Kortzichtigheid

‘Ja, worum ging es in diesen zwei Weltkriegen meiner Lebenszeit, bester Io-Do? Wenn sich das so leicht sagen ließe. Es ging um ein trübes Spülicht, um ein schmutziges Gebräu von Arbeitskrisen und Ersatzreligionen. Je unechter nämlich eine Religion ist, um so fanatischer beißen ihre Anhänger um sich. Meine ehemaligen Zeitgenossen waren fanatisch darauf versessen, keine Seelen und keine Persönlichkeiten zu besitzen, sondern Ich-lose Atome materieller Großkomplexe zu sein. Die einen hingen dem Großkomplex ›Nation‹ an, indem sie die Tatsache der Zuständigkeit, daß sie nämlich in irgendeinem Lande und unter irgendeinem Volke geboren waren, zum ewigen Wert erhoben. Die anderen hingen dem Großkomplex ›Klasse‹ an, indem sie die Tatsache, daß sie arm und niedrig geboren waren und dies nicht länger sein wollten, zum ewigen Wert erhoben. Beide Großkomplexe waren jedoch für ihre Anhänger ziemlich leicht austauschbar, da beinahe jedermann sowohl arm war als auch einer Nation angehörte. Und so wußten denn die meisten von den einen wie von den anderen nicht, warum sie sich gegenseitig umbringen mußten. Sie taten es aus Furcht. Aber sie fürchteten sich weniger voreinander, als sie sich vor ihren eigenen Führern fürchteten, die wiederum aus Furcht vor ihnen, den Angeführten, sie zwangen, sich gegenseitig zu vernichten …’

bron: Stern der Ungeborenen – Franz Werfel

Franz Werfel ontwerpt de laatste maanden van zijn leven een visie op de toekomst. Zijn hoofdpersoon komt in een totaal nieuwe wereld terecht – een nieuwe werkelijkheid – die eeuwen en eeuwen na onze geschiedenis plaatsvindt. Er is geen oorlog meer, de mensheid is tot een klein aantal teruggebracht, alle negatieve emoties zijn verdwenen en de omgangsregels zijn strikt. Maar archeologen graven artefacten op uit de tijd van de auteur en er ontstaat een dialoog over deze voorwerpen en hun functie. Naar aanleiding van de vondst van een paar ‘primitieve’ wapens ontstaat bovenstaande dialoog die in het citaat is weergegeven. 

Werfels analyse van de oorzaken van de oorlogen komt neer op het begrip angst. Mensen handelen uit angst en laten zich door angst leiden in hun relatie tot anderen die niet tot de groep, het land, het volk, de natie, de incrowd-groep, het werkverband, het gezin etc etc etc behoren. De mens trekt als het ware denkbeeldige cirkels om zich heen en bepaalt wie daar binnen valt als vriend en wie er buiten staat als vijand. 

Wat hoopt hij hiermee te verkrijgen? Zekerheid? Veiligheid, een zekere toekomst? Een leven zonder de voortdurende dreigingen die de werkelijkheid en die de andere mensen kunnen vormen? Die filmopnames die sommige kranten tonen van de Proud Boys in de VS maken dit duidelijk: zwaar bewapende mannen die met vlaggen zwaaien, honkbalknuppels, schilden, helmen, kogelvrije vesten, zijn niet bang om een burgeroorlog te voeren. Tegen wie? Tegen alles en iedereen die niet op hun golflengte zit. Begrippen als rechts, links, conservatief, progressief hebben hun lading al lang verloren want ze passen niet meer op de huidige situatie. Duidelijk is dat de Proud Boys vierkant achter mister Trump staan, dat ze neerkijken op de zwarte activisten die opkomen voor hun zwarte medemens en die faliekant tegen elke vorm van racisme zijn. Vrouwvriendelijk kun je hen niet noemen. Ze schuren eerder tegen de Klu Klux klan aan in hun gedachtengoed. Wat willen ze beschermen, wie willen ze redden? Welk land is in gevaar en hoe groot is de bedreiging? 

Door hun tegenstanders te demoniseren, door de meest grote onzin over hen te verspreiden, door zichzelf niet fatsoenlijk te informeren en niet verder te kijken dan het zogenaamde eigenbelang, de eigen club, de eigen kortzichtige opvattingen, veelal ingegeven door angst, ontstaat er een sfeer van geweld waarin alles geoorloofd lijkt. Waarin een president die voor alle burgers zou moeten staan hen alleen maar aanmoedigt en daarmee laat blijken hoe verschrikkelijk ongeschikt hij is voor zijn rol. Dat is niet alleen populisme, de eigen aanhang aanmoedigen, de eigen vooroordelen onderstrepen en bekrachtigen door dit soort groepen te bedienen, het is in mijn ogen een vorm van facisme zoals we dat ook in de vorige eeuw hebben gezien en dat tot in onze tijd zijn kwalijke invloeden voortzet. Al die ‘leider-tjes’, die types die zichzelf opwerpen als politicus, visionair, filosoof, profeet, deze politieke onheilsprofeten die kwistig citeren uit een mislukt en vaag boek uit de vorige eeuw van een zekere Spengler – alsof er zoiets bestaat als een ‘avondland’ – gebruiken termen als volk en natie alleen maar voor eigen gewin. Je gaat ze toch niet op hun blauwe ogen vertrouwen omdat ze dergelijke onzin verspreiden en de pretentie hebben om het land en om het volk te redden van een dreigende ondergang? 

Als je kijkt naar hun visie op de dreiging, het gevaar, en wie dan dat gevaar oplevert, kom je al heel snel uit bij de anderen die niet bij de eigen club horen. Angst en nog eens angst. En angst is een slechte raadgever, zeker als angst omslaat in blinde haat. Angst is de weigering om de ander eerlijk in de ogen te kijken, om toe te geven dat je bang bent voor hem of haar. Maar als je dat wel zou durven, als je een open en eerlijk gesprek zou aangaan, empathie zou gaan voelen voor de ander, zijn leven, zijn context, zijn verleden, zijn passie en zijn verlangens, ontstaat er een ander beeld en zul je veel van jezelf herkennen. Maar durf je dat wel? Durf je over de denkbeeldige grenzen van je angst heen te stappen. Angst is virtueel, is denkbeeldig, zit tussen je oren en is meestal op niets gebaseerd als het over oordelen en vooroordelen gaat ten aanzien van anderen. Er bestaat geen volk, er bestaat geen natie, er bestaat geen groep die uniform is, en waarin iedereen op een bepaalde wijze gelijk is omdat hij of zij erbij hoort. Dat  is en blijft buitenkant omdat het opgelegde etiquetten zijn. Haal je die eraf, krijg je een heel ander beeld. En moet je opnieuw beginnen in je proces van waardering. 

Politici die vanuit angst regeren en die de angst van anderen willen aanwakkeren om er zelf beter van te worden verdienen geen plek in de politieke arena. Ze kunnen beter in therapie gaan om hun minderwaardigheidscomplex te analyseren en te bespreken. Als jij via de politieke (en militaire) weg je minderwaardigheidsgevoelens moet compenseren, al die momenten dat je geen liefde, geen aandacht, geen vertrouwen hebt gekregen van anderen (ouders, vrienden, belangrijke anderen) dan hoor je niet op een politieke plek thuis want je gebruikt anderen voor je eigen genoegens. Dat is precies wat we mister Trump zien doen: een narcist die nooit genoeg krijgt van aandacht en van toewijding – die zo op een handige wijze, door overtroeven van de ander, zijn diepste angsten probeert te verbergen, te ontkennen, te overschreeuwen. Waarschijnlijk is hij reddeloos verloren, daar is geen beter mens meer van te maken, zo vermoed ik. Hij zal krijgen wat hij oproept. Wind zaaien, storm oogsten, geweld prediken, omkomen door het zwaard. Een wijsheid zo oud als de mensheid. En de talloze christenen die hem steunen omwille van hun eigen politieke belangen zijn geen haar beter. Zij gaan mee in deze val. Je kunt niet God en de mammon dienen. De mammon is niet alleen het tastbare geld, maar het is ook de macht erachter, de rijkdom die van mensen slaven maakt omdat ze bang zijn en omdat ze hebzuchtig worden oog in oog met al dat geld en politieke macht.

De christenen die het hardst roepen om hun tegenstanders in het verderf te storten omdat ze tegen gedrag zijn dat niet in hun leven past (terwijl het volslagen andere en vreemde mensen zijn) (homohuwelijk etc.) vallen meestal allemaal door de mand en worden ontmaskerd als hypocriet of als degene die zich zelf gedraagt op de afgekeurde wijze. Ze zijn corrupt in hun denken en in hun gedrag. Kortzichtig. Daar kun je geen huis op bouwen. 

Hoe de angst tegemoet te treden: open je ogen, open je hart, kijk naar jezelf en kijk eerlijk naar de ander, hetzelfde vlees, hetzelfde bloed, dezelfde eindigheid, hetzelfde lot: het graf. Alle verschillen zijn relatief, beperkt, en vaak op een kortzichtige wijze verdedigd, maar wat heb je nou werkelijk in handen?

John Hacking 

7 oktober 2020 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.