Out of the box

Out of the box

Veel grote uitvindingen kwamen uit onverwachte hoek of werden toevallig gedaan. Maar wat is toeval in deze. In ieder geval niet vooropgezet. Soms helpt het al om iets nieuws te ontdekken als je bestaande en/of bekende zaken omdraait. Dan komen ze vanzelf opeens in een ander licht te staan. Een mooi voorbeeld vind ik de ziel. Je kunt er vanuit gaan dat je een ziel zou “hebben” maar misschien heeft de ziel wel ons en niet omgekeerd. Misschien zijn wij wel een manifestatie van de ziel die zich telkens weer op nieuwe wijze toont. De ziel wordt zo heel vitalistisch, dynamisch en alom tegenwoordig. De ziel wordt zoiets als geestkracht of levenskracht die ons in leven houdt. Levert dit wat nieuws op? Misschien als je ver genoeg door durft te denken en je drang tot heersen en beheersen een beetje intoomt. Hetzelfde voorbeeld kan ook gelden voor werk. Ik heb werk of het werk heeft mij en ik kan er geen afstand van nemen zodat het me helemaal beheerst. Waar ligt het goede evenwicht zodat je en plezier beleeft aan je werk, zodat het werk je iets geeft wat je anders niet zou hebben en slaaf zijn van je werk en de verplichtingen die je hieraan vastkoppelt.

Veel zit in ons hoofd, vast in mentale constructen zou je kunnen zeggen, vooral al die dingen die je van jezelf moet. Of zoals de wereld eruit zou moeten zien. Wat boven is en wat beneden. Maar omdat het in je hoofd zit als een concept kun je ook mee leren spelen. Door het bijvoorbeeld eens om te draaien. Je zult merken hoeveel nieuwe inzichten dit kan opleveren en het kan in eerste instantie veilig als een soort gedachtenexperiment. Maar hoe zit het nou met grote vragen, met existentiële problemen, met zaken die een hele maatschappij betreffen? Hoe kun je hier “out of the box” gaan denken zodat je niet meer uitsluitend bepaald wordt door conventies en normen.  Geoffrey West, een wiskundige zegt in de video op Ted.com “the suprising math of cities and corporations” dat de groei van de steden het uitgangspunt zouden moeten vormen voor de aanpak van problemen als voedselvoorziening, armoede, watertekort en vervuiling. Door de extensieve groei van steden worden al deze problemen veroorzaakt en in deze steden ligt ook volgens hem de oplossing. Dat betekent dat wij naar onze vormen van samenleven moeten kijken, naar stedebouw, naar wonen en werken, en proberen daar een meer totaal beeld van te krijgen opdat wij ook iets kunnen doen aan al die andere problemen.  Dit is een nieuwe kijk op onze situatie die ook de denkers bij de duurzaamheidsconferenties moet kunnen inspireren. Alle heil verwachten van politieke besluitvorming door staten en landen is erg naïef omdat die landen daartoe gewoonweg niet in staat zijn. Er staan in hun ogen teveel andere belangen op het spel en ze gaan uit van de verkeerde vooronderstellingen zoals groei van de eigen economie, winst maken, soevereiniteit, en samenwerken via verdragen op basis van afspraken.  Als de stad een soort van organisme zoals West beweerd dat ook wetmatigheden volgt zoals in de biologie, dan kan deze benadering veel nieuwe impulsen opleveren om daadwerkelijk vooruitgang te boeken op velerlei terrein.

Dat betekent dus dat wij het kijken met andere ogen of met een andere bril opeens veel meer ontdekken en vooral nieuwe dingen leren zien. Ze waren er misschien wel al, maar we zagen hen niet omdat onze bril te gekleurd, te donker of te onscherp was. Als wij de hele tijd rennen en achter onze ambities aanjagen is het ook eens goed om af en toe te liggen, om stil te staan, om te mijmeren. In plaats van voortdurend verticaal actief te zijn nu overschakelen in de horizontale modus. Dat doen we natuurlijk al vanzelf als we slapen, maar het zou ook wel eens goed kunnen zijn midden op de dag. Alle mitsen en maren dat dan de productiviteit minder wordt, of dat de prestaties eronder gaan leiden, of dat de siësta in Spanje zou moeten worden afgeschaft omdat er dan meer gewerkt kan worden, hoeven gewoonweg niet waar te zijn. Wie weet welke creatieve gedachten en ideeën in je opborrelen bij een tijdje rust, een beetje afstand. Misschien worden moeilijke problemen sneller opgelost omdat zich een oplossing aandient vanuit onverwachte hoek. In de bijbelse verhalen van de uittocht uit Egypte, niet blijven hangen in de slavernij, maar eruit, de woestijn in, op weg naar vrijheid en bevrijding, dwars door het water van de dood, de grens van het nieuwe leven, de grens opzoeken van wat mogelijk en haalbaar is, komt dit ook aan het licht. Veel suggesties in die verhalen lijken uit de hemel te komen, een stem, een profeet die het woord van God hoort. Ook Jezus heeft zo af en toe invallen en beelden die zijn toehoorders op het andere been kunnen zetten door anders naar de dingen te kijken. “Kijk naar de vogels in de lucht, ze zaaien niet, noch maaien, ze bouwen geen korenschuren, en toch zorgt God voor hen”. Dus ga maar eens letterlijk naar de hemel kijken – liggend op de grond of in een hangmat en laat het allemaal maar eens door je hoofd gaan wat je bezig houdt en vraag dan of het wel allemaal zo belangrijk is.

Afbeelding

“Out of the box” is niet alleen maar een handigheidje of een trucje. Bekijk eerst maar eens in welke “box” of set van boxen je zit, in welke kooien je allemaal wel niet gevangen zit zonder dat je het misschien in de gaten hebt. Daar kom je het snelst achter door bij jezelf na te gaan wat je allemaal wel moet. “Moeten is een kooi” staat op een steen in Brugge die op de voormalige stadswal ligt. Een kooi die jezelf kunt openen want het is jouw kooi en niet die van de dierentemmer. Je bent het monster in de kooi, maar je hebt ook de sleutel. En als je buiten durft te komen, als je voorzichtig de eerste stapjes hebt gezet zul je merken dat je helemaal geen monster bent, maar dat de kooi jou tot monster aan het maken is. Sommige zangvogeltjes worden in kooien gehouden door hun eigenaren. Soms zijn die kooien ook nog afgedekt zodat het vogeltje niets ziet van wat er buiten gebeurt. Het vogeltje zingt dat het een lieve lust is, maar is het ook echt blij? Zou het niet liever in een boom, lekker buiten zitten te zingen en niet omdat de eigenaar de omstandigheden van de kooi zodanig manipuleert dat het vogeltje gaat zingen. En is er niet meer dan zingen? De wind in de veertjes voelen en leuke contacten opdoen met andere vogeltjes lijkt me niet verkeerd. Toch gedragen velen zich als die vogeltjes in kooien en proberen ze zo mooi mogelijk te zingen: de beste van de klas worden, het meeste verdienen, de grootste successen behalen, de beste prestaties neerzetten etc. etc.etc. Alle “strebers”zijn opgesloten zangvogeltjes. Maar wat  is in godsnaam de echte winst. Die is net zo vergankelijk als de klanken van het vogeltjeslied. Je hoort het en het is alweer voorbij. Heb je je daarom dan zo druk gemaakt, zoveel voor opgeofferd, voor dit kleine korte stukje muziek?

Je hebt tenslotte niets te verliezen, je kunt er alleen maar bij winnen als je het eens zou proberen om buiten je kaders, buiten je kooien te denken en te handelen. Maak die pas op de plaats, laat binnen komen wat binnen kan komen, zomaar uit het luchtledige. Er bestaan verhalen dat sommige ideeën ontstonden toen mensen op het toilet zaten. Ik geloof dat graag. Dat is precies zo’n onbewaakt moment, een stukje tijd waar de kooi niet speelt. En als je Geoffry West mag geloven, meestal zijn wij mensen zelf het probleem. Als de stad het samenspel is van onze interacties zijn wij ook naast het probleem de oplossing. Daarbij leren stilstaan, daarbij vrijwillig een pas op de plaats maken, ruimte scheppen die je al in je draagt. De ruimte die vrijkomt zal je dragen zoals de lucht de vogel.

John Hacking

12 april 2012

Afbeelding