Geslacht

Nog niet zo lang geleden is het man-vrouw-zijn aangevuld. Er is meer mogelijk. Dat was natuurlijk al langer zo maar het was tot nu toe meestal onbespreekbaar. Voor velen is het dat nog steeds. Vertegenwoordigers van religieuze stromingen zien het niet zitten. Het idee verstoort het simpele schema man-vrouw. Het maakt het idee huwelijk tussen man en vrouw problematisch. Het roept vragen op ten aanzien van de voortplanting. Het staat niet in de bijbel of de koran. Dus echt blij wordt men er niet van.

Ieder mens heeft een combinatie van mannelijke en vrouwelijk kenmerken maar bij sommigen is het anders verdeeld. Dat wil zeggen: zij passen niet zo goed in het gehanteerde onderscheid man-vrouw. Zij zitten er als het ware tussen in. Ze zijn trans. Ze zijn transseksueel. Ze zijn transvrouw of transman. Ze zitten in het verkeerde lichaam. Na geslachtsaanpassing zijn ze de ‘echte’ vrouw of man die ze altijd al waren maar nu is het ook zichtbaar. Ze zijn weer thuis.

Trans betekent aan de andere kant (van de grens). Gender (Engels voor geslacht) gaat over identiteit, over sociale, culturele en maatschappelijke verwachtingen ten aanzien van de rol als man en als vrouw. Sommigen noemen zich transgender. De vereniging voor genderdiversiteit zegt: “Transgenders overschrijden hun gender door wat hun genderexpressie en genderpresentatie betreft (deels) voor het andere geslacht te kiezen’ (crossgender expressie en crossgender presentatie). Dit kan zich beperken tot zich af en toe overeenkomstig de andere sekse te kleden. Het kan ook zijn dat men het eigen biologische geslacht definitief verwerpt en via een zo volledig mogelijke geslachtsaanpassing ervoor kiest verder te leven overeenkomstig het gewenste geslacht.” Man-vrouw zijn is dus aangevuld. Er zijn nieuwe mogelijkheden, er zijn nieuwe varianten. Diversiteit is de norm, niet reductionisme om welke reden dan ook. Of je het daar mee eens bent of niet, of je het afkeurt of goedvindt, het gaat om mensen en om hun ervaringen. Wie ben jij dan om op basis van eigen overtuigingen of argumenten te vinden dat de wereld anders in elkaar steekt met betrekking tot mannen en vrouwen! Als je toch geneigd bent om te argumenteren vanuit een positie die de religieuze boeken letterlijk neemt, neem dan ook de mensen en hun ervaringen letterlijk. Hun existentie bevat meer waarheid dan de boekenwaarheid en de gedachten die jij hieruit denkt te kunnen putten als de waarheid. Vergeet niet: ook jouw interpretatie is er slechts een en in de loop der eeuwen hebben heel wat interpretaties elkaar afgewisseld. Geloof je dat niet? Ga maar eens goed er voor zitten en begin maar met echt te lezen.

Rollen en rolpatronen veranderen. Ook aan de buitenkant is dat te zien. Waren het vroeger alleen zeelui die met tatoeages en oorringen rondliepen, tegenwoordig denkt iedereen dat hij of zij ‘op zee zit’ en vindt dat te moeten tonen. Dat ‘op zee zitten’, dat stoere en eigenwijze dat moeten we vooral laten zien aan elkaar: wie maakt me wat – ik ben baas over mijn eigen lichaam – en wat ik er ook op laat kalken aan symbolen en onleesbare tekens die ik niet versta en niet kan lezen – dat maak ik zelf wel uit. Basta! Het verlangen om een statement te maken via het eigen lichaam schijnt onweerstaanbaar te zijn. Alsof vrijheid daar vooral in bestaat.

Maar hoe zit het nu met het vaderschap-moederschap: wanneer ben je vader of moeder? Toch niet alleen als je de leverancier bent van het zaad, toch niet alleen als je de producent bent van de eicel? Biologie maakt nog geen vaders en moeders. De mens is geneigd, net zoals in de wereld van de zoogdieren, zijn eigen broed te bevoordelen. Het zijn de nakomelingen die het geslacht (deze keer in een andere betekenis) voortzetten. Die betekenis is cultureel en maatschappelijk gekleurd, dat gaat verder dan biologie. Status en eer komen in het spel. De maatschappelijke positie. Je kunt je kinderen ook laten opvoeden door iemand anders. Iets wat natuurlijk voortdurend plaatsvindt: als een ideaal gezien (Kibboets) of als vorm van luxe (de min en het kindermeisje) of als noodzaak (inkomen verdienen kost alle tijd). Word je pas vader en moeder door zelf de opvoeding ter hand te nemen? Tijd te investeren in je kind en in de relatie met je kinderen? Ben je dan – als je zo – vrijwillig of gedwongen – je kinderen uitbesteedt – geen goede ouder? Hier kun je verschillend over denken. Het is maar wat je tot maatstaf maakt voor je oordeel. Staat de liefde voor je kind centraal of is het iets anders of een combinatie? We leven nu in een tijd dat er een pleidooi wordt gehouden voor gedeeld ouderschap: een kind met 2 vaders en 1 moeder, met 2 moeders en 1 vader, etc. etc. In de wet is hierin niet voorzien. Dus dat wordt een spannende discussie. Wie bepaalt wie vader en wie moeder is en op basis van welke criteria?

De rol en de functie van de ouder, de positie van de man en de vrouw staat ter discussie. Tenminste in Nederland en in meer landen van Europa. Mensen uit andere culturen die hier binnen komen hebben daar vaker moeite mee. In hun eigen cultuur kennen ze dat niet. Zijn ze ook niet vertrouwd met andere rolopvattingen. Maar ook in Nederland kun je niet altijd als homoseksueel op straat lopen zonder dat er opmerkingen of bedreigingen naar je hoofd worden geslingerd. Er is dus nog een lange weg te gaan. Archaische gedachten leven voort in de mensen: de man de baas, de man de belangrijkste persoon in het gezin etc. etc. In landen met de Sharia, of plaatsen met orthodoxe Joodse wetgeving is het niet makkelijk voor een vrouw om te scheiden als de man hiermee niet akkoord gaat. De vrouw is tweederangs in dit opzicht, wat de religieuze leiders ook mogen beweren, ze telt dan gewoon minder mee. Idem dito de gedachte dat de vrouw bezit is van de man. Andere mannen mogen hier niet naar kijken. Of het is de schuld van de vrouw zelf als ze wordt verkracht, mishandeld en verminkt. Moet ze maar niet s’avonds op straat lopen – zoals een voorbeeld uit India dat laatst op gruwelijke wijze liet zien. En niet een keer, maar talloze keren. De vrouw is speelgoed, bezit van de man, sekssymbool, te gebruiken als de man dat uitkomt. Hoeveel moeite kost het in islamitische landen om de wet aan te passen dat een verkracht meisje niet hoeft te trouwen met de verkrachter om de eer van de familie te redden? Eer – die staat centraal, eer van de familie en eer van de man, de vrouw en haar belang bungelt onderaan.

De hypocrisie in landen als Afghanistan waar ‘warlords’ die zich voordoen als vrome moslims, maar die ondertussen jongetjes verkrachten die als meisje zijn verkleed, is ten hemel schreiend. En niemand grijpt in. Om opportunistische redenen laten de gelegerde militairen het daar gebeuren terwijl het ook haaks staat op hun (christelijke) waarden.

Zoals gezegd er is nog een lange weg te gaan. Christelijke waarden als naastenliefde betekenen niet dat je abstract van iedereen moet gaan houden, of de gedachte hebt dat je de wereld moet gaan redden. Dat loopt meestal op niets uit. Frustratie, onmacht en cynisme (omdat het niet lukt, omdat iedereen tegenwerkt) is dan het resultaat. Liefde betekent concreet opkomen voor de rechten van de mensen die nu met de nek worden aangekeken, die niet meedoen, die als tweederangs, als minderwaardig worden weggezet: overal dus waar seksueel anders geaarden, waar vrouwen, waar minderheden er niet toe doen en kind van de rekening worden. Liefde is opkomen voor recht en voor vrijheid. Overal waar de vrijheid wordt geknecht is die strijd nodig. Ook in de ‘beschaafde’ landen die zich tot de christelijke cultuur rekenen zoals Hongarije en Polen maar die ondertussen de pers muilkorven en de oppositie onmogelijk maken terwijl ze zelf zwelgen in hun eigen gelijk. Wie van de politici van de Europese Unie durft hiertegen in het verweer te komen in plaats van te zwijgen, welke landelijke politicus doet zijn of haar mond open hiertegen en niet alleen dat?

John Hacking

14 december 2016