honger en seks

De meeste zoogdieren kennen dit: honger en seks. Bijna alle dieren zullen honger kennen. De drang om voedsel te zoeken. Ook aan de mens is dit niet vreemd. Maar toch is het typisch dat in de ontwikkeling van het leven op aarde de mens zich ontwikkeld heeft tot een wezen dat meer behoeftes heeft. Natuurlijk, warmte, geborgenheid, veiligheid, contact, dieren hebben dat net zo goed nodig, maar ze schrijven geen boeken en bouwen geen kastelen, steden en leggen geen vliegverbindingen aan, of ze willen niet naar de Maan of naar Mars.

Daarom vraag ik mij af wat er in de evolutie is gebeurd dat mensachtigen of aapachtigen, hun vacht verloren waardoor ze behoefte kregen aan kleding. Was het een genetische afwijking? Of zijn we als mensen er altijd al geweest als een species dat naast de aapachtigen tot ontwikkeling kwam? Vachtloos omdat in de warmte geen haren nodig waren? Maar waarom hebben apen in Afrika dan wel een vacht? Het moet dus een genetische afwijking zijn geweest. En de verkleuring, van zwart naar blank, een aanpassing aan het klimaat in een andere landstreek? Maar al deze kenmerken zijn eigenlijk nog biologie, buitenkant van het lichaam. Nog fascinerender vind ik het feit dat wij mensen een beeld van ons zelf hebben en van de wereld waarin wij bleven: een zelfbeeld, mensbeeld en een wereldbeeld. Beiden hangen nauw met elkaar samen.

De ontwikkeling van de taal heeft het mogelijk gemaakt mensbeeld en wereldbeeld te communiceren met elkaar. Misschien is het feit van de dood en het sterven wel van doorslaggevende betekenis geweest dat er rituelen zijn ontstaan om dit gebeuren een plek te geven in het leven. Honger en seks konden binnen een groter verband een plek krijgen, niet alleen als driften maar vooral ook opgeladen met nieuwe betekenissen. Sjamanisme, het interpreteren van dromen, visioenen, genezings- en heelmakingsrituelen, omgaan met de dood, rouwrituelen, geboorterituelen en relatierituelen krijgen allemaal een plek in een nieuw wereldbeeld dat langzaam gestalte krijgt.

Wereldbeeld en zelfbeeld leiden zo tot nieuwe vormen van leven die wij beschaving kunnen noemen. Wij worden in staat om de wereld naar onze hand te zetten en met de toegenomen mogelijkheden en kennis maken wij zelf een sprong naar de sterren. Onze telescopen verkennen de ruimte, onze eerste raketten brengen ons naar de Maan en misschien binnenkort naar Mars en verder. Science fiction schept vergezichten van een bevolking van het heelal. De aarde is niet meer onze beperking. Zij is het startpunt, het opstapje om verder te kijken en te ontdekken. We worden kunstmatig omdat we een kunstmatige samenleving scheppen om te overleven in een mensvijandig heelal. Als we de aarde willen verlaten nemen we onze menselijke en afhankelijke natuur met ons mee.

Maar misschien gaat de evolutie wel zover dat we chemisch en mechanisch aanpasbaar worden, dat we onze biologische constitutie, onze honger en seks, onze andere verlangens niet meer echt nodig hebben om te overleven. Geen echt genetische variatie veroorzaakt door een toeval in de natuur, maar door menselijk ingrijpen misschien? We manipuleren ons lichaam zover dat het aangepast raakt aan de nieuwe situatie. Kan dat? Ik vermoed van wel. Wordt het daarmee beter? Ik durf er niet op te hopen. Want het klinkt nog teveel als een utopisch sprookje.

John Hacking

1 maart 2013