Nieuwe toekomstmens

Volgens veel onderzoekers werkt ons brein nog steeds als een homo sapiens die land en bos afstroopt om voedsel te vinden, dieren te jagen en zich tegenover vijanden te verdedigen. Ons lichaam reageert op impulsen zoals koude, dorst, honger en angst. Het brein functioneert zodanig dat wij voortdurend behoefte hebben aan veiligheid, comfort, een voldaan gevoel, zekerheid. Natuurlijk is dit wat kort door de bocht geformuleerd, maar in grote lijnen schijnt het zo te werken. Maar wat betekent dit dan? Komt daar onze drang naar meer vandaan, naar steeds meer willen hebben, willen zijn, willen betekenen? Onze zucht naar rijkdom, onze hebzucht, ons niet te stillen verlangen? Hoe kan het dan enkelen steeds rijker worden en velen arm blijven? Dat de consumptie van goederen leidt tot bergen aan verspilling in het rijke deel van de wereld? Komt dat door onze genen, door ons brein, door onze primitieve impulsen?

In het kader van de discussie over een duurzame samenleving luidt een van de conclusies: alleen een echte reductie kan nog helpen. Reductie van consumptie, van energiegebruik, van uitputting van de grondstoffen. Dus minder wegwerpen en produceren voor de lange termijn. Zowel voedsel, als electronica, als vervoersmiddelen, als kleding, huizen etc. etc. Maar gaat dat lukken die reductie en willen we dat wel en kunnen we dat wel? De wal zal het schip keren maar dan is het telaat. In de middeleeuwen en lang daarvoor was het paard het vervoersmiddel bij uitstek. Een paardekracht gold eeuwenlang als norm: wat het paard kon trekken dat kon worden vervoerd. Het voedsel voor het paard was in de omgeving te vinden. Bij de opkomst van de steden is er veel veranderd. Opeens moest voedsel en andere zaken in het groot worden aangevoerd. Het paard heeft het nog lang als vervoersmiddel volgehouden. Maar als je nu bekijkt wat er aan grondstoffen en energie en aan moeite nodig is om onze vervoersmiddelen zoals auto’s, treinen, boten en vliegtuigen te laten werken heeft er een totale revolutie van dit systeem plaatsgevonden. Een paardekracht is een verzameling aan diverse krachten geworden – van menselijke energie (bediening van het voertuig) tot en met kernenergie die electriciteit levert voor onze samenleving. En alles wat daar tussen zit aan vormen van energie: opwekking, verplaatsing, omzetting en verbruik.

Hoe moet dat in de toekomst? Steeds meer groeien, steeds meer gebruik maken van de mogelijkheden? In de film de “Matrix” zijn de rollen omgedraaid: de mens in de machinebaarmoeder levert energie en is tot grondstof geworden voor de machines. Zo’n vaart zal het waarschijnlijk niet gaan lopen. Maar als die mens nog steeds met een oermensenbrein rondrent op deze aarde en zijn gedrag gekleurd is door ‘primitieve’ impulsen moet er toch iets gebeuren anders gaat het goed fout als we niet leren reduceren en duurzaam leven en produceren. Dus sleutelen aan de mens is dan de oplossing: zijn genen manipuleren, zijn brein in andere kaders stimuleren en aanpassen. Bijvoorbeeld de honger-impuls, de agressie-impuls, de tevredenheid-stimulatoren, het uitschakelen van de onlustgevoelens en de gebieden in de hersenen die de mens aanzetten tot onverantwoord gedrag. Natuurlijk, het zal niet makkelijk zijn, maar hoe lang pikken wij het nog met elkaar dat wij op een primitieve wijze omgaan met onze wereld en onszelf? Hoelang tolereren wij nog zinloze oorlogen, dom machtsvertoon dat niks oplevert, dat rijken rijker en armen armer maakt? Dat domheid zich net zo snel verspreidt als een virus? Kortom tijd voor ingrijpen.

Hoe wordt die nieuwe mens dan? Een braaf en tevereden wezen; gestimuleerd en gemanipuleerd zodat hij nergens meer naar toe hoeft om zijn verlangens te bevredigen, nauwelijks gevoed, zodat hij kan blijven leven, nooit agressief, nooit opstandig, altijd tevreden. Is dat een leven? Willen we dat? Een leven waarin vrijheid onbekend is, niet bestaat en waarin niemand kan functioneren al zou hij of zij willen omdat zijn lichaam er niets mee kan? We gaan een vreemde toekomst tegemoet. De roep om de mens te manipuleren verwacht ik elke dag. Eerst aan de buitenkant, via de digitale middelen, dat gebeurt nu al volop, en straks via het lichaam zelf door in te grijpen in de menselijke ontwikkeling. Hoed u voor de profeten die een hemel op aarde beloven maar uiteindelijk de echte hel op aarde creëren. Want ik geloof niet dat het dan echt veel beter zal worden als we de mens gaan maken naar ons gewenste beeld, in een wereld die van begin tot einde product is van manipulatie. Dan is de matrix misschien wel echt het eindresultaat.

John Hacking

15 maart 2018