klimaat en digitale verstatelijking

Afgelopen week was ik op een “briefing” die de resultaten van de klimaatconferentie in Warschau in november 2013 besprak. De wetenschappers waren niet optimistisch omdat er nauwelijks vooruitgang is geboekt door de politici om verdragen af te sluiten die ook nageleefd worden door de verschillende partijen.  Dat maakt velen moedeloos omdat op deze wijze via besluitvorming van landen onderling de weg (te) lang blijkt om tot bijvoorbeeld een terugdringing van de uitstoot van CO2 te komen zodat de temperatuur op aarde niet verder stijgt. Maar stel dat wij als organisaties en betrokkenen er in zouden slagen om de temperatuur op aarde niet te laten stijgen – wat natuurlijk zeer de vraag is want schommelingen zijn er altijd al en de mens is dan wel een grote speler geworden maar hij is nog niet allesbepalend – dan zijn de klimaatproblemen zeker niet opgelost. Uitstoot van afvalstoffen, vervuiling van de zeeën en oceanen met afval en giftige stoffen, idem van de bodem op het land, etc. etc. zijn voorbeelden van problemen die immens zijn.

Energiebehoefte, de behoefte aan grondstoffen en strategisch waardevolle stoffen, de behoefte aan economische groei, aan welvaart en aan schone lucht, schoon water, wonen en onderwijs, het zijn allemaal thema’s die de agenda mee bepalen. Landen kijken vooral naar de eigen context en behoeftes en laten van daaruit hun stem gelden. Dat is niet vreemd. In feite staat de “nationale veiligheid” op het spel. Dat dit laatste een thema van belang is blijkt ook uit de afluisterschandalen die momenteel bekend worden. De overheden willen alles en iedereen in hun greep houden. Geen middel gaat daarvoor te ver, zo lijkt het. Ze maken deze veiligheid tot belangrijkste thema. Het eigen land eerst, eigen burgers zijn het belangrijkst zo lijkt het. En populisten, rechtse partijen spinnen hier garen bij. Dieven en moordenaars, worden ze in de bijbel in het Nieuwe Testament genoemd want het belang van het volk, de eigen burgers, de eigen schapen, doet er in wezen niet echt toe: eigen zaken dwz eigen beurs en eigen macht zijn het belangrijkst. Ze zijn de moderne aandeelhouders van zelf gecreëerde politieke constellaties die al eerder in de geschiedenis hebben geleid tot wereldoorlogen. Of ze nu Tea-party, Lega Nord, Front National of PVV heten, het zijn allemaal loten aan dezelfde boom waar aandeelhouders van deze politiek en kapitaal de rest van de mensheid gijzelen. Het nationale belang legitimeert, zo schijnt het,  elke vorm van racisme (Italië en Frankrijk bijvoorbeeld) of elke vorm van religieuze en niet-religieuze discriminatie (Nederland, Hongarije, Griekenland, Turkije). De doelgroepen zijn telkens weer andere waar gif en venijn op af wordt gevuurd, maar het mechanisme blijft hetzelfde. De dreiging komt altijd van buiten. En als ze van binnen komt zijn het de linkse partijen, de nestbevuilers, de zogenaamde verraders  en weet ik wat al niet. Maar links en rechts, het zijn anachronismen, ze gelden in mijn ogen niet meer. Politieke macht en economische macht nemen de gestalte aan van het jasje dat hun op dat moment het beste uitkomt. Dat is altijd al zo geweest en zal ook wel niet veranderen. Politici en het kapitaal zijn twee handen op een buik, en het kapitaal wordt gevormd door de ondernemingen die de lijntjes uitzetten en die de koers bepalen. Ook de nationale koersen. Elk land zin eigen club die aan de touwtjes trekt, zo lijkt het. Daarom lopen klimaatconferenties vast in de belangenstrijd tussen landen en organisaties.

Toch is er veel winst te halen op dit terrein als er meer samenwerking zou zijn tussen staten en tussen bedrijven. Waarom niet alle grote oliemaatschappijen en energieleveranciers laten samenwerken? Ze opereren toch al internationaal. Hetzelfde geldt voor meerdere grote spelers zoals de bedrijven die het voedsel verzorgen. Samenwerking levert niet alleen synergie maar kan ook de angel halen uit de onderhandelingen tussen de staten onderling. Waarom schelden op Rusland en andere “dictatoriaal geleide” oliestaten als de bedrijven zo met elkaar verbonden zijn dat er geen concurrentie meer is? Maar dat zal voorlopig wel een utopie blijven want de belangen van de machtigen zijn zo groot en die worden niet opgegeven voor het heil van de hele mensheid. Dat zou ook erg naïef zijn om te veronderstellen. En als die grote conglomeraten er al komen dan worden dat nieuwe factoren van macht, een echt “1984”in Orwelliaanse zin, zo vermoed ik. Een verzameling van bedrijven die over energie gaan en voedsel, een andere verzameling die vooral over kennis gaat (de wetenschappers), of een verzameling die vooral over al die andere dingen gaat die nodig zijn: woningen, wegen, infrastructuur. Het is maar een fantasie maar de toekomst heeft nog veel nieuwe ontwikkelingen in petto.

Sluipenderwijs neemt de digitale werkelijkheid het bewind over – we hebben het nog niet in de gaten maar via de digitalisering van onze samenleving krijgt alles een ander gezicht. Ik vermoed dat over niet al te veel decennia de nationale staten worden opgeheven want het digitale tijdperk maakt alles en iedereen gelijk. In de financiële wereld is al alles digitaal en is er geen controle meer mogelijk over de geldstromen. De slimste “jongens” verdienen er het meest aan. Alles is bron voor speculatie, zelf de ondergang van een bedrijf. Het klimaat wordt pas echt belangrijk en de urgentie onderkend als er heel veel geld aan te verdienen valt. En als er, zo schat ik  in, door natuurrampen veroorzaakt, door het klimaat honderd-miljoenen mensen slachtoffer worden over de hele wereld, dan moet er wel iets gebeuren. Dan kunnen politici zich niet meer verschuilen achter hun landsbelang of eigen machtsstructuren. Maar die doden, en dat is de tragiek, zullen waarschijnlijk eerst moeten vallen voordat er actie wordt ondernomen. Waarom ik daar zo stellig in ben?  Omdat de wereldoorlogen leren dat er eerst miljoenen doden moeten vallen voordat het stopt, voordat de rede mag spreken. En die spreekt altijd te laat. Als het kalf verdronken is…Ik heb niet de illusie dat wij beter zijn geworden, dat we hebben geleerd van het verleden en met toegenomen mogelijkheden is onze macht en onze verantwoordelijkheid exponentieel gegroeid. Maar of wij dan ook die verantwoordelijkheid nemen? Ik moet het nog zien. Daarom niet wachten op de politici van de nationale staten, die voeren namelijk een achterhoede gevecht. Zij zijn slechts lakeien, ze bedoelen het goed maar ze spelen het spel enkel als pion. Richt het oog op de toekomst, op de gehele mensheid, op de globale wereld. Want allen zijn betroffen, het betreft allen.

John Hacking 17 jan 2014