Nieuwjaar (overweging)

Nieuwjaar

Gemakkelijk is het

het oude jaar

weg te gooien-

uitgebloeid

de vruchten verteerd

voor zover ze eetbaar waren

de aarde opgebruikt

de pot gebarsten –

om een nieuw te kopen.

Moeilijker is het

het oude jaar

liefdevol

om te planten

in verse grond

een nieuwe pot

opdat misschien

uit de oude

door pijn gelouterde wortels

een nieuw 

groeit

een rijker.

Hans W. Cohn

Eigenlijk is hiermee alles al gezegd. 

Dit gedicht sluit naadloos aan bij bijvoorbeeld het thema duurzaamheid. Duurzaam handelen en duurzaamheid voorop stellen in onze keuzes biedt waarschijnlijk een van de weinige kansen op redding opdat en zodat, wij, en allen die na ons komen, nog een toekomst hebben.

Misschien mompelt u nu bij uzelf dat het zo’n vaart niet zal lopen… Dat techniek ook uitkomst brengt, en dat er wel nieuwe oplossingen zullen komen voor de problemen die nu spelen.  En ook een klimaatcrisis kan daarmee worden afgewend.

Maar wat hebben we nu echt geleerd van het afgelopen jaar?  En van de afgelopen – ik zal het ruim stellen – 100 jaar  waarin wetenschap en techniek een enorme vlucht hebben genomen? Is de mens als zodanig ook veranderd? Beter geworden, minder geweldzuchtig?

Jesaja de profeet stelt het mooi voor: Gods glorie wordt zichtbaar en de hele wereld brengt hulde – geeft geschenken, is blij. En in Matheus lijkt het alsof de gezalfde, de Messias eindelijk is geboren. Maar de context waarin is minder gezellig. Minder vriendelijk, minder menslievend.

Een koning die hevig schrikt en met hem heel Jeruzalem. Een koning die in het geniep wil weten waar en wanneer dit kind geboren is. Een koning die daarna, – we lezen het vandaag niet, – uit boosheid  alle jongetjes van 2 jaar en jonger in Bethlehem en omgeving laat ombrengen. Een soort verwijzing naar het verhaal uit Exodus waar de Farao alle joodse  jongetjes wil laten vermoorden omdat het volk van slaven te talrijk werd in Egypte. Dat waren toen allemaal Hebreeërs en hun nakomelingen,  gevlucht voor de hongersnood in hun land ten tijde van Jakob en Jozef, de dromer.  Die Jozef schopt het tot onderkoning en kan zo zijn hongerige volk redden. Maar generaties later kent niemand hem meer en worden zijn landgenoten  onderdrukt en gekweld door de Egyptenaren als slaven – als piramidebouwers.

Veel eeuwen later wordt die andere Jozef uit ons evangelie,  gewaarschuwd in een droom  en moet hij samen met moeder en kind vluchten voor de moordenaars van Herodes. En zelfs als Herodes dood is durft Jozef nog niet echt terug te gaan naar Bethlehem maar gaat hij naar Galilea, naar Nazareth – daarom wordt Jezus Nazireeër genoemd.  Ook hiermee is dan weer een profetie vervuld. Maar dit terzijde.

Hoe doe je dat het oude jaar meenemen en overplanten in een nieuwe pot? Niet zomaar overplanten maar liefdevol en met aandacht, opdat misschien uit de oude door pijn gelouterde wortels  een nieuw jaar groeit, een rijker jaar. Met nieuwe bladeren en vruchten.

Eigenlijk is het niet zo moeilijk. Want je hebt alles al in huis. Het is er misschien nog niet echt uitgekomen. Verborgen kwaliteiten.  Misschien draag je meer mee dan je misschien zelf weet?

Ik zeg vaak tegen studenten in een gesprek:  Je bent goed zoals je bent, je hoeft niet beter te worden. En zeker niet perfect. Als mens ben je prima. Met je goede en minder goede eigenschappen. Alles zit erin, laat het maar eruit komen. Je bent goed zoals je bent. Je hoeft niet beter, perfecter, mooier, slimmer, en weet ik wat te worden opdat je jezelf dan kunt waarderen. Je bent goed zoals je bent. Je hoeft niet aan jezelf te twijfelen en je voortdurend te meten aan anderen. De meeste presentaties op de sociale media zijn maar halve waarheden. Je wordt echt niet gelukkig van het halen van een diploma,  het is leuk als je presteert en iets bereikt maar je levensgeluk hangt er niet vanaf want er spelen meer dingen mee die een rol spelen.

U hoort het, ik moet “je bent goed zoals je bent” vaak zeggen en vaak herhalen. Anders helpt het niet, horen ze het niet, willen ze het misschien niet horen. Maar eigenlijk is het niet een kwestie van luistern maar van zelfacceptatie. Jezelf accepteren zoals je bent, met alles erop en eraan.  Daarmee begint het, daarmee begint je nieuwe leven als het ware. Het oude, het leven dat je niet aanstond, laat je achter je en draag je op een  nieuwe, een andere wijze met je mee:  je mag er zijn, je bent prima zo, het is goed zo. En als je jezelf eenmaal hebt geaccepteerd is er heel veel mogelijk. Dan kun je laten zien wat je echt in huis hebt, waar je in uitblinkt, wat je talenten zijn, maar ook wat je niet ligt en waarin je nooit goed zult zijn.

Door pijn gelouterde wortels: dat is een kerngegeven.

De pijn loutert je, maakt je sterker, evenwichtiger, standvastiger.  Pijn, verdriet, lijden, niemand wil dit, niemand vraagt erom. Maar soms komt het ongevraagd op je pad, moet je ermee dealen. Soms heb je geen keuze, als je ernstig ziek wordt, er geen hoop is op genezing. Als je dierbaren verliest, omkomt in verdriet, zo voelt het dan. Als idealen niet uitkomen, als je teleurgesteld bent in jezelf. Als je niks terecht brengt van al je goede voornemens. Als je leven tegenzit.

Ons leven loopt soms over van ervaringen waar we vaak niks mee kunnen. Die ons klem zetten, die ons pijn doen, die ons kwellen. Dan spreek ik nog niet over de dingen die wij meemaken in de wereld. Waar we direct of indirect getuige van zijn: oorlog, geweld, haat.  Rampen die plaatsvinden, overstromingen, aardbevingen, branden. Kortom nogmaals: hoeveel beter is onze wereld geworden de laatste 100 jaren?

Door pijn gelouterde wortels: dat is hét kerngegeven. 

Niet alleen in dit gedicht maar misschien ook in ons leven. Als we geworteld zijn, diep in de aarde, als we houvast vinden in onszelf. Als we wijs en rijp geworden weten wat het leven ons te bieden heeft en handelen vanuit onze diepere kern: de liefde die we hebben ervaren, ervaren van anderen, de liefde die we geven en hebben gegeven…. Dan kunnen we teren op vertrouwen, ik noem dat maar voor het gemak geloof. Dan is onze basis goed, want onze wortels zijn sterk en gelouterd. Ze hebben de pijn doorstaan, ze doorstaan het verdriet en de tegenslagen. Telkens weer in nieuwe grond spruiten ze uit. 

Nieuwe grond? Dat zijn we zelf: de houding waarmee we in het leven staan. Hoopvol, jezelf aanvaardend, gaan voor een hoger doel, een betere wereld. Gaan voor vertrouwen op redding, op een Messias die ook in ons  aan het licht kan komen. Een kerstkind in ons geboren. Dan zijn we als de magiërs, of de koningen zoals u wilt:

Als zij de ster zien verheugen zij zich met zeer grote vreugde.  Ze komen het huis binnen en zien het jongetje, mét Maria, zijn moeder,  en neervallend bewijzen zij het hulde;  ze openen hun schatkisten en bieden hem geschenken aan: goud, wierook en mirre 

Laten we ons daarom verheugen met zeer grote vreugde om alles wat we hebben ontvangen aan goede dingen, aan liefde.Laten we uitdelen van onze schatten in dit nieuwe jaar.  Geschenken die wij met ons meedragen. Onze liefde. Dat is de aarde, de grond, het voedsel waarin het nieuwe jaar kan groeien.

Van harte: een zalig en vreugdevol en liefdevol nieuw jaar – dat wens ik ons allen. 

John Hacking 

5 januari 2020

gelezen: Jesaja 60,1-6 en Matteüs 2, 1-12