excellent

 

maas5a

Excellent en nooit (echt) gelukkig

Motto: tevredenheid is een schaars goed!

“Volgens onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Barry Schwarz zijn ‘maximizers’ (perfectionisten die alle alternatieven willen bekijken voordat ze een keuze maken) vaak ongelukkiger met een beslissing dan ‘satisficers’, die beslissen op basis van slechts een paar keuzemogelijkheden. Zo bewees ook Harvard-hoogleraar Dan Gilbert dat onomkeerbare keuzen meer tevredenheid opleveren dan keuzen die je kunt terugdraaien.”

Bron:  Volkskrant 14 januari 2014 pag. 9 De Gulden middelmaat – interview met Jeroen van Baar over het streven naar excellentie onder studenten.

Universiteiten streven naar excellentie. Dat is altijd al zo geweest maar nu wordt dat ook vertaald naar de prestaties van de studenten. En dat heeft een keerzijde. Op de campus zelf komen we tal van studenten tegen die last hebben van dit streven naar excellentie. Niet dat ze het niet willen, nee, in tegendeel, het beheerst hun hele leven. Ze gaan hierin mee en denken dat het het mooiste is wat er te bereiken valt. Alles in hun leven staat in het teken hiervan. Ze zijn van mening dat ze heel goed moeten presteren om mee te tellen in deze maatschappij en de universiteit wakkert dat alleen maar aan door het aanbieden van cursussen waarin ze naast hun studie extra kunnen presteren. Voor de allerbeste studenten is het beste niet goed genoeg. En studenten zelf vinden een uitstekend CV en dito punten voor hun afstuderen absoluut een must want anders tellen ze niet mee, voelen ze zich een ‘loser’ en vermoeden ze dat er in de maatschappij geen plaats voor hen is. Ze zijn dan als het ware al afgeschreven. Ze spiegelen zich voortdurend aan anderen, de in hun ogen succesvolle studenten, ook als het even wat minder met hen gaat.  En als ze zich spiegelen aan medestudenten, die dat wel allemaal aan kunnen, die druk, dat presteren, die bijbaantjes, die commissies en het voortdurend in de picture staan ,dan willen ze dát ook, want wat een ander kan moet jij toch ook kunnen halen? Het onderste uit de kan, het beste wat erin zit, het moeilijkste wat haalbaar is. Zonder relativering, zonder mits en maren, zonder pardon en zonder water bij de wijn te doen.

Dat gaat soms heel ver: als het lichaam protesteert, als vermoeidheid toeslaat grijpt men naar hulpmiddelen. Doelen moeten en zullen worden gehaald. Er is geen weg terug, er is geen mogelijkheid om de lat lager te leggen. Pas als het lichaam niet meer meedoet, als er een burn-out optreedt, als er een crisis plaatsvindt en je moet gaan nadenken over je manier van leven kan er verandering komen. Maar eigenlijk is het absurd dat het via deze weg moet. Het zit grotendeels allemaal tussen de oren maar het blijkt heel lastig te zijn om dat te beseffen. De harde hand van het ziek geworden lichaam is soms het enige dat echt werkt. Maar niet meteen, meestal niet de eerste keer want het denken is hardnekkig. Sommigen zeggen zelf dat ze zo hard streven naar het halen van hun gestelde doelen dat ze hun gevoel ‘gewoon’ uitschakelen, het doet niet meer mee. Vreemd is dat eigenlijk dat je daarna als een wandelende gevoelsloze zombie die enkel rationeel reageert door het leven moet. Streven naar het hoogst haalbare kan dus uitmonden in een gevoelsloze woestijn, want zo noem ik het.  Het is je voortbewegen in een soort wildernis met allemaal andere concurrenten die azen op jouw baantje, jouw succes, jouw vooraanstaande positie van excellentie. Vreemde wereld waarin we terecht gekomen zijn. De prijs is hoog en het eindresultaat slaat nergens op want je wordt er niet blij van. Je bent nooit klaar, nooit tevreden, het is nooit af. Ben je daarvoor op de wereld gezet om als een idioot achter je gestelde doelen aan te rennen?  Ik dacht het niet. Voor het te bereiken geluk maakt het uiteindelijk niets uit of je nu veel of weinig verdient, of je nu veel of weinig maatschappelijke status hebt, of je als een idioot werkt en uitmuntend presteert of gewoon je best doet en dat is het dan. Waarom streven naar goud als meedoen ook al voldoening geeft? Waarom de lat elke dag zo hoog als je elke dag doodmoe in je nest duikt en er geen ruimte is om te genieten en te ontspannen? Ik stel daarom voor: leg de lat 20 cm hoog – daar kun je makkelijk overheen en dan haal je elke dag je doelen, en ben je elke dag blij. Een goede oefening in nederigheid is dit, maar vooral ook een les om tevreden te zijn, te genieten van het kleine. Want het geluk schuilt in vingerhoedjes, het komt onverwacht te voorschijn uit onbekende gaten en hoeken. Je hebt het niet in de hand, zeker niet met je streven naar excellentie.  Nou succes – probeer het maar uit, je zult wel zien.

John Hacking

21 januari 2014