De Nieuwe Mens

Uomo nuovo – New Man

“The New Man is a utopian concept that involves the creation of a new ideal human being or citizen replacing un-ideal human beings or citizens. The meaning of a New Man has widely varied and various alternatives have been suggested by a variety of religions and political ideologies, including communism, liberalismfascism, and utopian socialism.”  From Wikipedia, the free encyclopedia  23-01-2014

De nieuwe mens, al eeuwen zingt dit begrip rond. Niet alleen in de theologie of filosofie maar ook in de politiek. We kennen het beroemde beeld van Friedrich Nietzsche de “Übermensch”, door de Nazi’s in Nazi-Duitsland uit ten treuren gebruikt en misbruikt. In de kunststroming van het futurisme in het Italië aan het begin van de 20e eeuw maakt het opgeld en de fascisten ontfermen zich met graagte over deze nieuwe beeldtaal om hun perfecte mens te propageren. De communisten in de prille Sovjetrepubliek volgen hen daarin. Een nieuwe mens, een nieuwe man en vrouw.

Bijna 2000 jaar geleden spreekt de apostel Paulus over de nieuwe mens, de nieuwe Adam en alle christelijk gedoopte volgelingen van Jezus van Nazareth nemen deel aan deze nieuwe Adam die de Christus, de Messias wordt genoemd. Er zijn weinig beelden van de mens die zulk een lange geschiedenis hebben.

Aan dit beeld van de nieuwe mens moest ik denken toen ik deze week in krant en journaal de fragmenten voorbij zag komen van foto’s van gemartelde slachtoffers in Syrië, allemaal voorzien van nummer en van commentaar. Een heel archief vol – gruwelijke beelden – afgedekt met zwarte blokjes zodat de kijker niet kon lezen wat er stond. De beulen schijnen de details te hebben vastgelegd in teksten op het lichaam. Daarna is alles gefotografeerd als een vorm van documentatie. Het betreft hier documenteren met een bepaald doel. Welk luguber archief is hier aangelegd? En waarom? Wie is ermee gediend? Moeten de beulen achteraf verantwoording afleggen aan hun meerderen om te laten zien dat ze hun werk serieus hebben genomen? Welk bewijs dienen deze foto’s? Of zijn het beelden verzameld door de oppositie om een punt te maken tegenover de regering? Maar 11.000 foto’s lijken me niet te komen van een insluiper die dan stiekem foto’s maakt of van een overloper die eerst foto’s maakt en er dan mee aan de haal gaat. Deze foto’s zijn gemaakt met een bepaald doel en wel door de beulen zelf, zo vermoed ik. Het is de documentatie van een vorm van genocide die we al eerder in de geschiedenis hebben meegemaakt. De Nazi’s hielden een uitgebreide boekhouding bij in de concentratiekampen. Veel is door de oorlog verloren gegaan maar veel is ook behouden gebleven. Zelfs foto’s van gruwelijke experimenten die met gevangenen werden uitgevoerd. En ook foto’s van massa-executies en van moordenaars die zichzelf lieten afbeelden toen ze in actie waren tijdens de pogroms en de massaslachtingen daarna in bijvoorbeeld de Oekraïne en omliggende gebieden. Verslagen van moordpartijen in Cambodja, in Latijns Amerika, martelingen, vervolging, opsluiting, deportatie, veel is gedocumenteerd. Onze 20e eeuw is een lange bladzijde vol gruwelijkheden. Ik vermoed dat de futuristen toch een andere mens voor ogen stond dan deze moordenaar die in onze tijd aan het licht is gekomen: de massamoordenaar die moordt en martelt op industriële schaal. Doden is een techniek geworden. Doden is onderdeel geworden van een technisch en bureaucratisch handelen. Niet meer de dood op het slagveld in een veldslag, man tegen man, maar dood door het systematisch inzetten van beulen en slagers. Met de intrede van de machine in het oorlogsgeweld zoals de mitrailleur, de tank en het vliegtuig is de strijd absoluut van karakter veranderd. Maar met de documentatie van de gemartelde en gedode slachtoffers is nog een stap verder gezet. Men wil bewijzen van het eigen optreden in deze. Men wil vastleggen wat er is gebeurd. En precies dat vastleggen ervan roept vragen op. Dat is meer dan een bureaucratische behoefte. Dat is meer dan enkel toegepaste techniek. Deze nieuwe mens, deze beul die documenteert is een archivaris van het toegebracht geweld geworden. Een soort martel-facebook voor beulen en aanhangers. De vraag is dan ook wat de toekomst nog brengt aan nieuwe gruwelijke beelden verzameld door massamoordenaars en hun achterban. Wat willen ze bewijzen, waarom willen ze dit tonen, en wat doet dat met henzelf? Het is een vervolg op de Indonesische documentaire die ex-beulen ten tonele voert. In deze film doen zij na hoe ze vroeger hun slachtoffers hebben gedood en ze zijn er trots op. Ze krijgen zo een podium dat ze nooit eerder hebben gehad. Nieuwe mens, Uomo nuovo – hoe kan die ooit een nieuwe aarde scheppen? Voor deze generatie van moordenaars is er in ieder geval heel weinig hoop. Zij behoren tot bij de verdoemden. Voor hen is de hemelpoort zo vermoed ik, definitief gesloten. Maar daarover ga ik niet.

John Hacking

23 januari 2014