Herinnering*

Roze viering 27 mei 2018 Studentenkerk Nijmegen – John Hacking ism Dito – Overweging

gelezen: Exodus 3,1-6

Welkom

Moge verdraagzaamheid en onderling respect ons handelen kenmerken als leerlingen van Jezus. Beste mensen, welkom in deze Roze Viering. Een bijzonder welkom aan Dito, en alle gasten van Dito en alle belangstellenden die  deze Roze Viering mee willen maken. Weet dat jullie meer dan welkom zijn.

10 jaar Roze Week op de campus, tien jaar je gezicht laten zien als lid van Dito, als onderdeel van de LHBTI gemeenschap. Het thema dit jaar luidt: Future in progress. Maar geen toekomst zonder verleden, geen toekomst zonder herinnering.  Als het verleden wordt vergeten is het gevaar groot dat je vervalt in oude fouten.  Een Joods gezegde luidt dan ook: vergeten is ballingschap, herinneren verlossing. Daarmee wordt uitgedrukt dat als je vergeet je terug kunt vallen in de gevangenis, in de ballingschap, de slavernij, omdat je weer dezelfde fouten maakt en omdat je niet voorkomt dat je in een nieuwe situatie weer slachtoffer kunt worden omdat je niet goed hebt opgelet. Herinneren is in die zin verlossing omdat vrijheid wenkt. Je maakt niet meer dezelfde domme fouten, je hebt in de gaten waar de gevaren schuilen.

Misschien klinkt dit op het eerste gezicht wat abstract, maar als je in een land leeft met totalitaire heersers en een onderdrukkend systeem, wordt dat snel duidelijk. Veel leden uit de LHBTI gemeenschap in andere landen kunnen hierover meepraten omdat ze vanwege hun seksuele geaardheid niet als volwaardig mens worden beschouwd. Ze worden niet alleen gediscrimineerd maar ook vervolgd. Soms op gruwelijke wijze. Vandaar ook dat we hiervoor niet de ogen mogen sluiten – en niet willen sluiten.

We lezen vandaag een klein stukje uit de bijbel: het verhaal over de brandende struik, midden in de woestijn. Mozes gaat op onderzoek uit. Voor hen die niet vertrouwd zijn met kerk, met vieringen en met de bijbel zal ik dat in de overweging nader toelichten en uitleggen. We hebben ook een symbool in deze viering: bloemen. Zo kleurrijk als deze bloemen, zijn we zelf. Zij staan ervoor symbool. Zo mogen wij onderling zijn. Kleurrijk, verschillend, samen een prachtig boeket. Moge God ons zo sterken In onze saamhorigheid. Dat vragen wij als leerlingen van Jezus, als allen hier aanwezig.

Overweging

“Een van de kernideeën van het jodendom is het idee van het handelen… Vanaf het begin is het het handelen en niet het geloof dat centraal staat in de Joodse religiositeit. Dat is ook in feite wat men kan beschouwen als het fundamentele verschil tussen het Oosten en het Westen: voor de oosterling is het de handeling die de doorslaggevende verbinding vormt tussen de mens en God; voor de westerling is dat het geloof. … In alle boeken van de Bijbel spreekt men weinig over het geloof, en des te meer over de handeling! (… ) ‘Je zult je naaste beminnen als jezelf (Leviticus 19:18) is een grenzeloos gebod dat de mens uitnodigt niet alleen zijn gelijke te beminnen, maar ook de vreemdeling, de slaaf, de vijand. In dit appèl zit de notie van respect en van waardigheid van de menselijke persoon vervat. Zoals ik reeds zei: beminnen is voor de Thora (de wet uit de bijbel) geen gevoel maar een handeling. Je naaste beminnen, dat is inderdaad hem niet haten, noch begeren wat hem behoort, maar het is ook zijn leven en zijn fysieke en psychologische integriteit waarborgen. Het is dus zich onthouden, natuurlijk, van hem doden, maar ook van hem kwetsen  met slagen of met woorden, hem beliegen, hem bedriegen. Het is hem te hulp komen, hem overeind helpen, hem de middelen geven voor een eerlijk levensonderhoud. Het is hem op volmaakt gelijke voet behandelen.”

Dit schrijft de Joodse rabbijn en filosoof Marc Alain Ouaknin in het boek ¿Vissen naar God. Ik heb hem hier even uitgebreid geciteerd omdat het goed samenvat waar het om gaat: geen woorden alleen, maar daden. Daan heeft in zijn korte overweging hier al op gewezen: respect is iets wat je laat blijken aan elkaar, niet tegenover elkaar staan als tegenstanders, maar met elkaar als mensen – ongeacht, leeftijd, sekse, religie, politieke voorkeur, klasse etc.

Nadat  Ouaknin dit heeft gezegd citeert hij het verhaal over Mozes dat wij zonet hebben gelezen en gehoord. “De tekst brandt van betekenissen, maar wordt niet tot as herleid, wordt niet verteerd, want de betekenis is oneindig.” Zo Ouaknin.

Wat betekenen deze woorden en deze tekst nu voor ons? Wat kunnen wij met dit oude verhaal in onze tijd, onze context? Het zal jullie misschien verbazen maar het actueler dan ooit. Het is een verhaal dat gaat over emancipatie, over bevrijding. Hier op deze plek begint die bevrijding. Bevrijding uit het land van de slavernij. Bevrijding van het juk van de Egyptische slavernij, het bouwen aan doodsmonumenten, piramides voor de oppermachtige farao. Kun je je dat voorstellen: een maatschappij helemaal in het teken van de cultus van de dood? Alle economische activiteit gericht op het voortbestaan van een dode farao? Een dode dictator, die het hele leven van de gemeenschap bepaalt? Die dictatoren lopen ook onder ons rond, misschien minder invloedrijk, maar hier en daar laten zij op de wereld hun stem horen en proberen ze het volk naar hun hand te zetten. Alles wat in hun ogen afwijkt wordt verbannen, verboden, vast gezet.

Mozes is 80 jaar als hij voor de brandende struik staat. Hij is opgegroeid aan het hof in Egypte – uit het water gevist door een prinses. Hij lag in het water in een rieten mandje omdat de farao de opdracht had gegeven alle joodse jongetjes te doden. Ze zouden weleens teveel kunnen worden in het land van de Farao, al die joden. Na 40 jaar aan het hof slaat Mozes een Egyptenaar dood die een slaaf afranselt. Mozes vlucht de woestijn in en hoedt daar 40 jaar schapen van zijn schoonvader. Dan gebeurt het opeens, hij komt bij de berg Horeb, berg van God. God ziet hem en denkt: “die zal ik krijgen, ik lok hem, kijken of hij hapt” Een doornstruik, het meest waardeloze in de woestijn, brandend en al, is  het middel.Het meest waardeloze voor de mens is in de ogen van God niet waardeloos!

Mozes gaat kijken en wordt aangesproken. Twee keer wordt zijn naam genoemd. Mozes wijkt van zijn route af, verlaat zijn weg, de gebaande paden, om verder te kijken dan zijn neus lang is. Omdat hij dat durft wordt hij aangesproken. Een roeping, ik noem het een coming out, alleen weet hij dat nog niet, als profeet van God, als leider die het volk naar bevrijding zal gaan leiden, weg van de vleespotten en uit de slavernij van Egypte. Mozes komt uit de kast, en heeft het nog niet in de gaten! Maar zijn antwoord is veelzeggend: Hier ben ik, ik luister, hineni in het Hebreeuws. Een woord dat in veel roepingsverhalen wordt herhaald: hineni, hier ben ik! Ook Leonard Cohen zingt dit in een van zijn liederen op zijn laatste album. Een gebaar van overgave, er helemaal voor willen gaan!

Mozes trekt zijn sandalen uit: de grond is heilig waarop hij staat! Marc Alain Ouaknin zegt hierover: “Elke keer kan de lezer dit ‘brandend braambos’ opnieuw ervaren, zeggen ‘hier ben ik’ en een vreemd woord horen dat hem opdraagt zijn schoenen uit te doen, zijn veters los te knopen, zich te ontdoen van wat knoopt en sluit. Dit is de betekenis van heiligheid! Niet opgesloten zijn, je niet laten opsluiten. Dan vindt de openbaring plaats. (Openbaring=je ervaart iets van God). Geen openbaring van een zijn dat ‘is’ maar van een zijn in wording, Ik zal zijn wat ik zal zijn…” Dat is de betekenis van de Naam van God! Een naam op toekomst gericht, niet op wat er is, maar wat kan komen!”

Heiligheid is dus openstaan voor iets nieuws, leeg van binnen worden, niet vol met zorgen, plannen, ideeën, ambities, zodat er geen ruimte meer is voor jezelf, wie je ten diepste ben, kunt worden, zodat je kunt uitgroeien, buiten en boven jezelf. Je diepste kwaliteiten kunnen dan aan het licht komen. Een nieuwe toekomst breekt aan, als je het aandurft!

Jullie weten misschien hoe het verder gaat? God openbaart zijn naam, Ik zal zijn wat ik zal zijn, en Mozes zet zijn eerste stappen op de weg van bevrijding als een soort verlosser, in naam van God. Mooie bedoening zullen jullie misschien denken: God bevrijdt het volk, maar Mozes mag het werk opknappen. Maar zo hoort het ook! Het gaat om ons handelen, om ons gedrag, om onze inzet. Niet minder en niet meer is gevraagd, ook weer vandaag. Gelovig of niet gelovig. Een wereld is te winnen, een wereld waarin het goed toeven is voor iedereen.  Ik wens ons  daarom alle kracht en inspiratie toe, vooral een prachtige Roze Week.

Bron citaten overweging: Ouaknin, Marc-Alain, ¿God en de kunst van het vissen, Tielt 2016 (Lannoo)

L1210278