Steun aan je geloof?

Smeken, bidden, vragen, de oorlog duurt voort…

In de krant staat dat veel jongeren lijden onder gevolgen van corona: eenzaamheid, stress, gebrek aan vrienden en gebrek aan contacten. De wachtlijsten bij de studentenpsychologen zijn lang en velen kloppen aan voor hulp. Maar voor eenzaamheid is de psycholoog meestal niet het juiste adres om aan te kloppen. Hij of zij kan je geen nieuwe contacten en vriendschappen bezorgen, dat zul je toch zelf moeten doen. Uiteindelijk komt het altijd op je zelf neer om stappen te ondernemen om uit een situatie te geraken die niet goed voelt. Burn-out klachten kunnen het gevolg zijn van je handelen waar de rek uit is, je herstelt niet meer van je inspanningen, de druk is te groot, het elastiek is geknapt. Je bent te ver doorgegaan in het oprekken van je grenzen en opeens is alle soepelheid verdwenen in je leven. Therapie kan je helpen zicht te krijgen op je leven, met name je ambities, verlangens en verwachtingen en met name op het feit hoe je de dingen aanpakt. Wat wil je bereiken of wat wil je misschien compenseren? Is er een gat in je leven, een gemis, dat je door je handelen, je acties wilt opvullen? Maar als er werkelijk een gat is, ontstaan door (vroegere) ervaringen die traumatisch zijn, dan is er eigenlijk geen enkele manier om dit gat op te vullen: de enige weg die je dan kunt gaan is een route met het gat. Dat wil zeggen, de weg inslaan waarbij het gat in je leven bij je blijft, het accepteren dat er een gat in je leven is, dat niet meer gevuld kan worden op de wijze die je misschien zou verlangen. Een gat geslagen in je leven door bijvoorbeeld het gebrek aan ervaren liefde kun je niet opvullen door hard te werken, door ambitieus te zijn en door weet ik wat al niet te ondernemen. Pas een nieuwe relatie met iemand waar je veel liefde aan kunt geven en waar je veel liefde van kunt ontvangen geeft nieuwe mogelijkheden en nieuwe gevoelens. Maar of de eerdere negatieve ervaringen daardoor weggenomen kunnen worden, ik betwijfel het. Je slaat nu een nieuwe weg in maar je neemt je oude ik mee en het is dan de kunst om de ervaringen van toen niet te laten overheersen. Kun je opnieuw worden geboren?

Als mensen niet gelovig zijn kijken ze soms met bewondering naar mensen die wel geloven. Soms denken zij dat deze gelovige mensen iets hebben en iets doen wat zij zelf missen. Zij kunnen zich uiten in gebed, zij vinden steun in hun geloof. Maar vanaf de buitenkant lijkt dit soms heel wat, maar als je vanuit de binnenkant kijkt zijn ook gelovige mensen soms heel onzeker, hebben ze helemaal niet zoveel steun aan hun geloof en wordt hun gebed niet verhoord. Samen bidden, samen in een viering je geloof belijden (in teksten, in liederen, in gebeden) kan steun bieden, kan je hoopvol stemmen, je vertrouwen doen groeien, maar het hoeft niet. God blijft de onbekende partner, God is niet iets, is geen persoon, waar je hoogte van krijgt, waar je vat op hebt. Al bid je tot je een ons weegt, als je verwacht dat er uit de hemel antwoord komt, kun je lang wachten. Deze verwachting van hulp uit de hemel, een antwoord op je vragen, is in mijn ogen een illusie. Tenminste als je verwacht dat dit direct, rechtstreeks zal plaatsvinden. In het evangelie staat: als je vraagt, zal je gegeven worden…maar meestal is dat toch op een heel andere wijze dan je had verwacht. Als je vraagt om een einde aan een ziekte, een einde aan je eenzaamheid, een einde aan de gruwelijke oorlog die nu in Oekraïne woedt, dan kom je bedrogen uit. Je kunt het wel vragen maar een antwoord zal nooit rechtstreeks de vervulling zijn van je wens. Met een andere bril op, dus niet vanuit een verwachting van een direct antwoord, maar met oog voor de omstandigheden waarin je verkeert, met oog voor de mogelijkheden die je zelf tot beschikking hebt (om er het beste van te maken) kan er een soort van antwoord doorschijnen in de werkelijkheid die je ondergaat. Je vraagt om het einde van de oorlog en er komen mensen op je pad die je moed geven. Je vraagt om het einde van een ziekte en je ontmoet mensen die je leren om het vol te houden en er het beste van te maken. Je voelt je eenzaam en je wordt uitgenodigd om als vrijwilliger voor anderen iets te betekenen. Het antwoord, als er al een antwoord komt, komt altijd via een omweg, via een onbekende weg. En daarvoor heb je vaak een andere, een nieuwe bril nodig. Blijf je vast houden aan je eigen bedachte en gewenste antwoord, krijg je het meestal nooit. De dichter Xavier Villaurrutia beschrijft dit gevoel van niet gehoord worden, van worstelen, struikelen, smeken en bidden zo in dit gedicht:

Plegaria

Man âme a peur comme une femme.

Voyez ce que j’ai fait, Seigneur …

MAETERLINCK

Ml MANO está cansada de pedir,

ha recorrido ya todas las puertas,

se ha abierto en los umbrales al huir

las golondrinas, y cuando las muertas

aguas de los canales parecen revivir …


Mis pies no quieren ya peregrinar,

de todos los guijarros han sufrido la herida,

están tan destrozados que se niegan a andar ..

Al fin, aun cuando inmóvil, siempre será la vida

un continue, un cansado, un cruel peregrinar.


– ¡Oh Dios! Dale a mi mano valor para extenderse.

Cuida de las heridas de mis pies desgarrados,

y sabré mendigar por entre los sembrados

cuando las hojas altas empiecen a mecerse …

Xavier Villaurrutia

Bittgebet

Mon âme a peur comme une femme.

Voyez ce que j’al fait, Seigneur …

MAETERLINCK

MEINE HAND ist müde vom Bitten,

sie hat an alle Türen geklopft,

sie hat sich auf allen Schwellen geöffnet,

als die Schwalben flohen und als die toten

Gewässer der Kanale wiederaufzuleben schienen ..


Meine Füße wollen nicht mehr pilgern,

sie haben Verwundungen durch alles Geröll erlitten,

sie sind so zerfetzt, daß sie sich weigern zu gehen …

Schließlich, wenn auch reglos, wird das Leben Immer

ein fortlaufendes, ein müdes, ein grausames Pilgern sein.


– Mein Gott! Gib meiner Hand den Mut, sich auszustrecken.

Heile die Wunden meiner zerfetzten Füße,

und ich werde zwischen den Ackern zu betteln verstehen,

wenn die hohen Blätter zu schaukeln beginnen ..

Vertaling: Curt Meyer-Clason


Veel vluchtelingen uit Oekraïne zullen de woorden van dit gedicht kunnen onderschrijven. En ook de vluchtelingen uit Syrië en Afghanistan, uit een aantal Afrikaanse landen waar oorlogen woeden en waar mensen worden onderdrukt. De Oeigoeren in China, de Rohinya uit Myanmar, slachtoffers van onderdrukking door een meedogenloos regime dat geen diversiteit in geloven of in opvattingen toestaat. En op tal van andere plaatsen in deze wereld waar journalisten worden vermoord omdat ze corruptie, landroof, marteling aanklagen. Omdat ze niet meelopen in de beeldvorming van de dictators die hun volk hersenspoelen met leugens en halve waarheden. Regimes van niets ontziende moordenaars (KGB e.a.), nu in levende lijve aan het werk in Oekraïne, die onervaren soldaten de dood in jagen onder het mom van een oefening of een bevrijdingsactie. En die huurlingen (de groep Wagner) en andere oorlogscriminelen inzetten (zoals Tsjetsjeense moordenaars die in hun eigen land tallozen hebben vermoord, uitgeroeid, geknecht) om maar zoveel mogelijk burgers te doden als vergeldingsactie en als vorm van terreur om de oorlog te beïnvloeden. Bombardementen op theaters, scholen, ziekenhuizen en treinstations en dan maar roepen dat alleen militaire doelen worden aangevallen en dat het allemaal leugens zijn, die tv- beelden, in scene gezet door het aangevallen land zelf. Alsof Oekraïne honderden eigen burgers doodt om de publieke opinie te beïnvloeden. Hoe cynisch en hoe wreed kun je zijn om dergelijke kost aan je eigen Russische publiek, je eigen landgenoten voor te schotelen, terwijl de waarheid en het vertellen van die waarheid als burger je 15 jaar cel kan opleveren of verbanning naar een strafkamp. Het schaamteloze liegen, het onverbiddelijk bombarderen van steden, het totaal verwoesten van plaatsen ongeacht het aantal doden, daarbij met de steun van het opperhoofd van de Russisch Orthodoxe kerk, die heel veel geld heeft ontvangen in de afgelopen jaren om kerken met gouden koepels te bouwen, wordt gepresenteerd als een ‘christelijke beschavingsopdracht’. Deze claims en deze vorm van christendom vind ik walgelijk en staat haaks op alles wat ik onder geloven en onder christendom versta. Walgelijk vind ik ook de Nederlandse politici die als Russische trol (dus ook betaald) het geluid van Poetin in ons parlement en in het Europese parlement verkondigen. Zij zijn onderdeel van de schijnwaarheden die door het Kremlin worden verkondigd om de westerse democratieën te ondermijnen. Ze doen daar gretig aan mee. Dat kan niet anders betekenen dat ze in dienst zijn van deze dictator en dat ze daardoor ook landverrader zijn. Waarom worden landverraders in ons parlement gedoogd? Waarom niet grondig onderzocht en geweerd?

Velen voelen zich machteloos, velen zijn kwaad, zijn gefrustreerd door deze onmenselijke oorlog. Velen, jong en oud, kunnen de beelden op tv niet meer verdragen en slapen slecht als ze s ’avonds laat nogal allerlei journaal berichten kijken. Veel studenten uit Rusland schamen zich diep voor hun land. In contacten met hun familie worden ze soms niet geloofd als ze over de oorlog praten die hun land voert en de slachtoffers die vallen, de verwoeste steden, de onmenselijke strijd. Zonder contact tot internet en alternatieve media bepaalt de staatspropaganda van het Kremlin het beeld. En de herhaling van leugens maakt het er niet beter op. Veel studenten uit Oekraïne proberen de moed erin te houden, bellen met hun dierbaren en hopen soms tegen beter weten in op het beste. Studenten vluchten in hun studie, (sommigen tot 80 uur in de week), in werkzaamheden, in activiteiten. Daardoor zijn ze een beetje afgeleid. Hoeven ze niet aan de oorlog te denken en aan de gevolgen voor hun naasten in oorlogsgebied. Maar ook dan is het zwaar om je verstand erbij te houden en niet te worden afgeleid. Roepen de beelden machteloze woede op, verschrikkelijke onmachtsgevoelens en haat. Helpt bidden dan? Vind je steun in je geloof? Soms is er niks, maar dan ook niks anders dat nog een beetje zou kunnen helpen, maar ook dan klinkt er vaak teleurstelling, wanhoop en verdriet in door. De wens dat de oorlog stopt wordt niet verhoord, het lijden gaat door, dag in, dat uit. Al weken lang. Hoe houd je deze spanning, dit geweld, deze onmacht vol? Steun aan elkaar, uitwisselen van gevoelens, gesprekken, het kan helpen. En alles gaat wennen, ook het geweld. Na enkele dagen gaat het leven verder, gekleurder, door andere emoties getekend, maar het gaat verder. Je past je aan. Je zoekt een weg in al die heftige emoties, je sluit je wat meer af, je kiest ervoor om niet alles binnen te laten komen. Je gelovig uiten is ook vaak een confrontatie, de confrontatie aangaan met je verlangens, je hoop, je vertrouwen, je bidden dat niet wordt beantwoord. Je legt je verwachting bij God maar die antwoordt niet. Dat kan het nog zwaarder maken. Geloven als antwoord op moeilijke situaties is dus maar een halve waarheid. Soms is het daardoor extra moeilijk omdat de hemel zwijgt. Er zijn geen makkelijke antwoorden, er zijn geen eenvoudige antwoorden op complexe vragen. Wat populisten ook roepen, ze zijn niet de Messias, ze hebben niet de antwoorden, en je bent al helemaal niet veilig onder hun vleugels. Ze verkondigen vrede en voeren oorlog, ze beloven gouden bergen en brengen armoede voor velen, ze worden zelf stinkend rijk en anderen mogen hun leven opofferen voor volk en vaderland, waar ze in feite geen fluit om geven. Allemaal show voor de Bühne, voor de goedgelovigen die in hun leugens trappen en die zich slachtoffer voelen en daarom gered moeten worden, al is het door een charlatan. Hoe dom kun je zijn, hoe kortzichtig, hoe bekrompen en hoe egocentrisch dat je dergelijke types op hun woord zou geloven. Tijd om wakker te worden. Tijd om ernaar te handelen en de goede politieke keuzes te maken en je handen uit de mouwen te steken om met woord én daad te helpen waar een naaste medeburger je nodig heeft. En al moeten we wat luxe inleveren, daar is nog nooit iemand van gestorven. Ook jij kunt een (onverwachte) stem uit de hemel zijn.

John Hacking

11 april 2022

Bron:

Villaurrutia, Xavier, Sehnsucht nach dem Tod. Nostalgia de la muerte. Sämtliche Dichtungen spanisch / deutsch. Übertragen von Curt Meyer-Clason, Aachen 2007 (Rimbaud), p. 42-43