Black Box

Black Box

De wereld om ons heen vraagt veel aandacht van ons en vaak kost het veel energie om bezig te zijn met de zaken die ons in beslag nemen. Na een dag van werken en leven kun je moe zijn op het einde van de avond. Dan heb je als het ware je energie verbruikt. Marina Abramovic, een kunstenares die bekend is geworden door diverse performances op het gebied van Body-art, heeft ontdekt dat als je vol energie gaat mediteren, dus je terugtrekt op jezelf, er mooie dingen kunnen gebeuren. Je maakt kennis met jezelf op een nieuwe wijze en alle energie die je normalerwijze gebruikt in je contact met de buitenwereld kun je nu inzetten voor deze ‘zelf-verkenning’. Dat levert volgens haar soms schitterende resultaten op en nieuwe ontdekkingen. Het is een creatief proces waarin jezelf helemaal in het middelpunt staat. Door alle afleiding die wij dagelijks ondergaan lopen we het gevaar dat we misschien te weinig stil staan bij wie we zijn en wat ons drijft en voedt. Een dergelijke oefening zou misschien een goede manier zijn om bij jezelf stil te staan. Wie weet wat het je oplevert.

Dat bracht mij op het volgende idee voor een kunstproject: Black Box. Een zwarte doos gemaakt van hout (122 cm breed x122 cm lang x 244 cm hoog) waarin een stoel wordt gezet en waarin je via een deur binnenkomt. In die doos kun je dan een uur of langer zitten in volslagen duisternis. Zonder afleiding, zonder smartphone of tablet die je aandacht opeisen. Alleen jij, samen met jezelf. Het tijdstip om in de Black Box te gaan zitten zou op een moment moeten zijn dat je nog vol energie bent. Ik denk dan aan de ochtenden. Aan het einde van de dag zit je al vol met prikkels, dus dat tijdstip is minder geschikt. Het liefst meteen na de ochtendmaaltijd deze poging wagen, dat is misschien het meest ideale moment.

Black Box is eigenlijk een heterotopie, een andere plaats, een plek waar je iets meemaakt wat je tot nu toe nog niet kende en wat nieuw voor je is. Zoals de school nieuw is voor het kind dat er voor de eerste keer naar toe gaat, of de kazerne voor de soldaat. Michel Foucault heeft er over geschreven in een tekst voor architecten. In dat verhaal vergelijkt hij de utopie, een plaats die er niet is, maar waar velen van dromen, met de heterotopie. Deze laatste plek bestaat wel degelijk en is als het ware een soort van doorgangsplaats. Je verblijft hier een tijd en dat doet iets met je. De tekst is na te lezen op: http://foucault.info/doc/documents/heterotopia/foucault-heterotopia-en-html Ik ga hier niet verder in op deze interessante tekst van Foucault, maar verwijs er enkel naar.

Black Box is naast een heterotopie eigenlijk ook een outopie of atopie, een niet-plaats omdat je in deze duisternis niet op een plaats bent maar helemaal in en bij jezelf. Je lichaam en je geest zijn de domeinen waar je verblijft. Outopie (niet-plaats) en eutopie (goede plaats) vormen samen het begrip utopie, maar in de Black Box ben je niet meteen op een goede plaats (die niet zondermeer bestaat) zoals bij een utopie. Wel ben je bij jezelf en ook je lichaam is natuurlijk een soort van plaats, een plek waarin je zelf als het ware woont. Jouw ‘zelf’ blijft natuurlijk een soort van construct waarmee wij over onszelf spreken, maar we hebben eigenlijk niets beters dan dit construct. Daarom noem ik het lichaam maar autotopos, zelfplaats. Als zelfplaats is er geen onderscheid tussen jou en je lichaam want je bent je lichaam en toch kun je er ook afstand van nemen. Deze paradox levert heel wat vragen maar die zijn ook in de filosofie niet echt goed opgelost. Begrippen als ik, jij en zij verwijzen naar mezelf en naar concrete mensen, maar wat zeg je eigenlijk als je ik zegt? Weet je wel wie je bent? En wat is zijn dan? Wat is worden. Je merkt het, meteen zit je in een moeras van vragen. Daarom behelpen we ons maar met het begrip zelf zonder al deze vragen nader te analyseren of zelfs maar de illusie te wekken een antwoord te hebben.

Black Box is dus een uitdaging om jezelf beter te leren kennen en geconfronteerd te worden met jezelf in een omgeving waarin je niet anders kunt dan ervaren wat je geest je voor ogen tovert. Wat dat oplevert? Ik weet het niet, maar het is wel een uitdaging om een keer radicaal je los te maken van je omgeving die je aandacht opeist en waarmee je bezig bent om aan de eisen ervan te voldoen. Een uitgelezen kans dus om te leren van die ervaring, een investering in jezelf door zelf-verkenning. Als kunstproject kan deze Black Box natuurlijk op een centrale plek worden gezet, het liefst met een soort van hek erom heen zodat voorbijgangers zich afvragen wat er in de Black Box gebeurt en wie erin zit. Zo presenteer je het project ook als uitdaging om een keer meer stil te staan bij jezelf en je eigen wezen. En alle energie die je daarvoor nodig hebt draag je bij je en komt uit jezelf. Je hebt niets anders nodig dan een beetje durf om jezelf op deze wijze te ontdekken. Nieuwsgierig geworden of dit project er komt? Wie weet, je kunt in ieder geval al mailen als je interesse hebt als student of medewerkers van de Radboud Universiteit en HAN.

John Hacking

15 oktober 2015

Een tekst die verder ingaat op het begrip Heterotopie bij Foucault is deze:

http://filosofieblog.nl/blog/de-neo-cynicus/3876/heidegger-foucault-de-uitdagingen-voor-de-heterotopie-in-een-moderne-technocratie/

black box  black box again black box 2