Schip*

Time is a boat, history is a boat, culture is a boat. Geschiedenis is een boot, cultuur is een boot, tijd is een boot. We nemen al die geschenken tot ons die deze boot meebrengt. We staan in een lange rij van ontvangers. Misschien dragen we zelf iets bij voor nieuwe boten, misschien worden we zelf bode van een nieuwe tijd waardoor zij die na ons komen blij kunnen zijn. Dat ligt in onze macht. Gaves die wij ontvingen doorgeven, productief inzetten voor hen die na ons komen. 

Het beeld van het schip is bijna zo oud als de mensheid. Zolang de mens kan varen is het schip ook metafoor voor iets groters. Het schip maakt het onmogelijke, het oversteken van een zee, een oceaan, onmetelijk ver en diep water, mogelijk. Het schip helpt ons om onze grenzen te verleggen. 

De oude Egyptenaren zagen de zon langs de hemel trekken, en jawel, in een boot. Hun ervaring met de Nijl en de scheepvaart op deze vruchtbrengende rivier stond hiervoor model. De hemel, de sterrenhemel s’nachts, zou je dus kunnen vergelijken met een immense zee. Zee boven en zee beneden, als je aan het strand staat. De boot maakt het contact met de hemel mogelijk. Niet alleen een ladder waar engelen neerdalen en opstijgen, ook de boot. Zo is ook Maria soms een boot, die een kostbare lading uit de hemel brengt. Rond deze kersttijd een prachtige metafoor waar dit oude lied van getuigt:

Es kommt ein Schiff, geladen
bis an sein’ höchsten Bord,
trägt Gottes Sohn voll Gnaden,
des Vaters ewigs Wort.

Das Schiff geht still im Triebe,
es trägt ein teure Last;
das Segel ist die Liebe,
der Heilig Geist der Mast.

Der Anker haft’ auf Erden,
da ist das Schiff am Land.
Das Wort will Fleisch uns werden,
der Sohn ist uns gesandt.

Zu Bethlehem geboren
im Stall ein Kindelein,
gibt sich für uns verloren;
gelobet muß es sein.

Und wer dies Kind mit Freuden
umfangen, küssen will,
muß vorher mit ihm leiden
groß Pein und Marter viel,

danach mit ihm auch sterben
und geistlich auferstehn,
das ewig Leben erben,
wie an ihm ist geschehn.

De boot heeft altijd tot de verbeelding gesproken. Jezus vaart in een boot samen met de vissers die zijn leerlingen worden. Zij worden mensenvissers. Noach voer in een boot en redde zo alle levende dieren van de verdrinkingsdood. Met deze boot stonden leven en dood op het spel. De kleine Mozes wordt in een mandje van riet en teer, een klein ‘tabernakel’, een mini-bootje achtergelaten en zo gered van zijn vervolgers die alle eerst geborenen (van de Hebreeuwers) willen doden. Zo wordt hij een Egyptenaar, zoals zijn naam reeds aangeeft. Een bootje staat aan het begin van zijn leven en zijn opdracht. 

Jona is op weg om te vluchten. De boot die hem draagt komt in zwaar weer terecht. Hij wordt in zee gesmeten en dan wordt een walvis zijn boot, zijn redding. Paulus vaart tijdens zijn leven van plaats tot plaats en ook hij wordt door de boot in staat gesteld het blijde nieuws overal te verkondigen. Wat zou onze wereld zijn zonder de boot? Hoe opgesloten zouden we zitten in ons eigen wereldbeeld, onze kleine wereld als er geen boten zouden bestaan? 

In heel veel films, in schilderijen tenslotte en in literaire werken en verhalen komt de boot terug als vaartuig dat ons overbrengt naar het land van de dood, met Sharon als veerman, brug tussen de levenden en de doden. Een lied uit de serie In de Ban van de Ring speelt daar op in. Elven die terugkeren naar naar het Westen (waar de zon ondergaat) om daar voor altijd te blijven. Deze wereld voorgoed voorbij, geen strijd en geen oorlog meer, een elvenparadijs. 

Lay down

Your sweet and weary head
The night is falling
You have come to journey’s end
Sleep now
And dream of the ones who came before
They are calling
From across the distant shore

Why do you weep?
What are these tears upon your face?
Soon you will see
All of your fears will pass away
Safe in my arms
You’re only sleeping

What can you see
On the horizon?
Why do the white gulls call?
Across the sea
A pale moon rises
The ships have come to carry you home

And all will turn
To silver glass
A light on the water
All Souls pass

Hope fades
Into the world of night
Through shadows falling
Out of memory and time
Don’t say
We have come now to the end
White shores are calling
You and I will meet again
And you’ll be here in my arms
Just sleeping

And all will turn
To silver glass
A light on the water
Grey ships pass
Into the West 

Into the West by Annie Lennox
The Lord of the Rings III – The Return of the King

De boot was voor mij aanleiding om de culturele erfenis, alles wat we ontvangen, onze geschiedenis, onze semiologie, onze kennis, om te zetten in een aantal collages. Collages die een glimp werpen op deze lange geschiedenis. Collages die uitdrukken dat we verder moeten kijken dan onze neus lang is en dat we in een globale wereld leven. Een wereld met heel oude wortels. Alle wijsneuzen die nu denken dat ze het (politieke) wiel hebben uitgevonden en weten wat het beste is voor de wereld zouden hiervan kunnen leren. Zij die het hardste roepen dat het anders moet met hen het liefst als leider, zijn het minst betrouwbaar. Ze zijn de dieven en de moordenaars die de mensen uitplunderen en vermoorden. De geschiedenis is vol met dergelijke figuren. En vol met idioten die achter hen aan lopen omdat hen gouden bergen worden beloofd. De effecten van beide wereldoorlogen denderen nog altijd door maar het geheugen van mensen lijkt slechts kortstondig te werken, en zeer beperkt. Blaaskaken die op basis van walgelijke ideeën denken tot een beter soort mensheid te horen, die beweren dat blank beter is dan elke andere kleur, die pochen op een superioriteit ontleend aan de Klu Klux Klan, ondergaan zullen ze. Net als alle anderen in deze lange lange geschiedenis van mensen, goed én kwaad. Gone with the wind. Ijdelheid der ijdelheden. E la nave va, dit schip is onze wereld, dit schip is onze cultuur, dit schip is ons houvast op een woelige zee. Voor 2019 daarom een behouden vaart, een wenkende horizon!

John Hacking

24 december 2018