Wandelen met JE God

Wandelen met JE God

‘Waarmee zal ik de Ene tegentreden, 
mij krommen voor God in den hoge?- 
moet ik hem tegentreden met opgangsgaven, 
met stierkalveren van een jaar?-
heeft de Ene behagen in duizenden rammen, 
in tienduizenden beken olie?- 
moet ik mijn eersteling geven 
voor een misstap van mij, 
de vrucht van mijn schoot 
voor de zonde van mijn ziel?’
Hij heeft je gemeld, –rode– mens, 
wat goed is,- 
en wat vraagt de Ene 
anders van je 
dan recht doen, vriendschap liefhebben 
en naarstig wandelen met je God? 

Micha 6,6-8 (Naardense Bijbel)

De algemeenheid = (vaker) een leugen. En de religieuze algemeenheid is soms een schande. Ze is leugenachtig en schandalig als ze een waarheid lijkt te verkondigen die niet waar is. De God van Abraham, de God van Izaak en de God van Jakob. Drie keer God en drie keer een andere persoon. Drie keer wordt over God gesproken maar drie keer bepaalt door de persoonsnaam die erop volgt. Kunnen we dan over een algemene God spreken? En weten we dan waar we het over hebben? Theologen en kerkelijke ambtenaren zullen dit waarschijnlijk willen bevestigen want theologie en kerkleer zijn op deze algemeenheid gebouwd maar de individuele gelovige kan misschien niet zoveel met deze algemene uitspraken. De gelovige wil boter bij de vis, wil iets van God ervaren, meemaken in zijn leven, wil een persoonlijke aanspreekbare God en geen abstractie. Geen algemene God maar een persoonlijke God. Dat die God er voor allen kan zijn is mooi meegenomen maar is niet alles bepalend.

In de bijbel is God eigenlijk nooit algemeen. De namen van God zijn verschillend, wijken af van elkaar en krijgen door toevoeging van accenten nieuwe betekenissen. God is nooit eens en voor altijd af. Nooit kant en klaar. God is gedifferentieerd. Dat zal voor velen niet meevallen. Een God die je niet in je zak kunt stoppen als abstractie, en dus als algemene waarheid waarop je jezelf kunt beroepen. De statistiek heeft op God geen vat. Statische waarheden hebben niets met bijbelse waarheden te maken, de macht van de grote getallen heerst niet in de bijbel.
In de tekst van Micha die ik boven citeerde wordt het duidelijk: Wat goed is, heeft de Ene (JHWH, Adonai, de Heer) je bekend gemaakt; dat is wat Hij van je vraagt: niets anders dan recht te doen, goedertierenheid (vriendschap) (chesed) lief te hebben en ootmoedig (deemoedig, naarstig) wandelen met je (uw) God.

Abraham Joshua Heschel zegt: “De profeten proberen hartstocht te wekken, chesed tot voorwerp van de liefde te maken. De Ene verlangt meer van de mens dan het doen van zijn plicht. Liefhebben houdt een onlesbare dorst in, een hartstochtelijk smachten. Liefhebben betekent dat iemand het middelpunt van zijn innerlijk leven verlegt van zijn ego naar het voorwerp van zijn liefde.”

Hartstocht wekken, kun je dat voor algemeenheden? In gang gezet door een abstractum? Ik denk van niet. De naam van God in dit citaat JHWH, de vierletterige naam die niet wordt uitgesproken wordt met Ene of Adonai (dat is Heer) vertaald. Maar daarna wordt gezegd: Die Ene vraagt dat van jou opdat je wandelt met je God. Wandelen met je God, met jouw God, niet met de God van Pietje of Klaasje, maar de jouwe. Niet met God in het algemeen, maar met de God waarop jij betrokken bent. Dat dit dan ook de God van Pietje en Klaasje kan zijn, is stap twee en interessant voor theologen maar in eerste instantie niet voor jou als persoon. Het is jouw God, jouw weg door het leven, jouw wandeling en niemand kan in jouw schoenen staan.
In die zin is deze tekst uit Micha explosief. Ze legt als het ware een bom onder alle theologie die bouwt op algemeenheden. Ze legt een bom onder alle apocalyptiek die een God naderbij wenst die de tegenstanders even van de aardbodem zal vegen. Ze legt ook een bom onder alle opvattingen over offergaves, iets schenken aan een algemene God, iets proberen af te dwingen, te verkrijgen door een offer. Zelfkastijding, lijfstraffen, knielen, kruipen, je kind offeren als eersteling, en ga zo maar door. Daar zit jouw God niet op te wachten. Een God die dat verwacht is een afgod. Zo Micha.

Mono-theïsme is daarom als je niet uitkijkt een leugen die het leven van velen kan vergiftigen omdat men uitgaat van één waarheid die voor iedereen moet gelden. En als je die waarheid niet accepteert dreigt straf, vervolging, uitroeiing. Zo is het in de geschiedenis van de mens vaker gegaan en gaat het nog door tot op de dag van vandaag. Abstracta en algemeenheden op religieus gebied, opgelegd met harde hand zijn niet alleen leugens maar instrumenten van de duivel. Het verhaal van de verzoeking van Jezus in de woestijn, door de satan, de roet in het eten gooier, de tegenstrever, is hier een bewijs van. Deze satan komt met algemeenheden. Maar Jezus weerstaat hem met: “Stel de Heer, uw God, niet op de proef”. Ook hier weer het onderscheid, de Heer, je God. Jouw God – niet God in het algemeen. Voortdurend is het uw/jouw God. Alleen, helaas, veel theologen en veel gelovigen hebben dit niet begrepen, de waarheid die schuilt in dit vers.

Als we nou eens met elkaar zouden praten over de vraag “wie is jouw God voor jou” en “wie is mijn God voor mij” wie weet welke vruchtbare en welke wonderlijke dialoog dan zou ontstaan – wars van algemeenheden, abstracta en valse argumenten. Geloven is geen theologie, geen filosofie. Geloven is geen kwestie van redeneren. Maar als we God binnen halen in een filosofisch of theologisch discours hebben we het eigenlijk al niet begrepen. We nemen afstand, afstand van de persoonlijke God en denken dan nog te kunnen weten waar we het over hebben. Fout. Een misrekening, een overschatting en een overtreding van het gebod om God niet af of uit te beelden.

Voor mijn persoonlijk geloof is mijn persoonlijke God voldoende. Voor mijn leven geldt dat ook zo. En als ik met anderen hierover praat hebben we het hopelijk niet teveel over algemeenheden, een God als abstractum – maar over mijn God die met mij meewandelt en waar ik mee op weg durf te gaan. Een goede wandeling.

John Hacking
30 september 2016

Schwarzwald