Quantified Self People

Alles willen weten over jezelf en over je lichaam, dat is een nieuwe trend sinds er apparaten in de handel zijn die heel veel kunnen meten van je lichaamsfuncties. Leer je zelf (beter) kennen door getallen, door het verzamelen van data en de analyse ervan. Maar wat weet je dan over jezelf? Gewis de toekomst is aan de dataverzamelaars en analisten. Nu al wordt de markt overspoeld met meetbare en toetsbare gegevensverzamelingen en slimme software maakt er mooi verhaal van. Als student kun je al heel goedkoop je eigen surfgedrag analyseren en bekijken wie er allemaal en hoe lang iemand op je site verblijft. In de digitale wereld hangt alles met alles samen en kan dus alles object van analyse zijn. Als we het lichaam hieraan koppelen met slimme apps is ook het lichaam en zijn de lichaamfuncties meetbaar en analyseerbaar. Vervolgens zijn er standaarden die je dan helpen om jouw eigen data goed te interpreteren. Gedragsverandering staat op de rol zeker als je teveel negatieve gedrag vertoont met negatieve gevolgen ten aanzien van je lichaam. Gedragscoaches zullen je ondersteunen als je je eenmaal hebt voorgenomen een ‘ander en beter’ leven te gaan leiden. Er zijn ook al coaches die je helpen je overvloed aan data (in de vorm van foto’s, teksten en wat al niet meer) te helpen ordenen op je computer. Dat als je het overzicht verloren bent na het maken van duizenden en duizenden foto’s bijvoorbeeld. Er zijn mensen die al hun mailverkeer bewaren zodat hun postbus vol zit met honderdduizenden mails. Het tv programma Zembla maakte er een verslag over: een aflevering over digitale verslavingen en de effecten daarvan op het dagelijks leven. De film is nog op deze link te bekijken: (http://zembla.vara.nl/seizoenen/internationaal/afleveringen/23-09-2015)

“Happiness through messures” dat is de onderliggende boodschap bij dit kwantificeren. Via getallen greep krijgen op de chaos van mogelijkheden die je elke dag worden aangeboden. Ik kan me wel voorstellen dat daar een zekere aantrekkingskracht vanuit gaat. De wereld om je heen is veel te groot en veel te complex. Alles wordt alleen maar ingewikkelder. Je verliest je greep of je denkbare greep op de werkelijkheid als je met de techniek meegaat en verslaafd raakt aan het uitproberen van de mogelijkheden. Daarom zijn de meetbare lichaamseffecten veel plezieriger en aantrekkelijker. Je lichaam is heel dichtbij, je bent het zelf en je hoeft niet zoveel te ondernemen om toch veel te weten te komen. De focus op je lichaam verlegt je aandacht van de chaos aan mogelijkheden buiten je naar je zelf. En je voedt de illusie dat gedrag invloed zal gaan hebben om je lichaam: je kunt via het meten van getallen, het interpreteren en het aanpassen van je gedrag langzaam jezelf herscheppen, vorm geven volgens de nieuwe normen. Alles meten, alles willen weten over jezelf is dus gelijk aan het streven naar beheersing, greep krijgen op je leven. De wereld buiten je is te groot en daarom concentreer je jezelf maar op datgene wat het meest voor de hand ligt en wat het allermeest dichtbij is.

Maar maakt dit je ook gelukkiger, zoals de claim luidt? Leer je echt jezelf beter kennen en vervolgens wat is dat zelf dan wel? Is het zelf niet ook een construct dat achter je oren zit, een uitvinding die de zaak slechts ten dele benadert omdat er eigenlijk geen echt goed begrip bestaat van wie je bent en wat je zelf inhoudt. Ik heb het zelf altijd een hulpconstructie genoemd, een ‘psychologisch foefje’ om op de een of andere manier een zekere afstand tot jezelf in te kunnen nemen. Door te spreken over het zelf, en vooral over jezelf, schep je een afstand waardoor je kunt objectiveren, onderzoeken en waarderen. In feite val je samen met je lichaam en ben je je lichaam. Dat is algemeen bekend, maar je gemoedsbewegingen, je psychologische constitutie is daarmee niet verklaard. Daarbij helpen begrippen als ‘ik’ en ‘zelf’. Zelfbeeld, identiteit, zelfgevoel, zelfwaardering, autonomie, het zijn allemaal begrippen die op de een of andere wijze hiermee te maken hebben. Het zijn allemaal kleine stapjes op weg naar zelfkennis. Ik spreek met opzet over stapjes want we zetten die met aarzeling. We weten het niet zo goed, vandaar ook dat getal- fetisjisme, om het maar eens negatief uit te drukken. Want getallen zijn toch nog heel wat anders dan beleving, dan emoties en gevoelens. Nou kunnen die laatste ook in getallen worden uitgedrukt. De Zelfkonfrontatiemethode past dit toe. Met goede resultaten omdat mensen meestal niet hun eigen gedachten en gevoelens waarderen met een getal. Dat getal zegt dan iets over hun waardering van datgene wat ze hebben meegemaakt en wat het met hen doet qua gevoel. Zo krijg je in ieder geval inzicht in je gevoelsstrevingen. Maar ken je dan jezelf? Weet je wie jezelf bent?

Een paar jaar geleden heb ik die vraag naar het zelf ook al een keer opgeworpen in een tekst die ik toen heb geschreven. De complete tekst is hier te downloaden. www.filosofievhlichaam.wordpress.com/wereldbeeld-als-lichaam/ In 2010 stelde ik dat het zelf, autos, genaamd, zo verbonden is met het lichaam dat het lichaam de plaats is waar het zelf verblijft. Een autotopos dus, dit lichaam, een zelfplaats. Rond dit begrip autotopos heb ik toen diverse varianten ontwikkeld met betrekking tot de beleving van de tijd, ruimte en de digitale wereld. In het netwerk dat we internet noemen zijn we knooppunt en doorgeefluik: autonodus. Zo krijgt ons zelf in de digitale wereld een nieuwe functie en een nieuw bestaan. Als wij dan ook ons lichaam meer en meer verbinden met de digitale wereld wordt niet alleen ons zelf maar ook ons lichaam een digitaal knooppunt en doorgeefluik. Ik denk dat de tijd niet ver zal zijn waarop commando’s van buiten het lichaam het lichaam digitaal zullen aansturen. Als dit op het niveau van psyche ook zal plaatsvinden is de manipulatie van gedachten en gevoelens niet ver meer weg. Ik zie dus een wereld voor me van toegenomen technische mogelijkheden met steeds meer verbonden lichamen die samen met de techniek een groot brein zullen gaan vormen. De mensheid als een grote hersencapaciteit. Doet het zelf als uniek en autonoom zelf dan nog mee? Misschien niet zo autonoom als je zou willen, misschien ook niet zo uniek als je misschien graag zou willen hebben. Sinds je geboorte ben je overgeleverd. Besta je op aarde die je context vormt. Als die aarde meer en meer technisch wordt zodat je als het ware in een laboratorium leeft van mogelijkheden en kansen zul je eraan moeten geloven. Je bent verbonden en niemand kan je draden doorknippen, jezelf nog het minst of straffe van verbanning en dood. Een digitale dood en een existentiële dood, want als je digitaal niet bestaat besta je niet. Ik vermoed dat daar onze toekomst op uitloopt. Alles onder de digitale parapluie, alles onder controle. Dan zijn we waar de Quantified Self People naar toe willen, ook al realiseren zij zich  nu nog niet alle consequenties. Die zijn ook nu nog niet te overzien, maar worden we er echt gelukkig van? Waar blijft de bias, de gaten in het systeem, de mislukkingen en het mogen falen? Zonder dat gaat het volgens mij niet. Ook de fouten zijn onderdeel van onze menselijke beschaving, de mislukkingen en het tekort schieten. Het streven naar een zo groot mogelijke perfectie en beheersing is eigenlijk duivels. De macht in handen van de duivel die alles wil beheersen. Ik vermoed dat dit geen goede optie is. Maar hebben we een betere, kunnen we gaten schieten in dit plan en voorkomen dat het niet wordt uitgevoerd? Ik ben er niet zeker van.

John Hacking

28 september 2015