Muziek als toegang tot de ziel

Zingen is voor Augustinus de hoogste vorm van bidden. Hij heeft een eigen theologie van het zingen ontwikkeld. ‘Cantare amantis est’ -zingen is een zaak van minnaars. Alleen wie liefheeft, kan zingen. Het zingen leidt de mens naar binnen, in het (lntimum domus meae’) – in het binnenste van mijn huis. Als je naar muziek luistert, komt de klank van de violen en cello’s van buiten op je af. Maar het zingen leidt je naar een innerlijke ruimte, waar jij je aangeraakt voelt, waar jij thuis bij jezelf, waar jij heel en gaaf bent. Als jij in deze innerlijke ruimte bij jezelf bent aangekomen en in deze innerlijke ruimte thuis bent, dan is een verslaving die de geborgenheid van het paradijs buiten zoekt, overbodig. Wie in contact komt met zichzelf, voelt in zichzelf iets wat deze wereld overstijgt en geborgenheid creëert midden in de chaos van deze wereld.

Anselm Grün, Boek van de levenskunst, Kampen 2003 (Lannoo/Ten Have)

Jaren geleden heb ik ervaren wat het zeggen wil om zo te zingen dat je thuis komt in je innerlijke ruimte. Dan voel je hoe de klanken als het ware een huis vormen waar je in kunt wonen. Maar als de muziek is afgelopen, als je gestopt bent met zingen gaat het leven weer zijn gewone gang. Maar de herinnering aan deze ervaring blijft. Ze is als het ware opgeslagen in je lijf. En als je eraan terugdenkt komt dit gevoel weer boven. Daarom, precies vanuit dit gevoel, kan ik me voorstellen hoe het voelt om je over te geven. Over te geven aan een werkelijkheid die groter is dan jezelf en die met verschillende begrippen kan worden geduid, zoals het oneindige, het sacrale, het transcendente. Niet iets buiten deze realiteit maar iets wat in deze realiteit zit opgesloten. Ware dit niet zo, dan was het ook niet ervaarbaar.

Maar er zijn meer manieren om iets van deze transcendente werkelijkheid in de dagelijkse realiteit te ervaren. “De mens ervaart zijn verbondenheid met alles en iedereen als hij de vergankelijkheid op zich in laat werken. Op die manier ziet hij zichzelf niet meer als een op zichzelf staand ding met een eigen lichaam en geest, dat zich constant tegenover andere zaken wil plaatsen”(denken vanuit zen-dogen op site juwelenschip.nl) Wat is er mooier dan te luisteren naar muziek die ook melancholiek kan stemmen, waar de vergankelijkheid als het ware door de klanken je leven binnen komt en waar jij als mens door kan worden geraakt? Natuurlijk er zijn veel vormen van muziek. Opzwepende muziek, muziek als arbeidsvitaminen (radiozenders op de bouwplaats die keihard worden afgespeeld), muziek tijdens optredens en festivals, muziek om op te dansen, klassieke muziek van moderne en oude componisten, volksmuziek, muziek om zelf te maken op je eigen instrument of met je eigen stem. Als je hierbij stil staat zie je pas hoe divers wij als mensen muziek kunnen maken en genieten. Misschien is muziek naast de taal die wij spreken de meest prachtige vorm om te communiceren omdat we er allemaal gevoelig voor zijn. Niet elke vorm van kunst heeft die potentie om je te laten raken. Zeker niet de kunstuitingen die vergezeld gaan van ingewikkelde verhandelingen om uit te leggen wat je ziet of wat je kunt ervaren. Die vormen van kunst spreken als het ware niet uit zichzelf maar hebben toelichting nodig en vooral ook een luisterend en welwillend oor dat graag tot zich wil nemen wat er wordt gepresenteerd. En smaken verschillen.

Eigenlijk zou ieder mens lid moeten worden van een koor. Politieke leiders die een avond in de week zich te buiten zouden kunnen gaan aan mooie liederen. Misschien veranderen ze dan, zijn ze minder gefocust op macht, aanzien en prestige. Minder op te behalen doelen in economie en soms in oorlogssituaties. Als je samen kunt zingen wordt de wereld anders. In plaats van fora waar politieke leiders vergaderen en waar soms bijna geen consensus mogelijk is omdat de belangen teveel verschillen, samen zingen in een gelegenheidskoor met een goede inspirator als dirigent. Iemand die de harten kan openen zodat uit volle borst gezongen kan worden. Liederen die binnenkomen, die je raken, waardoor je in vervoering kunt komen. Eens kijken wat het resultaat dan is van dergelijke bijeenkomsten. Of protestdemonstraties waar voor en tegenstanders samen gaan zingen. Actievoerders voor een beter klimaat, boeren, bouwvakkers en andere gegadigden samen laten zingen op het Malieveld in Den Haag. Niet een liedje, maar zeker een uur lang. Niks oproepen tot verharding en tot het krijgen van je eigen gelijk, maar zingen, laat je ziel maar eens gaan. Zing het uit, ook al je pijn en al je frustratie. Zingen opent de weg naar je ziel en zingen legt niet alleen je ziel bloot maar maakt ook contact met andere zielen. Samen gezongen is samen geleefd. Het is niet voor niets dat in alle grote en kleine religies muziek en zang kern zijn van rituelen. Zingen verbindt, meer dan woorden soms. Als zingen een vorm van bidden is, misschien wel de hoogste vorm van bidden zoals Augustinus stelt, wat let je dan om zo vaak als je kan, als je wilt om te zingen? Jouw gebed, jouw lied, trekt jou omhoog, weg uit de misère van je aardse bestaan dat vaak getekend is door zorgen, verdriet en pijn. Als je heel verdrietig bent kun je misschien niet zingen. Maar je kunt wel luisteren naar anderen die zingen, muziek die je raakt. Die je stemming verwoordt. Dat is een goed begin. Misschien is een zelf gezongen lied dan wel het resultaat, maar waarom haasten, waarom druk op de ketel zetten. Onderga maar eerst het lied van een ander dat je raakt. Wie weet of jou ziel dan mee wil klinken in deze melodie. Hoe vaak heb ik niet zelf een melodie in mijn hoofd, hoe vaak sta ik op en breng ik de dag door met muziek in mijn hoofd, met klanken, met woorden die door een lied binnenkomen? Misschien is daarom muziek wel de echte grond die ons draagt in ons leven en die ons verlangen zichtbaar maakt. Niet de gedachten die wij hebben, de emoties die wij in woorden en daden gieten. Misschien is dat een mooie uitdaging: luister eens naar de muziek die jou behaagt en kijk dan eens welk verlangen, welk diep verlangen hierachter schuilt. Als je daarnaar durft te luisteren, zul je merken dat je verlangen een goede gids is in dit leven. Anselm Grün zegt het al: “eerst stilstaan bij jezelf om te luisteren naar je verlangen. Vertrouw je eigen verlangen, daardoor zul je kalm en opgewekt worden”. Mooi toch!

John Hacking

22 november 2019

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.