ONLINE

Online meedoen, met de sociale media participeren in het worldwideweb: het is leuk maar je wordt middel – ze gaan je gebruiken en ze maken dankbaar gebruik van je. Ze? Dat zijn zij die de media exploiteren en daar een goede boterham aan verdienen. Vrijheid van meningsuiting heeft zijn prijs ook al is die niet meteen zichtbaar: “If you’re using a free online service, the adage goes, you are the product. It’s an arresting line, but one that deserves putting more precisely: it’s not you, but your behavioural data and the quantifiable facts of your engagement that are constantly blended for sale, with the aggregate of every single interaction (yours included) becoming a mechanism for ever-more-finely tuning the business of attracting and retaining users.”in: http://www.aeonmagazine.com/world-views/does-each-click-of-attention-cost-a-bit-of-ourselves/

Maar er is meer aan de hand: je doet niet alleen mee, je gedrag is object van onderzoek en manipulatie, nee je gaat zelf leven naar de normen die de apparatuur je gaat stellen via de electronica die tot je beschikking staat. Je past je aan. Je mobiel bepaalt je dagritme, je coördinatievermogen, je interesses, je dagbesteding. Je kleine vingers tikken haastig de berichtjes op je schermpje en weg zijn ze. Vrienden melden zich elke minuut met een wetenswaardigheid. De apps op je mobiel houden je bezig en nodigen uit, je Ipad maakt het mogelijk voortdurend met je computer bezig te zijn op een iets groter schermpje, ook in bed of in bad. Je bent nooit meer alleen, de electronica is je nieuwe vriend. En via die electronica ben je niet alleen verbonden, connected, maar vooral ook deel van het netwerk. Een knooppuntje waarin je jezelf aan het manifesteren bent als deelnemer: een auto-nodus, een zelfknoop. Dat is vooral virtueel maar door je voortdurende aandacht voor het scherm en de berichten die daarop verschijnen, en je reacties ben je deel geworden van de electronische manipulatie. Je mobiel laat je nooit meer los, het liefst zou je ermee gaan slapen zodat je in je droom nog verder kunt ermee. Always and everywhere connected. Laat je dan maar meteen aansluiten aan de netwerken via een chip of een andere verbindingsmogelijkheid. Kan ook je geestelijke activiteit die je denken noemt meteen worden beïnvloed, gecorrigeerd, aangestuurd, verbeterd etc.

Is dat de toekomst? Ik vermoed van wel. De eerste tekenen zijn al zichtbaar. Iedereen tot en met de bosjesman wil een mobiel. Iedereen in Afrika en Azië die eerst niet meedeed in de wereldeconomie wil nu meespreken en meespelen. Terecht. Maar waar leidt dat naartoe? Als we eenmaal allen verbonden zijn, als er geen vrijplaats meer is zonder verbinding, geen situatie waarin je niet zichtbaar bent ook niet voor de drones en de vele camera’s, wat doet dat dan met ons? Je kunt je niet meer terug trekken want er is geen plek meer om je terug te trekken. Het gevolg van al deze nieuwe ontwikkelingen is dat tijd en ruimte gaan samenvallen. Ruimte wordt tijd en tijd wordt ruimte. Dat betekent dat in de virtuele werkelijkheid die steeds meer samenvalt met de reële werkelijkheid ruimte en tijd als het ware worden opgeheven. Ze zijn er gewoon niet meer. De enige ruimte die overblijft is een virtuele. Weliswaar nog afhankelijk van de kracht van de electronica, de servers en de verbindingen, maar toch. Als alles werkt – ook de back-ups – wordt de wereld overgenomen door de computer. De machine heerst en bepaalt. De man/vrouw achter de knoppen is een fictie want er is geen man/vrouw meer die achter de knoppen zit.  Wiskundige formules die worden afgewerkt, toegepast, vereenvoudigd, gedifferentieerd, vermenigvuldigd, etc. etc. bepalen de gang van zaken. Niet de wetenschap aan de macht, ook niet de wiskunde als zodanig, maar de toepassing ervan zodat de machines werken en effectief en productief zijn.

Is er nog sprake van machines? Is dat niet een volledig verouderd woord? Ik denk van wel. Robot is ook geen goed woord want virtualiteit waarin tijd en ruimte niet meer bestaan gaan verder dan de in blik gegoten mens die rondwandelt en taakjes uitvoert. Hoe zullen we het noemen? Computer is te beperkt, te plaatsgebonden. Internet is te vaag en dekt de lading niet meer want het is niet meer inter  maar doorheen. Het is een goede vraag voor een wedstrijd. Wie schrijft hem uit?

John Hacking

23 okt 2013