Overweging 10 november 2019

Beste mensen, welkom in deze viering.

We leven in roerige tijden. Door de sociale media, internet, de tv, de krant komt alles de huiskamer binnen. Wij zijn op de hoogte van wat er speelt. Protesten op het malieveld, boeren, bouwvakkers tegen de milieuregels. Onderwijzers die structurele oplossingen willen en geen noodverband. Protesten op straat tegen regeringen: Libanon, Hongkong, Irak, Catalonië … Protest tegen corruptie, zelfverrijking, de groeiende kloof tussen arm en rijk. Het lijkt soms wel of de wereld in rep en roer is en de straat opgaan is nog de enige manier om je onvrede te uiten, om je doelen te bereiken. Maar werkt het? Levert het wat op behalve het afreageren van je frustratie?  In Hongkong is de strijd bitter tegen een machtig China, in Irak vielen al meer dan 250 doden. Hoe moet het verder met de wereld als de onvrede stijgt en stijgt?

Jesaja kan er van mee praten. Hij klaagt de ongerechtigheid aan van de toenmalige heersers, hun corrupt gedrag, de steekpenningen, het moreel verval. En ook Jezus preludeert op de ondergang van Jeruzalem, ongeveer zo’n 40 jaar ná zijn optreden in dezelfde stad, als de Romeinen tempel en muren met de grond gelijk maken.  Ondertussen jaagt hij kooplieden en geldwisselaars van het tempelplein. De onvrede is dus van alle tijden. God en de mammon gaan eenmaal niet samen. Dus als wij ons door de mammon laten leiden raken we verder af van God.

Overweging

Er is veel kritiek op de neoliberale kapitalistische samenleving waarin we leven. Er zijn veel discussies gaande of het neokapitalisme nu wel zo’n goede zaak is. De welvaart is over de hele lijn in het Westen toegenomen. Op de lange termijn. Maar op de kortere termijn worden de tegenstellingen tussen arm en rijk gigantisch. Het lijkt wel alsof geld, bezit, status, aanzien, macht en invloed de meest  nastrevenswaardige goederen zijn in onze samenleving. De consumptiemaatschappij houdt ons voor om te genieten, om te kopen, om geld uit te geven en zo het geluk dat binnen handbereik ligt, te grijpen. Vakanties kun je nu al minstens een half jaar vooruit plannen met korting. Verre oorden lonken – hoe exotischer hoe beter. Kun je anderen aftroeven.

De afgelopen weken heb ik een paar interviews gegeven over het louteringsgraf in onze tuin. Kern van de boodschap van dit kunstproject is: neem eens echt tijd voor jezelf, sta er bij stil dat je leven eindig is. Je bent kwetsbaar, (dat was ook het thema van de herdenking van de overledenen afgelopen maandag hier op de campus). Je bent kwetsbaar en het kan zo voorbij zijn met je leven, je gezondheid, je dierbaren. Waarom dan als een slaaf jakkeren en jachten, achter doelen aanhollen die soms alleen maar meer frustratie, alleen maar meer druk opleveren. We leven, zo zou je bijna kunnen zeggen, in een soort van burn-out maatschappij. Kenmerk hiervan is dat we niet meer stil staan. Steeds in actie. Steeds maar werken aan je profiel, je zelfontplooiing, je zelfverwerkelijking. Het is nooit goed genoeg, het kan altijd beter, altijd meer, altijd sneller. Op de sociale media laten velen zich van hun beste kant zien. Niemand weet echter dat er ook bij jou angsten zijn, twijfels, onzekerheden. Ook het lichaam moet eraan geloven: sporten tot je erbij neervalt. In de wereld van studenten is dit heel goed zichtbaar. Ik weet niet hoe het bij u zit, en of u veel last van deze druk hebt, maar het grijpt om zich heen als een vorm van kanker.

Het louteringsgraf in onze tuin is een uitnodiging om vanuit het besef van je eindigheid eens goed naar jezelf te luisteren. Wat drijft je? Waarop drijf je, wat is de kurk waarop je drijft in deze oceaan van mogelijkheden? Waar vind je vaste grond onder je voeten, met andere woorden wat geeft zin, wat geeft echt betekenis aan je leven? Melissa een van de studenten die in het graf lag vertelt dat voor haar de persoonlijke relatie met de mensen waar ze van houdt het allerbelangrijkste voor haar is. Dat beseft ze maar al te goed toen ze hierover nadacht in het graf. Niet het diploma, niet de prestatie, niet de ambitie en het aanzien, maar de liefde.

Ik vermoed dat wij in een samenleving functioneren waar niet alleen de druk hoog is maar ook de vragen naar zin en naar betekenis op de achtergrond zijn komen te staan. Ze vormen niet (meer) de kern van ons bestaan. Zeker voor de jongere generatie die nu opgroeit. Ze zijn nu misschien niet zo belangrijk meer omdat de wereld lokt. Wereldse verlokkingen nemen alle ruimte in: de mammon wenkt je toe, En de wereld lokt met bonussen, met prestatiebeloningen, met events, festivals. Hard werken en als je vrij bent uit je dak gaan. Feesten en nog eens feesten. Daarom zijn de dance-events zo populair. En als je moe bent is daar xtc. Maar stel nou dat je naast je werk, je studie, je relaties, je ontspanning niets anders hebt om voor te leven – geen verdere doelen?

En dat geldt niet alleen voor jongeren maar ook voor hen in mijn leeftijd bv. Bijvoorbeeld weinig of geen idealisme, geen zorgen om het klimaat, de toekomst? Of nog erger, stel dat je helemaal niks gelooft, dat je eerder nihilistisch bent. Dat je door wat er in de wereld plaatsvindt al je vertrouwen in de mens bent verloren? En dus maar inzet op genieten en pakken wat je pakken kunt. Eruit halen wat erin zit, het leven vieren en vieren. Zoveel en zo vaak mogelijk?

Wat echter als het een keer mis gaat? Als je niet krijgt wat je verwacht? Als de gestelde doelen in werk en studie niet worden gehaald, als de events, de vakanties, de feesten, de consumptie niet echt bevrediging geeft? Als je ziek wordt, moe, ook van jezelf en de druk die je jezelf oplegt? Als je geplaagd wordt door schuldgevoelens omdat je faalt, omdat je tekort schiet tegenover anderen en vooral tegenover jezelf? “Yes we can” luidt de slogan, maar nu even niet, nu even niet voor mij! Maar wat dan – als het zo fout gaat met je leven – niks meer onder controle?

En als er dan niks, maar dan ook niks innerlijks is om op terug te vallen? Een leegte in jezelf? Een gat, een zingevings-gat. Als geen enkele religie, geen enkel ideaal je draagkracht kan geven, een houvast, een bodem? Je kunt je zelf dan verdoven met drank en drugs of seks – de leegte maskeren. Maar wat levert dat op als je naar de langere termijn kijkt? Een depressie, een vallen in de leegte in jezelf, het gevoel van nutteloosheid? Zinloosheid van je bestaan. Dat besef kan als een hamerslag binnen komen. De mensen die de straat op gaan om te vechten voor democratie, voor inkomensgelijkheid, voor eerlijke beloningen, voor een goed klimaat  voor allen, ook een menswaardige toekomst voor de kinderen,  zij hebben nog een innerlijk houvast, een soort van kompas. Zoals Jezus bouwt op Gods Woord, op de richting die in dat geloven, dat vertrouwen op de barmhartigheid en liefde van God, aangeduid wordt. Een weg te gaan, een levensweg door de woestijn die de maatschappij soms is. Met als houvast, hoop, vertrouwen, liefde. Niet als theorie, maar als praxis.

Weet u wat ik persoonlijk aan de ervaring in het louteringsgraf heb overgehouden? Het idee dat ik niet zoveel in de hand heb, dat ik geen controle heb over mijn leven. Veel gebeurt er waar ik géén zeggingsschap over heb. Ik ben niet de baas. Ik beslis niet over mijn gezondheid en ook niet over de duur van mijn leven. We kunnen wel pogingen wagen, goed je best doen, gezond proberen te leven. We kunnen wel de moed erin proberen te houden, maar uiteindelijk heb je het niet in de hand. En als je het niet echt in de hand hebt, kun je jezelf misschien ook overgeven. Laat het maar gebeuren, God, de hemel, zoals de Taoïsten zeggen, heeft het goed met je voor. Als je luistert, als je jezelf durft toe te vertrouwen. Dat is ook de kern van de woorden van Jesaja.  Luisteren naar God. En handelen in die geest. Niet de mammon, maar het woord van God als leidraad. Ik denk dat ieder van ons krachtig is en sterk genoeg om de goede keuze te maken. En ook als de keuze verkeerd uitpakt, om dan op je schreden om te keren.  Metanoia heet dat mooi in bijbelse termen. Gods deur staat altijd open. Dus wat let ons om af en toe eens goed naar jezelf te luisteren en stil te staan?

John Hacking (10 november 2019)

Gelezen Jesaja 1,19-26 en Lucas 19,41-48

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.