Comfort-able

 

Comfort-zone…

of zijn wij allen hooplopers?

 

That face of undefinable hunger which we must resemble, is that the soul?

Tragic duplicity of our features.

God flees.

Our eager hands try in vain to hold Him back and, coming together, outline the oval of His vanished face.

 

Edmond Jabès, The Book of Questions, Yaël, elya, Aely, Translated from the French by Rosmarie Waldrop, Middletown, Connecticut 1983, (Wesleyan University Press) p. 61

 

Hooplopers, dat zijn matrozen met een lage rang, ongeoefend, lichtmatrozen, zo leert ons de woordenlijst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Het woord trof me toen ik een artikel las over een bergingsoperatie van een schip van deze compagnie dat in 1740 voor de kust van Engeland is vergaan, de Rooswijk. Hooploper, hoop-loper, als ik het woord splits krijg je een interessante variant in betekenis: iemand die loopt op basis van hoop, in het geval van de matroos, een schepeling die meevaart in de hoop er beter van te worden. Bij de berging van wrakstukken bleek dat veel opvarenden zilveren munten bij zich droegen, illegaal, om deze tegen hogere wisselkoersen te ruilen in de koloniale gebieden. Daar waren die zilveren munten veel meer waard dan in het thuisland. Snel vergaarde winst, meevaren om er snel beter van te worden, tenminste als je alle ontberingen, stormen en mogelijke rampen zou overleven. Het woord hooploper hoor je niet of nauwelijks, het is in onbruik geraakt. Maar een bergingsoperatie brengt ook oude woorden aan het licht.

Toen ik vorige week tijdens het Time Out Project op de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) een tijd in het glazen huis doorbracht (zonder telefoon of laptop) om na te denken over mijn leven, een pas op de plaats, verwonderde ik mij over het feit dat wij op de een of andere wijze een vorm van comfort nodig hebben om te existeren. Niet alleen een dak boven ons hoofd, voedsel, kleding en veiligheid, maar ook geestelijk comfort. Je thuis voelen in je lichaam, je werk, je opleiding, je vriendenkring, je familie, je woonplaats, je land etc. etc. Wat is dit, dit verlangen naar comfortabele omstandigheden? Waar komt het vandaan en hoe diep is het geworteld in ons bestaan? Comfort, com-fort, als ik ook dit woord uit elkaar haal stuit ik op het woord fort, bescherming tegen de buitenwereld. Als ik voor het begrip comfortabel, “comfortable” in het Engels, synoniemen zoek krijg ik: comfy, cosy, cozy, deluxe, easy, homelike, homely, homey, homy, informal, inviting, pleasant, relaxed, relaxing, restful, secure, snug, soothing, warm, welcoming, well-appointed…In het Nederlands is de lijst wat korter: aangenaam, behaaglijk, gemakkelijk, geriefelijk, gerieflijk, gezellig, onderhoudend, ruimschoots…

Comfort heeft met de aangename kant van het leven te maken, zeker niet met spanning en avontuur van de lichtmatroos die zee en stormen moet doorstaan in de hoop om in de Oost (of West) er beter van te worden. Het Time Out Project is een idee ontstaan op basis van het gegeven dat veel studenten lijden onder werkdruk, studiestress, (zelfs burn-out klachten soms) door de toegenomen ervaren druk op hun leven. Ook gevoelens van eenzaamheid en soms depressie komen boven in een onderzoek uit 2017 waar meer dan 4000 studenten aan hebben meegewerkt. Zie hierover de informatie in het universiteitsblad van de Radboud Universiteit te Nijmegen VOX of in het studentenblad Ans over dit onderwerp. Studiestress, werkdruk, werkstress, studenten en medewerkers kunnen er behoorlijk last van hebben. Daarom het idee voor een Time Out, een pas op de plaats, nadenken over de weg die je hebt afgelegd en die je nog wilt afleggen. Een kans om stil te staan bij je eigen leven. Hoe krijg je een comfortabel leven ondanks de werk- en studiedruk? Of is dat niet mogelijk? Tegelijk werken en studeren en comfortabel leven? Ben je vooral een hooploper, die nu moet investeren, die risico’s moet lopen, moet durven, wagen, eruit halen wat erin zit, en genieten, comfort dat komt later, als het leed geleden is?

Zie de huizen aan de Amsterdamse grachtengordel waar een Nederlands politicus zoveel moeite mee heeft omdat hij de bewoners van alles en nog wat verwijt, zij zijn het resultaat van de opbrengst van jarenlange handel. De bouwers en bewoners van die huizen zijn rijk geworden door de inzet van talloze hooplopers die zelf misschien niet boven hun armzalige bestaan zijn uitgestegen. Dat heet kapitalisme, geld verdienen over de ruggen van anderen. Daar heeft onze Nederlandse politicus het niet over. Hij kijkt vooral naar culturele en politieke interesses van deze doelgroep die haaks zouden staan op zijn beleden vorm van vrijheid. Alsof hij zelf zou weten wat vrijheid inhoudt terwijl zijn partijleden aan zijn leiband moeten lopen op straffe van uitsluiting, verbanning uit zijn partij. Een nieuw licht aan de politieke horizon heeft zijn hoop gevestigd op het begrip democratie, maar ook hij verschilt niet zoveel van de vorige politicus die vrijheid verwart met partijdiscipline en gehoorzaamheid aan de grote leider. Deze zelfbenoemde visionairs denken het land te moeten leiden naar een hoopvolle en vooral glorieuze toekomst, een soort van gouden eeuw, alsof alles goud is wat er blinkt. Ook zij zijn een soort hooploper, maar dan op het speelveld van de politieke arena. Daar woeden heel andere stormen: het gevaar van politieke terreur, racisme, intolerantie, het verlies van meningsvrijheid, het ontbreken van democratische gezindheid, macht van de sterkste, macht van de meerderheid die de minderheid onderdrukt…En een heel groot gevaar is het comfort van de verkregen zetel, eenmaal gekozen willen blijven vastplakken op de stoel van de macht, corruptie, machtswellust, zie de acties van een president in Turkije, Rusland, China, De Filipijnen of de VS. Ik vermoed dat alle ophef die deze laatste president veroorzaakt een vorm van tactiek is om de hele wereld tegen zich in het harnas te jagen via handelsoorlogen en andere acties, zodat het land achter hun leider, hun Messias, hun redder kan gaan staan, een bekende en vertrouwde tactiek om macht te behouden. Hooplopers van de buitencategorie op het politieke en geopolitieke speelveld van de wereld.

Hoe moet het dan verder met ons en onze wereld? We willen allemaal (en het liefst voor iedereen, want dat is christelijk) een comfortabel bestaan, beveiligd tegen alle onrust, zoals een zinsnede luidt uit de katholieke liturgie als gevraagd wordt om vrede… Hoe vinden we en scheppen we een wereld die comfortabel is voor allen, geen vluchtelingen op zoek naar een beter leven, hooplopers ondanks alle tegenslagen en weerstand, een slachtoffers van mensenhandel, van prostitutie, van oorlog en geweld, uitbuiting, armoede, machtsmisbruik en corruptie? We leven als het ware in de geest van een “culture of progress”, een cultuur van vooruitgang. Maar wat is voorruitgang als zovelen nog het onderspit delven? Als hooplopers te hoop lopen tegen de muren van het rijkere Westen? Als politieke hooplopers alleen maar uit zijn op eigen gewin? “Après nous le déluge?”, na ons (de ondergang van) de zondvloed, ook als over 30 jaar de ijskappen zijn gesmolten? Als miljarden en miljarden dollars worden besteed aan kernwapens die niet kunnen worden ingezet omdat dan het einde van de mensheid dreigt? Is dat voorruitgang? Onze technische en culturele verworvenheden, onze toegenomen kennis, onze onwaarschijnlijke mogelijkheden en kansen die er liggen schijnen niet er toe te kunnen leiden dat wij met zijn allen comfortabel op deze aarde kunnen leven. Ik noem dat dus geen voorruitgang, maar een ernstige crisis die het overdenken waard is opdat er stappen worden genomen uit deze situaties die knechtend zijn voor mensen.

Time Out is nodig in het produceren van nutteloze wapens, in het consumeren van nutteloze goederen, het belasten van het leefmilieu met allerlei acties die alleen maar korte termijn winsten opleveren….etc. etc. Er is werk aan de winkel, nu meer dan ooit, want veel staat op het spel. Anders is er geen toekomst meer om op te hopen.

 

John Hacking

19 juni 2018

 

IMG_7022