houvast voor de ziel

Al is er geen wetenschappelijk bewijs voor het bestaan van de ziel, al is zij nooit aangetoond of vastgelegd, toch kunnen we spreken van het concept ziel en handelen we vaak alsof we bezield zijn. Morsdood wil zeggen zonder ziel zijn, niet meer horend bij de levende(n) (zielen). We kunnen last hebben van ziele-pijn, zielsbedroefd of zielsverheugd zijn. We kunnen onze ‘shrink’ bezoeken omdat we lijden aan onze ziel. Goethe had het over twee zielen in zijn borst. De literatuur is de getuige bij uitstek voor de existentie van de ziel. Met je ziel onder de arm lopen mondt uiteindelijk uit in gevoelens waar je niet blij van word. En in stress en onder druk lijdt ook je ziel schade. Daarom dit houvast voor de ziel. Wellis waar summier, maar toch.

De ziel heeft nodig:

Verankering

Tradities, relaties, gezinsverbanden, sociologische verbanden geven houvast en structuur aan het leven. Vallen deze weg, valt ook het houvast weg, zekerheden, het gevoel dat er anderen zijn die om je heen staan en die je zullen opvallen als je dreigt te vallen.

De huidige ervaring van mateloze vrijheid en een zee aan keuzes, het niet meer geworteld zijn in verbanden en relaties, maken je onzeker, onstabiel en wankelmoedig. Hoe kun je kiezen als je de variabelen niet op waarde kunt schatten? Als je geen idee hebt van de waarde van een keuze, de effecten ervan en de mogelijke tegenwerking. Hoe kun je greep krijgen op je leven als alles kan en alles mogelijk is? Kiezen, focussen, niet alles willen is voorwaarde voor evenwicht. Je basis vind je slechts als je op zoek gaat naar de wortels waarmee je geworteld bent. Hoe word je zwaar? Hoe vind je zwaarte in je leven, massa die jou kan dragen? Met andere woorden wat is echt belangrijk en wat doet ertoe? Zaken waar je voor hebt gekozen, die houvast geven, die je steun bieden zijn als een soort van anker. Het kan af en toe stormen maar je slaat niet op hol. Dat geeft een gevoel van veiligheid. En ben je nog niet geland in jezelf, dan kun je op weg gaan om te landen. Te ontdekken wat je echt de moeite waard vind en waaraan je jezelf wilt toewijden. Je zult het met jezelf moeten doen, maar dat is voldoende.

Slow motion

Tempobeulen, snelheid, mobiliteit, nooit thuis, altijd op weg zijn, het is de vloek van onze tijd die in het teken staat van vooruitgang en technische beheersbaarheid van de wereld. Waarom moet alles snel, waarom veel, waarom meteen nu en niet morgen of overmorgen?

Waar komt die drang naar snelheid vandaan, het genieten van de kick die het lichaam ondergaat, de adrenaline die vrijkomt als het lichaam in een situatie van tempo, van snelheid wordt gebracht? Is het een relikwie uit de tijd dat de mens moest vluchten als reactie op een doodsdreiging? Het zal ook wel een biologische oorsprong hebben. Maar vluchtgedrag, vrijkomende adrenaline en tempo maken is nog geen reden om je leefpatroon zodanig te laten beïnvloeden dat alle rust verdwenen lijkt te zijn. Nooit halt houden, nooit  inhouden, terughouding, afstand nemen, een pas op de plaats, even helemaal niets, dat kan niet goed zijn en dat kan het lichaam en ook de geest niet aan. Burn out is niet enkel opgebrand, alle energie is eruit, het is ook voorbij gehold zijn aan zichzelf. Zo ver vooruit gerend dat je het contact met je zelf en je lichaam bent verloren. Je geest is al bij het doel en jij bent achtergebleven, je weet de weg niet meer en je weet niet meer hoe je je geest nog kunt bijbenen. Verlangzaming, af en toe heel bewust, slow motion, slow food, slow thinking, slow living, het kan een medicijn zijn om je te behoeden  voor al te veel snelheid en al te veel zelfverlies. Je zintuigen en hersenen kunnen te snelle en te langzame bewegingen niet waarnemen. Er i s een juiste maat, zoals er voor de ogen een bepaald spectrum is. Die grenzen voortdurend overschrijden blijft vaak niet zonder schade voor het lichaam en de geest . Daarom is er een balans nodig voor hoe je omgaat met je tijd. Een mate van tijdsindeling en discipline om je hieraan te houden als het fout dreigt te gaan. Het mooie is dat je er zienderogen van opknapt als het je lukt.

Perspectief

Waarom werk ik, leef ik, handel ik, wat wil ik bereiken, waar naar toe, wanneer en hoe? Deze vragen duiken in ieders leven op. Zonder perspectief lijkt het leven zinloos en doelloos. Zonder perspectief houd je het ook niet vol als de wind tegen zit.

Daarom is het goed te leren ontdekken wat van waarde is in je leven en waarvoor je tijd wilt inzetten, levenstijd. Het leven is kort en daarom is je levenstijd belangrijk en kostbaar. In onze ervaring van de lineaire tijd, die ook in zekere mate onze biologische tijd is, keren de momenten die er waren niet meer terug:  je groeit, en telkens komen er andere periodes in je leven met andere verwachtingen en perspectieven mede afhankelijk van je lichamelijke en geestelijke conditie. De levensfasen van je lichaam kleuren je waarneming en je perspectief op de werkelijkheid.  Ze maken ambities mogelijk of onmogelijk. De laatste grens die je zult overschrijden is die tussen leven en dood. Daarna is het einde oefening, einde perspectief op deze aarde. Terugdenkend vanuit dit nu nog virtueel beleefde einde kun je de juiste keuzes maken met betrekking tot wat wel en wat niet belangrijk is. Waar leef je van op, wat doet je goed, wat draag je bij aan het welzijn van anderen en wat dragen anderen bij aan jouw welzijn en welbevinden? Hoe positiever deze bijdrage, hoe meer levensgeluk en welbevinden. De kwaliteit van je leven krijgt er diepgang door.

Duurzaamheid

De waardevastheid van mijn handelen, de producten die wij afleveren gedurende ons leven, kortom wat doen wij in ons leven hier op deze aarde en wat het effect is van mijn handelen en optreden, het zijn vragen die al langer in het middelpunt staan van de belangstelling.

Tot nu toe zijn wij aan het leven op aarde gebonden aan deze aarde. Wij zullen in de toekomst misschien de ruimte gaan verkennen maar massale volksververhuizingen in de ons omringende ruimte staan nog niet te gebeuren. Miljoenen lichamen verplaats je nu eenmaal niet zo eenvoudig, dus we zullen het moeten doen met deze aarde. Voor hen die na ons komen kunnen we nu niet erop los leven alsof het allemaal niets uitmaakt.  Economische groei en toename van de welvaart eisen hun tol. Zijn we inventief genoeg om de negatieve spiralen te doorbreken, de negatieve effecten af te remmen of om te keren? Uitputting van grondstoffen, toenemende vervuiling van water en oppervlakte, afname van biodiversiteit, het zijn slechts enkele voorbeelden van negatieve gevolgen van menselijk handelen.  Maar dat is veelal op macroniveau. Op microniveau, op het terrein van mijn eigen leven en relaties spelen dezelfde vragen.  Hoe besteed ik mijn tijd en wat levert het op? Is mijn handelen slechts een toevoegen van zinloze daden aan de berg van zinloos handelen? Wat is zinvol en wat zinloos? Wie wordt er beter van? Wie gaat er op voorruit? Net zoals grondstoffen en energie kan ook een leven verspild worden, kun je zelf oorzaak zijn van die verspilling. Daden van toewijding en liefde lijken soms geen zoden aan de dijk te zetten omdat gestelde doelen zo niet worden bereikt. Maar doelen bereiken doe je meestal niet via de weg van de liefde omdat de ratio niet aankan dat liefde ook kan mislukken. Mislukte liefdesdaden maken de liefde niet kleiner, maar sterker. Dat is rationeel niet te begrijpen of in een plan in te passen. Toch hebben liefdesdaden effect, maar dan op een ander niveau. Je moet er  met andere ogen naar leren kijken. Zonder die liefde zou de mens waarschijnlijk al lang zijn uitgestorven omdat dan de motivatie ontbreekt om elkaar te ondersteunen, te helpen en redden. Liefde is duurzaam maar anders dan je zou verwachten. Liefde bouwt op vertrouwen en dat is wat anders dan beheersen en plannen. Duurzaam handelen en leven kan putten uit deze onverwachte bronnen en kan zo geïnspireerd blijven.

Loslaten

Ambitie en verwerkelijking van doelen, onhaalbare doelen, imaginaire doelen, magisch denken, groeien naar een volwassen omgang met jezelf en de realiteit, maakbaarheid en niet maakbaarheid, macht en onmacht, overgave en toe-eigening, mateloosheid, oceanisch genieten, zichzelf verliezen, acceptatie van verliezen en van verdriet, zelfacceptatie, kortom een hele volle agenda.

Loslaten is de kunst van het leven. We nemen tot ons en we moeten loslaten. Relaties, ervaringen, momenten, prestaties, onze gezondheid, ons lichaam. Uiteindelijk wacht ons de dood en niets nemen we mee. Uit niets zijn we voortgekomen, we werden iets en iemand en als niets verlaten we weer dit leven. De kunst van het loslaten is een levenskunst die je leven lang van belang blijft. Je ziel en de gezondheid van je ziel is er van afhankelijk. Als je denkt dat prestaties en gelukte acties je ziel blij maken kan dat wel kloppen maar meestal is het van korte duur, net als de bevrediging van elk verlangen.  Zelfontplooiing, zelfrealisatie, het is nooit af en nooit voldoende. Tevreden zijn met jezelf, jezelf accepteren zoals je bent vormen de basis voor meer geluk. De balans vind je altijd en eerst en vooral in en bij jezelf. Je bent zoals je bent. Dat is in diepste wezen goed zo. Ik heb het  hier niet over moraliteit en moreel handelen, over moreel oordelen en veroordelen. Je bent zoals je jezelf in de woorden van de  filosoof Martin Heidegger aantreft. Daar moet je het mee doen. Loslaten van onrealistische verlangens, van verkeerde ambities (de lat te hoog), verkeerd gestelde doelen, het kan je helpen om te landen in jezelf.  Zo ontdek je wat je echt nodig hebt en wat voor jou van waarde is.

Commitment

Betrokkenheid en verantwoordelijkheid, ook naar jezelf, bereid om de prijs te betalen, de inzet die je wilt inzetten,  ergens voor te gaan, het maakt je leven de moeite waard. Ook in relatie tot je medemens is commitment gevraagd en nodig.

Alles heeft een prijs, alles kost een inzet, energie, een eigen bijdrage. Dat kan op meerdere niveaus zijn maar het is altijd hetzelfde: niets is echt gratis. Genieten van de zon veronderstelt dat je ervoor open wilt staan en dat je echt voor open gaat staan. Als je hoofd vol zit met gedachten, plannen en muizenissen merk je niet zoveel van de zon. En is er al helemaal geen genieten. Commitment veronderstelt dat je weet wat je doet, dat je hebt gekozen, dat je bereid bent om een zekere prijs te betalen. Commitment is een vorm van aandacht en van focussen. Wat is belangrijk en wat is flauwekul? Zo hangen alle aspecten die de ziel nodig heeft met elkaar samen. Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven, voor je relaties, voor de dingen die je ontwikkelt en doet. Staan voor je handelen en voor je opvattingen. Je hoeft het niet alleen te doen, je kunt bondgenoten zoeken, dat zit al in het begrip ‘com’ opgesloten. Je legt verbindingen met anderen, je werkt er samen aan en staat er samen voor. Dat verlicht de last, dat maakt het dragen van moeilijke beslissingen mogelijk. Zo wordt je last niet te zwaar, niet ondraagbaar. Als er geen commitment is, als de prijs niet betaald wordt omdat je eigenlijk niet wilt groeit je het gebeuren boven het hoofd en zul je misschien bezwijken onder de lasten. Hetzelfde geldt voor stress en drukte: je kunt het slechts aan als je bewust bent van de prijs die je betaalt en als je instemt met die prijs en weet dat de last tijdelijk is en gering in relatie tot het gestelde doel. Onwetenheid, onwillendheid, en onverantwoordelijkheid zijn de beste ingrediënten om af te branden. Daarmee bewijs je jezelf  geen dienst.

Acceptatie

Zoals loslaten afstand nemen is van, zo is acceptatie aannemen van. Dat kan op velerlei gebied maar een van de belangrijkste gebieden is het eigen zelf. Acceptatie is een vorm van ontvangen. Van vrijwillig, uit vrije wil en uit eigen overtuiging aannemen van wat je gegeven wordt of is.

Zelfacceptatie is de basis onder alle vormen van geluk en de gestalte van geslaagde intermenselijke relaties. Jezelf niet accepteren is het begin van deceptie en verlies van jezelf, het begin van ongelukkig zijn en mislukte relaties. Het verbergen van het gemis aan zelfacceptatie leidt tot maskering en valse voorstellingen van jezelf. Je verbergt je achter het masker dat je wezen moet uitdrukken zoals de Griekse toneelspeler in de oudheid die samenvalt met zijn masker. Een grote maskerade wordt je leven. Je leven wordt bedrog en je bedriegt eerst en vooral jezelf en de potentie en kwaliteiten die in je schuilen. De volgende stap op het terrein van acceptatie is de aanname van wat er op je levenspad komt. Vaak, meestal heb je daar niets over te zeggen en heb je er geen invloed op. Je kunt er hoogstens het beste van maken. Veel is te groot om te beïnvloeden of aan te passen aan je wensen en aan je mogelijkheden. Niet alle acceptatie is daarom even gemakkelijk, soms vraagt het veel tijd, veel energie en veel commitment. Maar dat is ook leven, is ook volwassen worden: de dingen op je weg, onvermoede zaken, pijnlijke zaken, verdriet, lijden een plek leren geven in je leven. De worsteling ermee aangaan en door gaan, verder met de keuzes die je hebt gemaakt en de mensen waarmee je het samen doet.

Slot:

Kan de ziel dat allemaal in zijn eentje? Moet de ziel dat allemaal in zijn eentje? Als de tekst goed gelezen is, is de conclusie duidelijk en is deze vraag overbodig. Wat de ziel nodig heeft en waar ze van op leeft dat draagt ze in feite al met zich mee. Wat de ziel nodig heeft is een mens die haar begrijpt en aanvoelt en die toegeeft aan die zielsverlangens. Dan ben je op weg en gaat je ziel in je mee. Tijd dus op de stappen te zetten die nodig zijn.

John Hacking

28 mei 2013