Hel binnen handbereik

Hel binnen handbereik
De weg naar de hel is bezaaid met goede bedoelingen. Houdt de mens een worst voor en hij hapt. En dat al sinds het ontstaan van de mens als soort. Sciencefiction wordt sneller realiteit als we voor waar willen hebben. In de serie Black Mirror wordt in aflevering 2 met de titel “15 Miliion Merits” een beeld geschetst van een gesloten toekomst waarin mensen hun dag doorbrengen door te fietsen voor energie. Daarmee wekken ze niet alleen energie op maar verzamelen ze ook punten om hun gravatars aan te kleden en speciale wensen digitaal om te zetten zoals het uitzetten van een reclameboodschap in hun wooncel. In deze ruimte is de muur digitaal en zendt voortdurend berichten uit. Het leven bestaat uit het ondergaan van deze berichten, een digitaal aangestuurde beeldwerkelijkheid en uit fietsen. Een enkeling fietst zoveel punten bij elkaar dat hij of zij mee mag doen aan de “Hot Shot” wedstrijd waarin drie juryleden oordelen over je bijdrage. Valt dat goed uit dan ben je verlost van het fietsen en mag je meedoen in de wereld van de showbusiness. Dan mag je echt goud dragen in plaats van digitaal goud, zo een van de sterren die het heeft gemaakt. Onze held in het verhaal is onder de indruk van een nieuw meisje dat op het toilet zingt. Hij schenkt haar zijn punten en zij dringt door in de wedstrijd. Maar door haar uiterlijk trekt niet het zingen de aandacht maar wordt zij overgehaald om mee te spelen in seksfilms. Deze tragische ontwikkeling die door de hoofdpersoon telkens te volgen is in zijn cel omdat de reclame deze beelden telkens presenteert leidt tot een verrassende ontknoping. Onze hoofdpersoon zet alles op alles om ook in de “Hot Shot” wedstrijd door te dringen en als het zover is, dreigt hij voor de ogen van de jury zelfmoord te plegen. Zijn protest wordt beoordeeld als een toppunt van spraakkunst en hij krijgt een nieuwe rol aangeboden in de uitzendingen van een van de juryleden. Eindshot: een sap drinkende acteur die de digitale verte inkijkt, in een grotere cel. Conclusie: er is geen ontsnappen aan de nieuwe werkelijkheid van de digitale terreur. Niets in de film duidt erop dat er nog een leven buiten deze werkelijkheid bestaat.
Die ervaring hebben wij nu nog wel. Of moet ik spreken van een illusie want als ik het artikel moet geloven uit de Volkskrant van 25 april 2015 “China kent iedere burger score toe” blijkt dat in 2020 elke burger in China verbonden is met een digitaal scorebord waarop zijn sociaal gedrag bijgehouden wordt. China wil, zo dit artikel een sociaal krediet systeem opzetten waarin maatschappij, politiek, justitie en zakenleven belangrijke pijlers zijn en waarin elke burger gemonitord wordt met betrekking tot zijn financiële kredietwaardigheid, zijn eventuele strafblad en zijn uitingen op sociale media. Dit in de naam van totale transparantie die de voorwaarde is om tot een betere mens te komen, of met andere woorden een perfecte burger. Rogier Creemers, China-expert noemt dat in het artikel het begin van de totale “gamification” het leven als spel, waarin de burger aangemoedigd wordt zoveel mogelijk punten te halen, een zo hoog mogelijke score. Reden voor dit alles zou de toegenomen normvervaging zijn in China en de rest van de wereld waardoor de burgers afgedwaald zijn van de socialistische waarden en normen.
Ziehier de gedachten van George Orwell’s “Animal Farm” en “1984” in de meest levende uitvoering want wie bepaalt wat goed of slecht is, wie bepaalt de spelregels, de meetlat waarlangs de burger met zijn gedrag wordt gelegd? Hoe corrupt is het systeem ondanks de schijn van totale transparantie? Want geen systeem is volmaakt, altijd zijn er bugs. De gedachten uit de film “de Matrix” worden dus in China in werkelijkheid omgezet: “every-one will be connected”, er is geen wereld meer daarbuiten. Het getuigt van een geloof in de maakbaarheid van de samenleving en de kneedbaarheid van het gedrag van mensen. In de film uit Black Mirror was er nog een niche in de digitale realiteit van alledag namelijk het romantische dagdromen van de hoofdrolspeler en ook de gevouwen kleine pinguïn van (afval)papier door het meisje. Een ruimte die steeds verder ingeperkt werd door de opdringerigheid van de digitale realiteit. Als kijker was dat goed ervaarbaar. Maar waar zijn de niches in de nieuwe werkelijkheid van het sociaal krediet systeem? Afwijkend gedrag mag dat nog? Afwijkende gedachten, afwijkende seksualiteit, kunst die grenzen verkent? Kortom hoe breedmazig wordt het net waarmee de digitale burgervis wordt gevangen? En wie vlecht dit net? Wie bepaalt de grootte van de mazen, wie trekt aan de touwtjes? De betere dieren die allemaal gelijk zijn? En religie mag dat nog of wordt het sociale systeem de enig toegelaten vorm van religie? Een volledig gecontroleerde digitale samenleving, hoe goed bedoeld ook, is de meest naïeve invulling van een menselijke hel omdat elke vorm van vrijheid opgeofferd wordt aan het systeem. De worst die wordt voorgehouden is perfectie, ontplooiing van al je talenten (als je daarmee gezegend bent want anders beland je in de onderste categorie in deze “Brave New World”) en de hemel op de digitale aarde. Het is een hel vermomd als hemel, de duivel van de maakbaarheid lacht in zijn vuistje. Zijn er nog echte gelovigen die hiertegen op willen staan in naam van het ongrijpbare, onbeheersbare, niet manipuleerbare?

John Hacking
29 april 2015

Artikel in de Volkskrant van 25 april 2015:

http://www.volkskrant.nl/buitenland/china-rates-its-own-citizens-including-online-behaviour~a3979668/