wurging.  Ga studeren, kies doelen om je voor in te zetten, doe mee aan een wedstrijd, ga anderen helpen en bijstaan, begin een moestuin, maak een schilderij, het zijn net zoveel wegen om in beweging te komen weg uit je beperkte zelf. Breid jezelf uit door herkenning: ontdek hoe en hoelang je al samenhangt en deelt met anderen: anders zou je zelfs nooit hebben bestaan. Wij zijn een grote familie: we delen uiteindelijk allemaal dezelfde stamouders, als we maar ver genoeg terug gaan in de geschiedenis. En uit ons kunnen weer talloze nieuwe geslachten voortkomen. In feite zijn we product van een genetische uitbreiding en geschenk aan onze ouders. In feite zijn we doorgeefluik van iets van we geheimzinnig en mysterieus leven noemen. De confrontatie met onze totaal ingeperkte eindigheid, ons volslagen ontkende zelf, onze dood, maakt ons bewust van wat we kunnen winnen en wat we hebben te winnen: een leven de moeite waard!

John Hacking

19 maart 2013