Challenge and comfort – comfort and challenge

Grote bedrijven en ook de persorganen maken meer en meer gebruik van firma’s die data verzamelen over het internetgedrag van de bezoekers van hun site. Zo kunnen zij, zo is de redenering, hun producten afstemmen op hun publiek en raken zij op de hoogte van de voorkeuren en wensen van de bezoekers. Het is een vorm van het “u  vraagt, wij draaien principe”. In de nieuwsvoorziening is dit een gevaarlijke ontwikkeling omdat het nieuws niet meer onafhankelijk wordt gepresenteerd als datgene dat zich aandient maar men houdt rekening met de receptie van de ontvanger van dit nieuws. Het is dan eigenlijk ook geen nieuws meer, maar “ouds” in een ander jasje. Het perspectief is aan het verschuiven. Nu kennen we natuurlijk al langer het fenomeen dat nieuws “gemaakt” of gemanipuleerd nieuws is. Dictaturen maken daar dankbaar gebruik van. Zij bepalen wat de ontvanger wel en wat niet te horen en te zien krijgt. Zo houden ze het volk onwetend en dom. Internetcensuur is ook in onze dagen nog schering en inslag in China als het bijvoorbeeld over Tibet en mensenrechten gaat.

Maar wat gebeurt er nu als persorganen teveel hun oren laten hangen naar hun publiek en zo de bezoekersaantallen op hun websites willen verhogen? Dan presenteren zij leuke, amusante, spraakmakende en andere zaken die aantrekkelijk zijn. En hoe meer ze de voorkeuren kennen van hun bezoekers hoe meer aanpassing. Misschien komt er wel een moment dat een grote censor bepaalt wat wel en wat niet aantrekkelijk genoeg is voor de lezers. We zijn dan terug in de middeleeuwen waar de Roomskatholieke kerk toestemming gaf of onthield bij het lezen van bepaalde boeken. De pers en ook de bedrijven die zo inspelen op de behoeftes van hun klanten willen enkel “comfort” bieden, vertroosting en afleiding. Uitdaging, “Challenge”, ontbreekt meer en meer want dat leidt tot onoverzichtelijke en oncontroleerbare zaken. Ook in de religies die bezig zijn met het formuleren en gestalte geven van het geloof van de volgelingen wordt met die vraag geworsteld. Religies geven bij uitstek al eeuwenlang een vorm van troost, “comfort”, als het leven tegenzit en de individuele mens wordt overweldigd door grote problemen, grote vraagstukken en rampen. Ziekte, dood, onheil, oorlog, geweld, al deze zaken schreeuwen om troost voor de slachtoffers ervan. Religies slagen daar ten dele in als de volgelingen in direct contact troost willen bieden aan de slachtoffers. Aan mooie praatjes heeft hier ook niemand iets. Handen zijn gevraagd en ogen die je aankijken, monden die met je spreken. Beloftes van een toekomstig paradijs of een hemel waar het na alle ellende goed toeven is, lossen niet zoveel op. Dat blijft gelovige fictie, een wensdroom hoe hard er ook naar verlangd kan worden. Hoe velen zich ook door deze wensen laten leiden in hun gedrag als hun wordt wijsgemaakt dat het paradijs op hen wacht als ze zichzelf als martelaar toewijden aan het geloof. Meestal kost dat veel extra onschuldigen het leven als een zogenaamde martelaar zichzelf opblaast in een gebouw of voertuig. De ramp na de aanslag op 9/11 is er een schrijnend voorbeeld van.

Maar religies hebben nooit onder stoelen of banken gestoken dat naast “comfort” ook “challenge” een belangrijke taak is. Als je je wilt toewijden aan een geloof kost dat iets. Dat is nooit gratis, er word wat van je gevraagd. Niet jouw voorkeuren, jouw stemming staat centraal, nee, een stuk opoffering is er voor nodig. Het opzij zetten van je eigen wensen en ideeën en soms doet dat pijn omdat je niet automatisch overtuigd ben van de voordelen van deze uitdaging. Pas als je de uitdaging aanneemt en je gelovige weg gaat volgen zul je merken wat er op je pad komt. Voldoen aan de bijbelse geboden veronderstelt dat je jouw preoccupaties relativeert en soms opzij zet. Heb oog voor je naaste, heb hem lief, is absoluut moeilijk, zeker als je deze naaste niet als naaste beschouwt omdat hij of zij andere opvattingen en een andere levensstijl erop na houdt. Als je in de voetsporen van Jezus wilt treden om het maar in christelijke termen te zeggen moet je gaan leren luisteren naar de wil van de Vader en niet je eigen wil voorop stellen. Ik kan me zo voorstellen dat de martelaren in spé voor hun geloof er ook van overtuigd zijn dat hun terreurdaad een uiterste uitdaging vormt en zelfs nog dat zij van mening zijn dat ze hiermee de wil van God of Allah denken te vervullen. Maar er bestaat een klein maar allesbepalend onderscheid tussen geloof als uitdaging, Gods gebod als “challenge”en denken dat je zijn gebod vervult door zelf maar het heft in handen te nemen van een wraakzuchtige God, of met andere woorden, zelf voor God te spelen. Uitgedaagd worden door de geboden om deze te vervullen ook al gaat het tegen je voorkeuren in, is altijd nog iets anders dan voor God spelen in een wereld van tegenstellingen. Als je graag voor God wilt spelen, als je graag oplossingen aandraagt en uitvoert in naam van God heb je het toch niet echt begrepen. Het is niet je taak, het is niet je rol en het lost niets op. De wereld is te groot en te complex om haar te verdelen in goed en kwaad, in wit en zwart. Je bent geen God en je zult er nooit een worden. En er is ook geen paradijs waar Allah, God of wie dan ook, martelaren voor het geloof die zichzelf hebben opgeblazen hartelijk zal ontvangen en weer aan elkaar zal lijmen. Dit voorbeeld van “challenge” komt niet in de Koran en ook niet in de bijbel voor. Dan heb je het gewoon niet goed begrepen en heb je jezelf een oor laten aannaaien door je religieuze leider die zelf niet zo gek is om een bomgordel om te doen. Daarvoor heeft hij andere naïeve domoren die zich dit, deze uitdaging, laten aanpraten.

Onze samenleving zit vol met vormen van troost en uitdaging. De reclame maakt er handig gebruik van, de toeristenindustrie, de consumentenmarkt, de kunstsector, het onderwijs, clubs die geld willen werven voor een (goed) doel, loterijen, je kunt het zo gek niet bedenken of het komt wel ergens terug. Ook de aandelenmarkt presenteert zich als uitdaging met op het einde troost als de aandelen flink zijn gestegen. De economie moet en wil groeien, dat is een en al uitdaging. Groei en de wens om te groeien, in welke sector ook, is bij uitstek een vorm van “challenge”. Meer en beter willen presteren, je wordt er mee dood gegooid en mensen maken zichzelf gek en kunnen niet meer relativeren. Uitdagingen veroorzaken burn-out, stress, depressie en zelfmoord. Mensen schrijven zichzelf af omdat ze niet meer aan het beeld van presterend wezen kunnen beantwoorden. Ze zoeken troost in drank, drugs en soms in een zelfgekozen dood. Uiteindelijk gezien is dit voorbarig. Dood ga je toch een keer en waarom dan niet wat meer zelfrelativering, wat meer loslaten, wat meer uitdaging en wat meer troost zoeken in dingen die je echt goed doen? Je kunt het aangeven naar anderen toe wat je nodig hebt, maar nog meer kun je dat doen naar je zelf. Accepteren wie je bent, wat je kunt en wat je zou willen afhankelijk van je mogelijkheden. Een beetje realisme is dus gevraagd, een beetje balans tussen uitdaging en troost, tussen moeite doen en genieten. Als je hier alles naar gaat kijken ben je al flink op weg. Dan laat je jezelf ook niet meer zo gek maken. Dat is alleen maar vrijheid, gewonnen vrijheid.

John Hacking

9 september 2014