Goede voornemens: piramides helpen afbreken

piramides

Goede voornemens: piramides helpen afbreken

Het beeld van de piramide is vaak gebruikt om een vorm van besturen en van politiek te schetsen. Aan de top de heerser en daaronder de andere lagen waarop de heerschappij rust. In het Oude Egypte stond de farao aan de top, een soort van heerser die met goedkeuring van de goden regeerde en zelf ook een goddelijke status had. Vandaar dat hij na zijn dood een reusachtig grafmonument kreeg waaraan hij tijdens zijn leven al aan begon te werken. Beter gezegd, hij liet het voor zich ontwerpen en anderen werkten eraan. Onder de top stond in het Oude Egypte de priesterklasse en daaronder ambtenaren en helemaal onderaan de slaven die het harde werk moesten verrichten. Dit systeem bestaat al lang niet meer maar toch zijn er nog heersers die zich als een soort van farao gedragen en die heimelijk of openlijk verlangen naar een dergelijke status. Dictatoren zoals Idi Amin (1971-1979 Oeganda), Kolonel Qadhafi (1969-2011 Libië), Generaal Franco (1939-1979 Spanje), Adolf Hitler (1933-1945 Duitsland), Jozef Stalin (1922-1953 Sovjet Unie), Mao Zedong (1935-1976 China) en Kim jong-il (1994-2011 Noord Korea), om er maar een paar te noemen, waren een soort van moderne farao’s omdat zij hun regeringsvorm baseerden op 1 man aan de top, een leider, een allesbepalende en sturende factor. En zij beslisten over leven en dood van degenen die lager in de piramide stonden.
Huidige leiders lukt het meestal niet meer om en public een dergelijk machtsvertoon ten toon te spreiden omdat de regeringsvormen dat meestal niet meer toestaan, uitzonderingen als Noord-Korea daargelaten. Maar het huidige Rusland, Turkije en in tal van andere staten streven staatshoofden of partijleiders zoals in China ernaar om meer en meer macht naar zich toe te trekken. Democratische instellingen worden langzaam minder invloedrijk gemaakt en kritische pers wordt de mond gesnoerd. De arabische lente die velen in vuur en vlam zetten, iets wat leek op een grote machtsverschuiving ten behoeve van het volk, heeft niet tot invloedrijke veranderingen geleid in de vooral arabische landen. De oude machthebbers zij niet echt verjaagd en als ze al weg zijn zoals Qadhafi is er anarchie voor in de plaats gekomen door groepen die elkaar te vuur en zwaard bestrijden.
Het streven naar absolute macht is met het verdwijnen van de farao’s dus niet verdwenen en steekt nog hier en daar de kop op. Misschien zou je zelfs zo ver kunnen gaan om de meeste politieke machtssystemen te vergelijken met een soort van piramide. Alleen is de top dan afgevlakt en is daar een partij (ook vaak nog steeds met dictatoriale trekken) of een gekozen regering voor in de plaats gekomen. Dat laatste is dan vaker een regering die gekozen is door het volk en die ondersteund wordt door een volksvertegenwoordiging. Dat is al heel wat meer democratie, macht van het volk, hoe vaag deze term ook moge klinken en hoe onwaar hij in werkelijkheid ook is. Want het volk is een anonieme massa en anonieme massa’s oefenen in het algemeen geen macht uit. Er gaat wel een dreiging van uit, net zoals van een voetbalstadion dat ‘kolkt’ door de emoties van de supporters, maar echte macht heeft een ongeorganiseerde massa niet. Opstanden door grote groepen mensen doven meestal uit als een nachtkaars en als de massa niet gestuurd en niet aangestuurd wordt is ze blind en uiteindelijk krachteloos.
Macht is aan personen en aan instituties of organen gebonden. En binnen die instituties dragen personen verantwoordelijkheid voor het uitoefenen van macht. Ook op kantoor of in een winkelafdeling kunnen potentiële kleine farao’s rondlopen en mensen die opeens bekleed worden met macht (de Duitse SA en SS in Nazi-Duitsland zijn daar goede voorbeelden van) kunnen zich te buiten gaan aan wreedheid, willekeur en onmenselijkheid. Geef iemand een knuppel en de bevoegdheid om er mee te slaan en het zal gebeuren, zo vermoed ik. Er zijn maar weinigen die macht als instrument kunnen weerstaan en die niet in de verleiding komen om in een dictatoriale samenleving gebaseerd op onderdrukking en controle die macht ook uit te oefenen zoals het hun uitkomt. Dit is natuurlijk een heel negatief beeld en er zijn altijd uitzonderingen, ook in dictaturen, maar het zou geen dictatuur zijn als de macht van boven niet zou worden doorgegeven naar beneden om op alle niveaus zijn vernietigend werk te doen. De farao beslist over leven en dood, de dictator heeft die macht en de uitvoerende organen zijn het leger, de politie en de geheime dienst. En een heel bataljon van ambtenaren, de papieren tijgers, die alles in goede banen leiden tot en met de procesverslagen van de rechtbanken die de kritische burgers veroordelen en laten opsluiten of vermoorden.
Als het beeld van de piramide een kern van waarheid bevat om politieke systemen en heersers-modellen te beschrijven dan betekent dat, dat in dit model de basis meestal heel breed is en dat velen op de die basis rusten. De top is smal en lager wordt het steeds breder. Als hier en daar een element uitvalt, een mens sterft, een slaaf wordt weggevaagd, heeft dat nauwelijks effect op de top, maar als de basis in grote getallen scheuren gaat vertonen trilt dat door naar boven als een soort van aardbeving. Grote volksopstanden, massabetogingen, ook in de middenlagen van de piramide blijven niet zonder repercussie voor de top. Syrië is een goed voorbeeld. Toen velen in de steden in opstand kwamen tegen hun ellendige en uitzichtloze situatie werden die opstanden hardhandig neergedrukt. In plaats van creatief naar oplossingen te zoeken, verbetering van leefomstandigheden, investeren in mensen in plaats van ze weg te vagen met brandstofbommen in de steden, ontstond zo een burgeroorlog waarvan we nog steeds de wrange vruchten plukken, het meest nog de eigen bevolking zelf. Dus als je een systeem tot wankelen wil brengen moet je aan de basis beginnen door grote delen van de massa te mobiliseren, of door essentiële delen in de piramide aan te pakken en weg te halen. Dan valt de boel als een pudding in elkaar. Maar dit is metaforisch spreken zoals bijna al het spreken als het over politiek gaat en demografische ontwikkelingen die bedreigende kunnen zijn voor de toekomst van een land, zoals een overschot aan werkeloze jonge mannen die naar de steden trekken en daar niets te doen hebben. Egypte, Irak, Iran, Afghanistan, heel veel Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen, en zelfs Europese landen met hoge jeugdwerkeloosheidscijfers (Spanje, Portugal, Griekenland, Italië) zijn voorbeelden hiervan. Eritrea kent de dienstplicht om die mannen in te lijven en die soldaten worden dan ingezet voor allerlei taken. Velen die dit niet willen, want ze weten niet wanneer ze weg mogen uit dit systeem, ontvluchten het land. Deze dictatoriale manier om mensen in te zetten zonder perspectief op vooruitgang, toekomst en een persoonlijk leven los van het leger, werkt natuurlijk niet. Maar als dit systeem, namelijk het opnemen van al die werkeloze mannen in een soort van leger, nu eens vreedzaam en op basis van vrijwilligheid zou worden opgezet met het oog op de opbouw van het land, vreedzaam, zonder militaire dril, zonder wapens en zonder oorlogsdoeleinden maar puur op basis van een goed verhaal waardoor ieder ook werkelijk vooruitgang zou ervaren, zou dat niet een soort van oplossing kunnen zijn? Een regering die dan eens niet investeert in wapenaankopen maar het geld besteedt voor een leger van mensen, een leger dat ingezet wordt om het land te dienen en dat als dragende kracht het individu dat meedoet alleen maar voordelen biedt zoals scholing, een perspectief op het leven en een relatie, een baan, een zinvolle besteding. In zulk leger kan men selecteren op talenten en mensen verder opleiden vanuit die talenten.
Natuurlijk komt meteen de vraag boven, wie gaat dat betalen en is dat geld er wel? Ik vermoed van wel want de wapensystemen zijn inmiddels onbetaalbaar geworden zeker als er per dag miljoenen er door heen worden gejaagd in landen zoals Syrië en Jemen. Maar dat betekent ook dat zo’n land een goed verhaal moet hebben met geloofwaardige politici en geloofwaardige leiders. En daar ligt het echte probleem. De meeste would-be farao’s denken alleen aan hun eigen clan en zien het besturen van een land als de kortste weg naar rijkdom voor zichzelf en hun achterban. Alle mooie praatjes ten spijt gaat het hen alleen om henzelf en is het land melkkoe. Er is dus maar een oplossing voor deze farao’s: hun afzetting en met hun de corrupte achterban.Wie gaat dat doen? Alleen het volk kan dat doen waarover zij heersen. Alleen de heel slimme en tot opoffering bereide leiders binnen dit volk kunnen zoiets tot stand brengen zonder zelf weer in de voetsporen te treden van hun voorganger, hun afgezette farao. Bestaan die leiders? Ik vermoed van wel. Maar misschien weten ze het nog niet van zichzelf, misschien geloven ze nog niet genoeg in zichzelf en zijn ze nog te pessimistisch over hun kansen. Misschien is er nog teveel corrupte en te veel machtsmisbruik om hen heen. Daarom kunnen wij, die niet onder of in een dictatuur leven, ook een steentje bijdragen door de kritische mensen en de kritische massa te ondersteunen en niet doen alsof het een probleem is van de landen en de volken zelf, een ver van mijn bed show. De wereld is klein en wij dragen allen de gevolgen van welk conflict dan ook en van welke dictatuur dan ook. Tijd dus om te handelen, tijd dus om niet meer weg te kijken en na te denken over creatieve oplossingen. Ook wij zijn verantwoordelijk als het in de wereld beroerd gaat met mensen omdat wij dictaturen gedogen en er zelfs zaken mee doen omdat dat goed is voor onze economie. Ik noem dat bloedgeld. Iets anders is het niet. Als wij geen bloed aan onze handen willen zullen we moeten handelen, en daarvoor is veel wijsheid nodig en veel inzet om de complexe relaties te ontsleutelen en te leren om de goede mensen te steunen.
John Hacking
12 januari 2016

L1180327

Een gedachte over “Goede voornemens: piramides helpen afbreken

Reacties zijn gesloten.