Duisternis en licht

DUISTERNIS EN LICHT

“De berg Fujiyama, die zelfs in de diepste duisternis overeind blijft!”*

“Oog in oog met de meest uitzichtloze vragen, bij de stem van je hart blijven.”

Dostojevski*

“Het is twijfel, twijfel tot het bittere einde. En precies dan en precies daar is er: het groot geloof dat in ons oprijst”

Lev Shestov*

Eigenlijk is de kern met deze drie citaten geduid. De diepste duisternis hoeft je niet te overweldigen. Uithouden, volhouden tegenover het verdriet dat als een oceaan aan je voeten ligt, een onmetelijke zee van lijden, generaties door, ziekte en dood, verderf en oorlog, vernietiging en onmacht.

Maar wat ligt er onder je voeten, waar sta je op, hoe houd je het vol? Je kunt langs deze zee van verdriet wandelen, je kunt stil zitten. Wachten. Uiteindelijk weten dat de zee voor je ligt maar dat je er niet in hoeft op te gaan. Want diep binnen in jou draag je het antwoord, je verlossing met je mee. Een nieuwe geboorte kan plaatsvinden als je de duisternis durft uit te houden, ze door je heen durft te laten gaan, en jij niet bang, afwacht op wat er zal gebeuren.

Twijfel als instrument, als methode om alle zekerheid te ontkrachten, te ontdoen van haar valse luister, haar schijn, haar vage beloftes. Er is geen zekerheid vast als een huis, als een berg. Er is wel een zeker volhouden in de twijfel, een vastberaden wachten, confronteren, weten dat het hart er nog is en dat daar een antwoord ligt. Het is een weg die alleen te begaan is, te volbrengen, door ervaring te ondervinden. Elke leerschool, elke theorie, elke optie kan niet om het gaan van de weg heen.

Maar twijfel is geen makkelijke weg. Velen schrikt de twijfel die tot het einde wordt volgehouden af. Niet voor iedereen is dit een begaanbare weg. Maar welke weg je ook inslaat, waar je ook je houvast zoekt, je heil, je verlossing, uiteindelijk zul je (eens) oog in oog komen te staan met de duisternis van de nacht, de duisternis van de dood, de duisternis van het niet weten, niet kennen, het niet begaanbare.

De Russische filosoof Lev Shestov brengt het alsvolgt onder woorden:

“Wat ik onder geloof versta is niet: geloven in iets dat van buitenaf gegeven is of wordt opgelegd. Integendeel: het is geloof dat oprijst uit de vraag zelf die in de diepten van het menselijk bestaan ligt. Het is totaal niet: geloof in iets dat wordt geleerd of in een uiteindelijk dogma waaraan men niet mag twijfelen. Integendeel: het is twijfel, twijfel tot het bittere einde. En precies dan en precies daar is er: het groot geloof dat in ons oprijst. Het is de grond van de Weg. Het is bovendien geloof dat zich uitdrukt in de praktijk. We kunnen niet anders dan dit geloof hebben.”*

Zonder duisternis geen licht, zonder twijfel geen inzicht, geen opnieuw geboren worden door de dood heen. Dat zou je ook de kern van de christelijke boodschap kunnen noemen: de dood heeft niet het laatste woord, de nacht is niet eindeloos en eeuwig. Jij draagt de kiem van verlossing met je mee en als je die weg durft in te slaan zal de nacht van de dood niet het laatste woord hebben. Mystici en Boeddhisten spreken over ervaringen van licht, verlichting, eenheid en verbondenheid met de omringende werkelijkheid. Een nieuwe geboorte uit de duisternis, uit de nacht. Christen spreken over een geboorte na de dood en het eeuwige leven. Misschien werkt de dood wel als scheidslijn tussen duister en licht voor hen die niet tijdens hun leven de twijfel aandurven en die weg ten einde gaan. Misschien is de dood voor hen die wel de weg van de twijfel gaan geen verschrikking meer maar een zacht afsluiten van hun weg. Laat de berg ons leren…

John Hacking (2007)

* Teksten geciteerd door T. Lathouwers in Volzin 23 feb 2007