Timocratie

* Timocratie * 

Geld regeert de wereld. Geld regeert de mens. Geld is nuttig, het bevordert relaties en vormt een bindmiddel tussen organisaties en individuen. Als het geld echter het enige criterium wordt in een relatie – met name als doel om meer en meer geld te verkrijgen – dan kan er iets goed mis gaan. Ophoping van geld omwille van het geld zelf is aanbidding van de ‘mammon’, afgodendienst. “Ze zochten en wroeten naar goud als gulzige zwijnen”, zo luidt een beschrijving van de Inca’s van de Spanjaarden die na de ontdekking van Amerika het land overspoelden. De “Goldrush” kreeg velen in hun ban. Een verlangen dat ook vandaag de dag nog steeds velen aanzet tot risicovol gedrag: rijk worden, geld vergaren, een einde aan je zorgen, je armoede, je ellendig bestaan. Zie de illegale goudmijnen in Brazilië en elders op de wereld.

Nou zullen wij in West-Europa waarschijnlijk niet meer zo snel op goudjacht gaan maar de geldlust is er niet minder om. “Money rules the world” zo luidt een favoriet gezegde uit een musical. Maar als geld, en alleen geld, alles bepaalt, een timocratie, dan wordt onze wereld een geestelijke woestijn. In zijn paastoespraak was de Paus kritisch over dit fenomeen: hij beschreef onze wereld waarin het geld regeert als een wegwerpcultuur. Goederen worden verspild maar ook mensen. Mensenhandel, oorlog, armoede, uitbuiting zijn er het gevolg van. Mensen die niet meer productief zijn, omdat ze geen geld meer opbrengen, worden moeiteloos aan de kant geschoven. Af-geserveerd. Weggestopt, in verzorgingstehuizen, in instellingen verder weg uit de ‘bewoonde wereld’ zoals vroeger de psychiatrische instellingen in het bos of in de duinen werden gevestigd. Het fenomeen dat er op zorg en zorginstellingen wordt bezuinigd waardoor een nijpend personeelstekort ontstaat met alle gevolgen voor de bewoners, is hier een goed voorbeeld van. Eigenlijk wordt hiermee gezegd: ‘jullie zijn het niet waard’, ‘jullie zijn het afvoerputje van de maatschappij’ omdat het maar eens heel zwart-wit te zeggen. De volgende stap is dan, met een beroep op een “fictieve’ autonomie, wil je dood? Prima, hier heb je een drankje.

Is er gebrek aan geld? Ik dacht het niet. Als tijdens de economische crisis vooral de rijken en de zeer-rijken hebben geprofiteerd van de neergang van de economie dan wil dit zeggen dat er iets verkeerd gaat in onze samenleving. De rijken worden rijker, de armen armer, ze moeten het maar doen met de restjes die van de tafel vallen. In onze samenleving is zoveel geld (er wordt zoveel geld bijgedrukt en ingezet) dat sommigen van gekkigheid niet weten wat ze met hun geld moeten doen. Dat geldt ook voor regeringen die miljarden schulden maken omdat ze miljarden investeren in een wapenindustrie waarvan de wapens niet kunnen worden ingezet omdat anders de mens zichzelf vernietigt. Hoe gek kun je zijn? Afschrikking is geen argument meer in mijn ogen als je met de inzet van je eigen wapens ook jezelf aan het vernietigen bent omdat de vijand adequaat zijn wapens inzet. Willen we zo met elkaar vanuit dit wantrouwen de toekomst in?

Timocratie, de macht van het geld is gebaseerd op (dit) wantrouwen. Het staat haaks op menselijkheid en medemenselijkheid omdat het geld de afgod is. De aanbidding van een afgod vraagt om mensenoffers. Die worden dan ook gebracht. De mensen zonder geld tellen niet mee. Ze worden opgeofferd door hen weg te zetten en te negeren. Door hen geen kansen te geven en niet in hen te investeren. Hun kwaliteiten worden niet benut en niet gezien. Zij zijn de ‘niemand-en’, de ‘mensen in het donker, die niemand ziet’. Willen we dat? Zo verder de toekomst in, zo verder met deze indeling van onze maatschappij: zij met en zij zonder geld? Wantrouwen als basis in plaats van vertrouwen? Angst en behoudzucht in plaats van openheid, tolerantie en willen delen?

Als je de populisten mag geloven beloven zij een aards paradijs. Het volk weet wat het wil. (Maar wie is het volk, de hardste en meest ongenuanceerde schreeuwers? Zij die roepen om brood en spelen?). De volksmenners doen onmogelijke beloftes en gebruiken het principe van de democratie om zoveel mogelijk stemmers op hun hand te krijgen. Om daarna met volle kracht alle kritische instanties, de rechtspraak, de media, de tegenstanders, de mond te snoeren. Van paradijs belanden we dan pardoes in de hel. Een hel van hypocriete ja-knikkers, stroop-smeerders, konten-likkers, lakeien, vazallen die de dictator ophanden dragen omdat ze er zelf ook beter van worden. Zie de VS – de laffe Republikeinen, zie Hongarije, corruptie en machtsmisbruik is het resultaat. Zie Polen, zie Turkije, als voorbeelden van landen waar we intensievere relaties mee onderhouden. Waarom protesteren christelijke partijen in Europa niet tegen Hongarije en Polen? Niet tegen inperking van de persvrijheid en beknotting van de mensenrechten terwijl er wel miljoenen aan subsidie naar die landen stroomt? Als geld een machtsmiddel is, waarom dan niet ingezet? Omdat er een muur staat om de stroom vluchtelingen in te perken? Is dat de reden om autocraten naar de mond te praten en niet aan te pakken? Wees dan eerlijk in je communicatie en zeg dat je het wantrouwen deelt en dat je niet wilt delen, dat je gelooft in het geld en niet in God. Want de christelijke waarden worden hier met voeten getreden.

De macht van het geld werkt niet alleen politiek, niet alleen het economische verkeer en de politieke middelen worden erdoor bepaald. Ook virtueel en digitaal bepaalt timocratie de spelregels. Als de sociale media een middel zijn om geld te verdienen ondanks de mooie praatjes over gemeenschapszin en communicatie dan weet je dat je als gebruiker gebruikt wordt. Dan ben je object om geld te genereren. Hoe je daar mee om gaat en hoe je bewust bent van deze moderne vorm van slavernij ligt aan jezelf maar alternatieven zijn lastig. Als burger ben je deel van de maatschappij en de overheid en de internetorganisaties zetten steeds meer middelen in om je als burger in een complex net van afhankelijkheden te verstrikken. Een vrij bestaan als onafhankelijke burger bestaat niet meer. Als binnenkort elk huis ook sensoren krijgt om elke vorm van afval te registeren, kan de overheid meten hoeveel drank en drugs je gebruikt door de analyse van je urine. Als elk huis is aangesloten op het energienet en andere essentiële voorzieningen is de stap naar ‘smart machines’ maar een heel kleine. Als nu al hackers in staat zijn om je wifi-gestuurde bewakingscamera, smart-watch, Cv installatie, Tv, muziek en video diensten, je grasmaaier en stofzuiger, te hacken voor een grootscheepse digitale aanval op instellingen, dan duurt het niet lang meer, of al je apparatuur is onderdeel van een groot controle systeem om je zo als burger in de gaten te houden. Elke uiting die je op internet achterlaat zal je een leven lang blijven achtervolgen. Je digitale sporen maken je voorgoed traceerbaar en uiteindelijk controleerbaar. Een overheid die haar burgers niet vertrouwt en wil controleren heeft hier een makkie aan. Dictaturen zien de toekomst daarom vol vertrouwen tegemoet. De vrije burger is een object dat allang is afgedankt – weggeworpen, bij het afval gezet. Als politici ‘deskundigen’ inhuren om valse informatie te verspreiden, tegenstellingen tussen groepen te bevorderen en om haatcampagnes te organiseren (zie de verkiezing van een onbenul als president in de VS – een “maffiabaas” zoals hij wordt beschreven – man zonder moraal en zonder normen, alleen uit op macht, geld en seksueel gewin – dat vervolgens weer heftig ontkend wordt), dan is de macht van de timocratie compleet. Vrijheid is een illusie, politieke vrijheid een schim van wat echt mogelijk zou kunnen zijn als mensen elkaar zouden durven te vertrouwen.

Is er nog een tegenwicht tegen al dit geweld van de macht van het geld? Ik denk van wel. Bewustwording van de verslavende mechanismen is de eerste stap, de tweede is inperking van de hebzucht, tevreden zijn met minder in plaats van met meer, de derde is streven naar een eerlijke en rechtvaardige verdeling van de welvaart en de politici daarop aanspreken. Als je een populist op zijn blauwe ogen vertrouwt ben je wel heel erg dom en naïef. Macht heb je genoeg in handen via het woord, via je actie en via je inzichten die tot daden kunnen leiden. Ook slimme daden, slimme ondermijning van het machtssysteem van het geld. Als consument bepaal je voor een deel het aanbod. Als deelnemer aan sociale media kun je heel bewust omgaan met je data en bescherming van je data eisen. Nu vragen grote internetondernemingen of je akkoord gaat met hun eisen. Je kunt het ook omdraaien. Je gaat pas akkoord als jouw gegevens beschermd worden en niet worden ingezet om geld te verdienen. Waarom zou jij toestemming moeten geven om je te laten exploreren? Waarom het niet omdraaien? Idem dito in de politiek, in het geldverkeer, in de besluitvormingsprocessen, op je werk, je kerk, in alles waarin je betrokken bent. “Er waart een ‘spook’ door de wereld: een niet te onderdrukken kracht, een hang naar vrijheid, naar vertrouwen en naar persoonlijke waardering”. Een roep om menselijkheid en om bevestiging dat jij er mag zijn zoals je bent. Niet als object, niet als productiemiddel, niet als ‘goudmijn’ om aan te verdienen. Een einde aan de afgodendienst – een lange weg is nog te gaan. Maar niet getreurd, je gaat niet alleen.

 

John Hacking

20 april 2018

IMG_8872