Messias

Messias

Het begrip Messias kennen we vooral uit de bijbel. Jezus van Nazareth wordt de Christus genoemd, een vertaling voor het begrip Messias. Sinds we hiervan kennis hebben genomen is dit idee van een verlosser die verlost een eigen leven gaan leiden. Verschillende situaties in de menselijke geschiedenis vroegen en vragen om verlossing, om bevrijding  van de ellende die op mensen drukt. In de middeleeuwen werd de ridder soms gezien als een soort van verlosser. De kruisridders die het Heilige Land moesten bevrijden waren een soort van Messias. Bloedig en wreed, maar toch, ze gingen met de zegen van de toenmalige paus en christenheid. Veel koningen en heersers hebben zich sinds die tijd messiaanse eigenschappen aangemeten. En het recht van de koning werd soms een ‘Droit Divin’, een goddelijk recht. Keizer en koningen hebben zichzelf vaak beschouwd als gesanctioneerd door de hemel zelf, hun taak was het om naast de kerkelijke overheid zoals de paus een soort van plaatsbekleder te zijn op aarde met een messiaanse rol. Het zwaard en het wetboek waren hun middelen om die rol te vervullen. Noch steeds treden er staatshoofden op die aanspraak denken te maken op deze rol. We hoeven niet ver terug te kijken in de geschiedenis om figuren als Mussolini, Hitler, Stalin en Mao te ontmaskeren als hedendaagse messiassen. En er zijn vermoed nog steeds pretendenten voor dit verlosserschap.

Ook in onze cultuur heeft het idee van de Messias ingang gekregen. In de film wordt dit onder andere zichtbaar. In het genre van de western is het Messiasidee vaak prominent aanwezig. Misschien zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen. Maar vaak begint een film met het optreden van de held. Vaak eenzaam en alleen komt hij de bewoonde wereld binnen, treft onrecht aan, kiest partij, voert strijd, verliest soms, en ondergaat gruwelijke pijnen, maar uiteindelijk zegeviert hij en trekt hij alleen weg uit de stad de verte in, terug in de eenzaamheid. Dit model of schema keert in veel verhalen terug. Of het nu samoerai zijn, science fiction helden (bijvoorbeeld in de film de Matrix), of het nu een verzameling is van superhelden, of eenlingen, het maakt voor de plot van het verhaal niets uit: de Messias komt, bevrijdt en leeft nog lang en gelukkig met de bevrijdden of vertrekt. En meestal is het nooit geweldloos. De moderne Messias beschikt over een arsenaal aan middelen. Hij kan met wapens omgaan alsof het niets is. Hij heeft ongekende krachten tot zijn beschikking die soms pas vrijkomen als de druk ophem bovenmenselijk wordt, als hij (of zij) bijna het loodje dreigt te leggen. Soms is er dan ook ingrijpen van buiten nodig (zoals in de Ban van de Ring na de val van de tovenaar Gandalf na zijn gevecht met een Balrog) om de hulpkrachten voor de Messias te mobiliseren.

Jezus van Nazareth is in het licht van deze ontwikkelingen toch een bijzondere Messias. Hij beschikt niet over wapens, hij hanteert niet het zwaard. Het woord is zijn wapen, is zijn middel om zijn doel te bereiken en zijn daden waaruit aandacht en toewijding spreekt. Uiteindelijk heeft hij geen wapens in handen om zijn gruwelijke en smadelijke dood (in de ogen van de omstanders) te voorkomen. Hij legt het loodje tegen een overmacht van feiten en tegenstrevers in. Die overmacht van feiten bestaat vooral in het feit dat de verlossing die de Messias moet brengen niet is aangebroken en nauwelijks zichtbaar is. Hier en daar zijn er enkelingen volgens de overlevering verlost, maar daar blijft het dan ook bij. Het Romeinse juk drukt nog even hard als daarvoor, de bezetter is geen duimbreed geweken. Maar Jezus was het hier niet om te doen, zo de evangelisten. Ze maken ons bekend met een andere optiek: namelijk de komst en de (langzame) groei van het Rijk van God. In het optreden van Jezus wordt dit aangekondigd en geduid. Parabels maken het langzaam stukje voor stukje zichtbaar. Maar ook hier wordt geduld, aandacht en voorzichtigheid gevraagd. Het is vooral bedoeld voor de goede verstaander en daarvan zijn er niet zoveel want zelfs de leerlingen van Jezus dwalen in onbegrip en misverstanden.

Na de dood aan het kruis wacht het graf voor deze Messias. Einde oefening zou je denken als hij niet was opgewekt uit deze dood der doden. Want zo gaat het verhaal verder, de Messias leeft, op hem heeft de dood geen vat gekregen. De Messias is eeuwig, hij blijft een belofte voor velen. Het is God zelf die hier aan het licht komt. Het is de liefde van de Vader die sterk is als het leven en waar de dood geen greep op krijgt. Dit blijft toch een bijzondere vorm van Messiasschap die ik in geen enkele western tegenkom en ook niet in de politieke carrière van de ‘would-be-messiassen’. Het lijden aan het kruis en de verstikkingsdood hoort wezenlijk bij dit Messiasschap. Zonder dit is verlossing niet verkrijgbaar, zo lijkt het. Daarmee zet Jezus Messias wel een heel bijzondere en onaantrekkelijke weg uit voor zijn volgelingen. Want als wij willens en wetens leerling willen zijn op deze weg, in zijn voetsporen willen treden, dan moeten we ons eigenlijk ervan bewust worden dat deze route een zeer pijnlijke kan worden, tegen alle evidentie van de wereld in, tegen alle streven in ons leven, alle trachten naar een pijnloos einde, een leven zonder al te veel lijden. Kunnen we dat en durven we dit wel aan? Zoveel moed verzamelen om te beseffen dat opkomen voor het woord van God, het handen en voeten geven, kan leiden tot onze dood? Dat ondergaan heet martelaarschap. Dat is een heel andere route dan martelaar worden in de gewapende strijd. Dat is een heel andere weg dan een kalasnikov oppakken of een stapel dynamiet om je zelf omringd door de zogenaamde vijand op te blazen. Deze vorm van martelaarschap noem ik blindheid en heeft niets met messianisme te maken. Het heeft in mijn ogen ook niets met God te maken of met het woord van God. Strijden met wapens is gewoon oorlog voeren in naam van een ideologie ook al is die religieus gemotiveerd. Messias Jezus leert ons dat messiaanse inzet ook heel anders kan. Het is jammer dat dit echte messianisme zo weinig in onze wereld is doorgedrongen en dat vooral het geweld de hoogste viool speelt in de “heldenverhalen” van onze tijd.

John Hacking

31 oktober 2014

Een gedachte over “Messias

Reacties zijn gesloten.