Levend makende Thora

Overweging 1 juli 2018 Studentenkerk Radboud Universiteit Nijmegen

Gelezen Jesaja 3,25-4,6 en Marcus 5, 22-43

 

Vooraf:

Vandaag lezen wij uit Jesaja, een fragment slechts. Een tekst met een dubbele boodschap: oorlog en vrede Zondig gedrag van het volk tegenover een volk levend in heiligheid. Er zal straf zijn voor de zonde van het volk en heil wordt aangekondigd. Het vraagt nogal wat inlevingsvermogen om deze tekst zo zonder context te ervaren in onze tijd. Misschien nog moeilijker is dat voor de tekst uit Marcus. Dat zijn twee verhalen in een: de dreigende dood van een 12 jarig meisje En een vrouw die al 12 jaar aan bloedverlies lijdt. Niks helpt. Het verhaal van de vrouw is ingebed in het verhaal van het meisje.

Volgens de Joodse traditie zijn er 70 manieren om de schrift uit te leggen.Dus de uitleg die u vandaag krijgt – en ik vermoed elke uitleg – noopt tot bescheidenheid. Er zijn nog heel wat andere varianten mogelijk.

Overweging:

Afgelopen weekend ben ik in een nieuw boek begonnen dat net twee weken uit is: Marcus van Loopik, Kabbala als levenskunst. Op zoek naar eenheid en heling. Ik ben al op de helft. De thematiek eenheid en heling spreekt me aan en ook voor het mystieke denken in en achter de kabbala heb ik een zwak. Mystiek als weg naar God, mystiek als kennismaking met het goddelijke in onze werkelijkheid. Want daar ben ik op de een of andere wijze van overtuigd: onze werkelijkheid is doordesemd met sacraliteit, met vonken van goddelijk licht. Misschien klinkt dit wat abstract, dat kan ik me goed voorstellen. Maar in de bijbel en in de traditie daarna zoals in de kabbala is er niks wat op het eerste gezicht lijkt, er zit altijd wat achter en onder. Veel rabbijnen lezen bv de verhalen van de aardsvaders Abraham, Isaak, Jakob en hun navolgers zoals Jozef meestal niet als letterlijk gebeurde verhalen. Ze vormen eerder een soort van stramien waarmee iets van de goddelijke werkelijkheid en de reactie van ons mensen wordt verteld, geduid en getoond.

Misschien is dat zelfs wel zo met betrekking tot de verhalen over Jezus. Misschien zijn deze verhalen niet persé waardevol omdat ze letterlijk zo  zijn gebeurd, maar omdat ze diepere lagen bevatten die iets van Gods werkelijkheid in deze wereld en dus ook voor ons, aan het licht brengen. Lezen we ze als een verhaal van toen, van lang geleden, en dus voorbij, zullen ze niet hun eigen waarheid in een meervoudige zin openbaren. Meervoudig en meerduidig. Elk woord, elke zinswending nodigt uit. Nieuwe inzichten, nieuwe vragen, nieuwe antwoorden en weer nieuwe vragen. Een niet eindigend proces. Tijdens mijn sabbatical heb ik ontdekt dat deze manier van lezen met elkaar opeenvolgende duidingen en vragen ontzettend veel ruimte geeft. Net als poëzie. Opeens wordt geloven, wordt je thuis voelen in een traditie een ervaring van vrijheid. Maar er schuilt een gevaar: als je op zoek bent naar zekerheid – en de twijfel vreest, kan dat tegenvallen, dan vind je geen hut om in te schuilen tegen alle vragen.

Kern van het denken in de kabbala is de constatering dat God werkzaam is in onze Wereld en dat het model van de kabbala je hierbij kan helpen om hiervan te leren. Er is een parallelle wereld: hemel en aarde zijn met elkaar verbonden, wat op aarde gebeurt heeft een gevolg in de hemel. Wij mensen, zo dit denken, zijn geschapen naar Gods beeld, goddelijk licht werkt in ons leven door en vormt de kern van ons wezen. Door fout gedrag, zondig gedrag, verhullen we dit licht, omhullen we het met schillen, met een harde bolster, waardoor het licht gevangen blijft.Goede daden brengen het licht naar buiten, laten het schijnen, komen we tot recht. Eigenlijk komt het hierop neer: God heeft zijn richtlijnen, zijn Thora aan ons geschonken en met die Thora in de hand – de schriftelijke en de mondelinge traditie, hebben we een model, een richting in handen, om ons leven gestalte te geven. Ik begrijp echter heel goed dat het een en ander af en toe een vertaalslag nodig heeft. Dichter bij brengen bij ons leven, bij onze tijd is nodig. Vandaar dat ik maar een paar dingen heb meegebracht in deze viering. Een schoffel, een paraplu, een keer vergeten door kardinaal Simonis, en een  prikstok, eigenlijke een kandelaar uit de oude kapel aan de Erasmuslaan 15. Ra ra ra, wat hebben deze dingen met onze lezing uit Marcus te maken. Op het eerste gezicht niet zo veel. We zullen zien.

Jezus treedt op bij een onstuimige menigte. Hij heeft daarvoor een legioen aan duivels uitgedreven die zich in een kudde varkens in de afgrond hebben gestort. Nu komt Jaïrus, een van de leiders van de synagoge naar hem toe om hulp. Zijn 12 jarige dochter ligt op het einde van haar krachten. Het volk gaat mee en vormt zoals ook vaak in onze tijd, een opdringende menigte. Dat willen ze wel eens zien. In het gewoel wordt Jezus aangeraakt en hij voelt kracht uit hem vloeien. Een vrouw die al 12 jaar aan bloedverlies lijdt lijkt te zijn genezen van haar kwaal. Wie en wat is Jezus in dit verhaal? Hij is het vleesgeworden woord, levende Thora. Zijn spreken en zijn optreden, zijn daden zijn effect van dit woord van God. Door zijn optreden schijnt Gods licht in de wereld. Het volk vertegenwoordigd door Jaïrus, de geestelijke leiding, en de vrouw, zijn afgedwaald van de Thora. Ze leven niet meer volgens deze richtlijnen. Bloed, staat voor de ziel, het leven, stroomt weg, weg uit het volk van Israël en een van de geestelijke leiders verliest de hoop op toekomst  door de dood van zijn dochter, toekomst ook voor het volk want Jood wordt je door de moeder. Aanraking met de Thora, letterlijk het kleed van Jezus, en door de handdruk van Jezus komt er leven tot stand: het verlies van het leven stopt, het meisje, slaapt, en wordt gewekt.  Talita Koemi – een opstanding uit de lethargie, weg van de verkeerde weg, uit de verblindingen van alledag. De valse beloftes, de niet-werkende medicijnen. Weg van de zonde, het egoïsme, zelfzucht en kortzichtigheid. De wereld draait niet om jou – maar jij bent deel van een groter geheel. Onderdeel van een werkelijkheid Gods die groter is. Dat is ook de kern van het verhaal uit Jesaja. We hebben de tekst vooraf niet gelezen maar daar staat dat het volk gestraft wordt vanwege hun zonden. Ze volgen Gods geboden niet, niet zijn Thora. Maar als ze het wel doen zal de Heer het land tot bloei brengen, worden mensen heilig genoemd…

Dit weekend hebben we geen bloemen in de kerk gezet maar dit. Een oude melkbus met bomen en een oude uit de grond opgegraven benzinetank. De melkbus staat voor vrede, voor nieuw leven, zelfs op basis van het vergankelijke. Ze staat ook voor beheersing van het impulsieve, voor leven.  In de kabbala voor de vrouwelijke kant. De benzinetank staat voor oorlog, geweld, strijd. De tank is letterlijk uit de 2e W.O. hier terecht gekomen. Opgegraven uit de tuin. Wat kiezen wij? In de midden tussen beide staat de bijbel, de Thora. De keuze is aan ons. Gaan we voor leven of voor dood?

Hoe kunnen we dat doen? Hoe brengen we de Thora dichterbij, maken we haar concreet in ons leven? Daarvoor heb ik deze symbolen meegebracht. Ze zijn een kleine reminder, een geheugensteuntje…. Zodat we later er nog eens aan terug kunnen denken als we keuzes moeten maken. Allereerst de schoffel: werken in de wijngaard des Heren is gevraagd. Schoffelen – werken in en op deze aarde volgens de Thora. De tien geboden geven ons richting, maar bv ook heel concreet hoe we om kunnen gaan met bijvoorbeeld de vreemdeling, de vluchteling in het land. Hoe gaan we om met onrecht, onmenselijkheid, het verwaarlozen van de aarde. Daar is nog heel veel winst te halen lijkt me, ook al roepen narcistische en vooral egoïstische presidenten dat ze het anders zien. Ook al krijgen ze steun door grote delen van de bevolking – gevoed door angst. Angst voor het vreemde, het onbekende, angst om te verliezen alsof je ook maar iets mee kunt nemen als je later tussen de planken komt te liggen.

We hebben ook af en toe beschutting nodig als het te heftig wordt. Daarvoor heb ik deze paraplu van de kardinaal. Hij beschermt tegen de ergste regenval. Hij is stevig, dus kan een stormpje aan. En je kunt trouwens niet alleen maar werken. Je niet alleen maar inzetten. Je moet ook genieten van de vruchten van het bestaan – en ervan delen. Maar als je teveel op je kont zit, moet je worden gepord. Daarvoor heb ik deze prikstok. Hij staat ook voor de Hebreeuwse letter  Lamed, onze L. De betekenis luidt: studeren, leren, onderwijzen. Maar ook staat hij voor tegenspreken. Dus als u het nu absoluut niet met me eens bent, voel je dan vrij om je eigen visie, mening, daadkracht  te tonen. Veel sterkte deze vakantie om met de Thora aan de slag te gaan.

John Hacking

IMG_7427