Sterne und blühende Obstbäume. Auch die vollkommene Beständigkeit und die äußerste Zerbrechlichkeit geben das Gefühl der Ewigkeit.
Simone Weil Cahiers Bsd. 1 Heft 2, pag. 157
De innerlijke architectuur van de ziel, een klein zinnetje dat in de aantekenboeken van Simone Weil opduikt, zonder verdere uitleg of verwijzingen. Wel spreekt ze over onderscheidingen in het transcendente bereik, dat deel van de werkelijkheid dat onze dagelijkse realiteit overstijgt en draagt. Dat laatste, het gedragen worden van de dagelijkse werkelijkheid door een transcendente werkelijkheid is een geloofsstandpunt. Er zijn geen wetenschappelijke bewijzen voor, maar ik ga er graag vanuit. Waarom ook niet? Iets moet ons dragen, als we niet gedragen worden vallen we, vallen we voortdurend. Waarin? In een afgrond, een diepte zonder einde? Ook dat is weer dubbel: misschien is alles wat ons draagt misschien wel hindernis, beletsel om uiteindelijk in God te vallen? Simone Weil schrijft over dat transcendente bereik:
In het transcendente bereik bestaat een architectuur van voorstellingen en begrippen. Sommige moeten op de voorgrond worden geplaatst, andere verblijven in het stille, geheime en onbewuste deel van de ziel. Sommige moeten in de verbeelding worden gelokaliseerd, andere in het volledig abstracte intellect, weer andere in beide, enzovoort.
***
Im transzendenten Bereich gibt es eine Architektur der Vorstellungen und Begriffe. Einige muss man in den Vordergrund stellen, andere im stummen, geheimen, dem Bewusstsein unbekannten Teil der Seele ansiedeln. Einige muss man in der Einbildungskraft ansiedeln, andere im ganz und gar abstrakten Verstand, wieder andere in allen beiden etc.
Bd. 4, Heft 14 oktober 1942 Pag. 104
Met voorstellingen en begrippen, met het geven van betekenis aan de gebeurtenissen, persoonlijke ervaringen en situaties ontwerpen we onze wereld en vinden we in zekere mate houvast. Maar het blijft een pogen van de menselijke geest, geholpen door het denken, door de creativiteit, zijn fantasie en zijn kritische geest die zich geen knollen voor citroenen wil laten verkopen. Ook niet daar waar het God of waar het het transcendente betreft.
Door de scheuren in ons bestaan dringt het Licht binnen in de wereld, onze wereld, van de zwaartekracht…Dat beeld gebruikte Simone Weil lang voordat Leonard Cohen erover ging zingen op een van zijn laatste albums. Cohen en Weil hebben ontdekt dat in de donkerheid van het bestaan, een leven in een gevangenis met dikke muren, (door ziekte, door depressie, door verdriet, door rouw, door grote verliezen, door teleurgestelde verwachtingen, gebroken verlangen, mislukte dromen, falen, twijfel, etc. Etc.) in een wereld vol lijden, gruwelijkheden, mislukkingen en menselijk falen, toch barsten kan hebben die heilbrengend kunnen zijn. Licht dat het lijden verlicht, de pijn zachter maakt en draagbaar. Maar elke dag is er weer een en op elke dag moet soms het gevecht worden aangegaan zonder hoop op victorie of een einde aan de ervaren ellende.
Simone Weil spreekt over de zwaartekracht, een kracht die ons omlaag drukt en die erop gericht is het ik te ondersteunen en te bevestigen. Alles moet draaien om dat ik, mijn ik, mijn persoon, alles gericht op mijn welzijn, mijn welbehagen, mijn veiligheid. Onze maatschappij is ervan verzadigd. De filosoof Byung Chul Han laat dat overduidelijk zien in zijn boekje over Simone Weil met de titel Sprechen über Gott. Ein Dialog mit Simone Weil, Berlijn 2025. We hebben alleen nog maar aandacht voor datgene wat onszelf betreft en de digitale mogelijkheden die ons worden aangeboden draaien daar allemaal om. Alles staat in het teken van consumeren, het tot zich nemen, een vorm van eten. En nooit is het genoeg, nooit lijkt dit te stoppen.
In de digitale wereld is er GEEN verwondering over de wereld om ons heen, niet voor de natuur, niet voor het universum waar we deel van zijn, niet voor God. In de digitale wereld is alles een kwestie van getallen omgezet in beelden en taal. Betekenissen worden ons aangeboden maar ze gaan niet over de echte wonderen in ons leven…die stap moeten we zelf zetten door ons te laten verwonderen, en dat kan alleen door aandacht en door echte opmerkzaamheid. Zoals ( op een pijnlijke manier) ervaarbaar wordt in een lied uit de Mauthausen-liederen, het lied Ásma Asmáton (Hooglied), van de Griekse componist Mikis Theodorakis. Een lied over een mooie vrouw waarvan haar man en geliefde ontdekt dat ze naar de gaskamer is gebracht. Natuurlijk is dit een extreem voorbeeld, maar in ons dagelijks leven kunnen er genoeg momenten zijn waarin we opmerkzaam (kunnen) waarnemen wat er om ons heen gebeurt. Zonder dat we ons laten afleiden door allerlei digitale aandachtstrekkers die niet bekleven.
Simone Weil denkt op het scherpst van de snede na over dit leven, over God, over onze werkelijkheid en onze waarneming hiervan. Ze maakt een onderscheid tussen waarheid die in de geest en waarheid die in de ziel dringt. Om in de ziel te kunnen dringen moet de ziel niet afgesloten zijn, ze moet als het ware openstaan en tegelijk leeg zijn. Hetzelfde geldt in principe ook voor de geest. Als we de hele dag afgeleid zijn, komt niets binnen, dringt niets echt door. Zij schrijft:
Er bestaat een groot verschil tussen een waarheid die als zodanig is herkend en in die hoedanigheid in een geest is doorgedrongen en daarin is opgenomen, en een waarheid die actief is in de ziel en de kracht bezit om daarin de dwalingen te vernietigen die er overduidelijk onverenigbaar mee zijn.
Men zou kunnen denken dat ze hetzelfde zijn. Maar in werkelijkheid is dat geenszins het geval. Het observeren van mensen laat dit dagelijks zien.
De actieve kracht van de waarheid is de pneuma agion, de goddelijke energie.
Een grote hoeveelheid statische waarheid in de geest is van weinig nut.
Maar een oneindig klein korreltje actieve waarheid vernietigt geleidelijk elke dwaling. “Het mosterdzaadje is het kleinste van alle zaadjes…”
***
Es besteht ein großer Unterschied zwischen einer Wahrheit, die als solche erkannt und in dieser Eigenschaft in einen Geist Einlass gefunden hat, in ihn aufgenommen ist, und einer Wahrheit, die sich in der Seele im wirkenden Zustand befindet und die Kraft besitzt, in ihr die Irrtümer zu zerstören, die offenkundig unvereinbar mit ihr sind.
Man könnte meinen, es sei dasselbe. Aber in Wirklichkeit ist dem keineswegs so. Die Beobachtung der Menschen zeigt das jeden Tag.
Die wirkende Kraft der Wahrheit ist der Pneuma agion, die göttliche Energie.
Im Geist eine sehr große Menge bewegungsloser Wahrheit zu haben ist von schwachem Nutzen.
Aber ein unendlich kleines Korn -wirkender Wahrheit zerstört nach und nach jeden Irrtum. »Das Senfkorn ist das kleinste unter den Samenkörnern… «
Simone Weil sluit aan bij de bijbelse tekst over het mosterdzaadje in o.a. Markus 4,30-32: En Hij zei: ‘Waarmee kunnen we het koninkrijk van God vergelijken en door welke gelijkenis kunnen we het voorstellen? Het is als een zaadje van de mosterdplant, het kleinste van alle zaden op aarde wanneer het gezaaid wordt. Maar als het na het zaaien opschiet, wordt het het grootste van alle planten en krijgt het grote takken, zodat de vogels van de hemel in zijn schaduw kunnen nestelen.’ De Pneuma Agion, de Heilige Geest is tot veel in staat – en als werkende kracht in de waarheid in de ziel kan hij de mens vernieuwen en aanzetten tot onvoorstelbare daden, te vergelijken met daden die in het licht staan van de komst van het Rijk van God. De wonderdaden die Jezus deed en waarover verteld werd zou je hiermee kunnen vergelijken en ze getuigen in feite van die wonderbaarlijke kracht van de Heilige Geest, of de goddelijke energie. Weil past deze metafoor van he zaadje toe op de werkzaamheid van de waarheid in de ziel.
Maar ze trekt de lijn nog door en spreekt ook over de leugen als ze zegt:
Hetzelfde onderscheid bestaat voor onwaarheid. Er is statische dwaling en actieve dwaling, die de waarheid vernietigt. Dat is de duivel. In één ziel kunnen niet tegelijkertijd actieve waarheid en actieve onwaarheid bestaan. Maar de werking van de waarheid wekt de onwaarheid uit haar stilte en lokt verdedigingsreacties uit; dit zijn de verleidingen van de heiligen. Er zijn zielen die alleen onveranderde waarheid en onveranderde leugen bevatten. Dit is de meerderheid. Andere zielen bevatten of leugen of waarheid in een actieve staat. Deze laatsten bevinden zich op het directe pad naar heiligheid.
***
Dieselbe Unterscheidung gibt es für die Lüge. Es gibt den bewegungslosen Irrtum und den wirkenden Irrtum, der die Wahrheit zerstört. Das ist der Teufel. In einer Seele kann es nicht wirkende Wahrheit und wirkende Lüge zugleich geben. Aber das Wirken der Wahrheit weckt die Lüge aus ihrer Bewegungslosigkeit und bewirkt Abwehrreaktionen; das sind die Versuchungen der Heiligen. Es gibt Seelen, die nur bewegungslose Wahrheit und bewegungslose Lüge enthalten. Das ist die Mehrzahl. Andere enthalten dazu noch entweder Lüge oder Wahrheit im wirkenden Zustand. Die letzteren sind auf geradem Weg zur Heiligkeit.
Cahier bd 4 Londoner Notizbuch pag 339
De waarheid – actief werkzaam in de ziel – lokt de leugen, de onwaarheid uit haar tent. Vandaar de heftige reacties van onoprechte mensen die geconfronteerd worden met de waarheid die hun onoprechtheid en valsheid blootlegt. De politiek is er vol mee. Waarheid vernietigen, onwaarheid verspreiden, is duivels, de duivel aan het werk in mensengestalte. We zien het dagelijks in de politiek waar leugens en valse informatie als (populistische) waarheid wordt aangeprezen en verkondigd, in de hoop dagt zoveel mogelijk mensen dit na-papegaaien. Maar het blijven leugens. De asielleugen – alsof het land overspoeld wordt met ‘vreemdelingen’ is er een van. Simone Weil stelt dat de zielen van de meeste mensen statische, bewegingsloze leugens en bewegingsloze waarheid bevatten. Ze komen niet in actie, er gebeurt niks. De waarheid dringt niet door en geeft geen nieuwe inzichten die tot handelen nopen. De groep die wel de waarheid in hun ziel ervaren – een actieve waarheid – een waarheid die hen verandert en die tot handelen aanzet – is op weg naar heiligheid. Maar ook dat is een lange en zeer moeizame weg want het ik van een mens verdedigt zich met alle middelen en een daarvan is de inbeelding. Daarom noemt Weil deze inbeelding een van de allergrootste hindernissen om leeg te worden en om met volle opmerkzaamheid naar de medemens te kijken en te reageren op zijn noden. Inbeelding en valse voorstellingen blokkeren elke vorm van empathie en van een open houding naar de medemens. Het ik ziet alleen zijn eigen belang, het ik dienst alleen zijn eigen belang. Daarom moet dit ik worden aangepakt. Goddelijke energie is daarbij onontbeerlijk. Simone Weil actualiseert op die manier de verhalen over Jezus en zijn optreden in zijn leven. Alles wat hij deed was oprecht en op een open wijze vol energie aandacht geven aan zijn medemensen – zonder vooroordeel, zonder vooropgezette mening, zonder oordeel dat zijn opmerkzaamheid zou kunnen vertroebelen en onmogelijk maken. Niet alleen de waarheid staat op het spel maar het zieleheil van de ziel zelf. En daarin is nog geen verandering gekomen ook al leven we 2000 jaar later. Wat politici ook roepen over bedreigingen, het zijn leugens uit de mond van satansgebroed.
John Hacking
22 mei 2026
Bron:
Weil, Simone, Cahiers. Aufzeichnungen. Herausgegeben und übersetzt von Elisabeth Edl und Wolfgang Matz, München Wien (Carl Hanser verlag) (4 Bd.)
******
betekenisgeving & levenshorizon 