Nog zonder naam…over identiteit en idealen

 

Wie je bent en wat je wilt zijn kunnen we meestal niet direct beantwoorden. Soms moet je een leven achter de rug hebben om hier een bevredigend antwoord op te geven. Bevredigend in de zin van dat je een soort van vrede hiermee hebt, dat het zo goed is, dat de weg die je hebt afgelegd uitgekomen is bij een resultaat waar je mee kunt instemmen. Je merkt het: zelfkennis, reflectie over wie je bent en wie of wat je wilt zijn vraagt tijd, vraagt betrokkenheid en vraagt om een taal om die werkelijkheid uit te drukken. In feite zijn deze zinnen nu allemaal omtrekkende bewegingen die om de kern heen draaien en die niet linea recta wijzen op die kern met een omschrijving. Kan dat trouwens wel, zeggen dat ben ik en dat wil ik zijn? Hoever sta je af van jezelf om ook kritisch naar jezelf te kunnen kijken? Hoe diep kun je graven in je zelf om zo nieuwe schatten boven te halen die misschien in je binnenste, in je ‘schaduw’ verborgen liggen? Als ik spreek over schaduw betekent dat ook dat dit begrip zoals dat bij de psycholoog Carl Gustav Jung voorkomt, een duiding is van de verborgen kanten van jezelf. En als die kanten er zijn, hoe zou je dan ooit een volledig en goed beeld van jezelf kunnen schetsen? Laat staan er mee samenvallen?

Deze week organiseren wij tijdens de Radboud Wellbeing Week (8-12 oktober 2018) op de campus van de Radboud Universiteit te Nijmegen een Time Out Project. Vier uur alleen doorbrengen in een glazen huis. De telefoon gaat in een kistje dat op slot zit. Studie- en werkgerelateerde boeken zijn verboden. Literatuur, poëzie mag wel en ook schrijven en schilderen. 10 mensen, studenten en medewerkers zitten deze week in het glazen huis en de voorbijgangers kijken toe en ontdekken dat een dergelijke Time Out ook goed voor hen zou kunnen zijn. Niet voortdurend weg van jezelf leven, via je activiteiten die je opslokken, de werkdruk en studiedruk die steeds op de achtergrond meespeelt, niet voortdurend weg van jezelf omdat je je telefoon niet los kunt laten. Voor velen is dit een uitdaging. Velen merken op dat ze voortdurend een druk voelen om te moeten presteren. Het is verboden om te falen. Falen is niet alleen gezichtsverlies maar ook kan het tot minderwaardigheid leiden. “Ik voldoe niet, ik ben niet goed genoeg, ik kan het niet, ik ben niks waard”, etc. Bij sommige studenten kan dit tot depressieve gevoelens leiden en zelfs tot de keuze om eruit te stappen. 

Het is de tragiek van ons modern onderwijssysteem dat de ‘klanten’ het onderwijs niet meer beleven als een kans tot zelfverrijking maar het eerder ervaren als een druk om te presteren om zo mee te tellen in de maatschappij. Geen prestatie, dan ben je afgeschreven, waardeloos, van nul en generlei waarde.

Natuurlijk is dat grote kolder. Maar maak dat een student eens duidelijk die niet over zijn gevoelens spreekt, die deze emoties en waardering van zichzelf niet op tafel legt maar doorgaat, piekert, slechts slaapt, de boel probeert te verdringen en voor zijn/haar gevoel verder weg zinkt in het moeras van nietigheid, nutteloosheid en overbodigheid. Waarom zou je falen als je tentamens niet haalt, ben je dan een minder mens, minder goed, tel je dan niet meer mee? Het is maar een tentamen, het is maar een mogelijke studie. Misschien studeer je wel omdat je denkt dat het moet maar je hebt er geen persoonlijke binding mee. Het raakt je niet, je voelt geen inspiratie, het laat je in wezen koud maar je doet het omdat je denkt dat het moet en dat zo later een baan zeker gesteld kan worden. Vreemd toch, leven, studeren, werken zonder bezieling. Waarom zou je? Wat win je ermee?  

Okee, een tijdje kun je dat wel volhouden, maar als je verdere leven er ook zo komt uit te zien? Werken omdat je eenmaal geld nodig hebt en meer levert het niet op? Dat is het beste recept voor een toekomstige Burnout. Als er tegenslagen plaatsvinden verlies je helemaal te motivatie en als je dan extra je best moet gaan doen is er geen bron waar je uit kunt putten. Uit je tenen kun je je plezier in het werk of de studie niet halen. Dat moet ergens anders vandaan komen. 

Verrijkt de studie jou? Of kost ze alleen maar energie en blijf je met een kater achter? Dat is een simpel kriterium. Niet dat het leuk of minder leuk is, dat is veel te vaag en veel te afhankelijk van stemmingen. Stel dat je van aard lui bent en daarom liever niks doet of zo weinig mogelijk. Als je dan aan de bak moet kost dat extra energie want je moet ook nog je luiheid bestrijden. Raakt je een studie, roept het je interesse op, je belangstelling, voel je je aangesproken door de thematiek en de methodes, word je er van binnen warm van, dat wil zeggen je krijgt er energie van, zin om verder te zoeken, te verdiepen, te investeren, dan weet je dat je op de goede weg zit. Soms moet je extra investeren om deze diepere laag op het spoor te komen. Elke studie heeft wel iets verlokkends, iets wat je aan kan spreken, maar misschien is dat wel om het even. Misschien is niet de studie het probleem maar jouw instelling en betrokkenheid. Als je blijft afwachten of iets leuk is, kun je wel inpakken. Een stuk chocolade eten – dat is leuk – als je chocolade lekker vindt. Maar dat is wat anders dan geraakt worden. Om te ontdekken wat jou kan raken moet je misschien eerst een beetje puin ruimen: je eigen oordelen en waardeoordelen, je waardes een kritisch tegen het licht houden. Waarom leef je en waarom wil je eigenlijk leven? Wil je iets bijdragen aan de mensen en de maatschappij en wat dan? Waar loopt je hart van over? Dat kan net zo goed een studie als een ‘hobby’ zijn, iets waar je goed in bent en wat je energie geeft. Dat kan ook kunst maken zijn, muziek, kortom alle creatieve mogelijkheden die er zijn om je te uiten of om iets uit te drukken waar je vol van bent. Misschien ben je wel een regisseur in de dop, of een tuinier die planten kweekt en veredelt, misschien ben je wel een prima communicator, een docent die vol passie over zijn vak kan spreken. Als je zo eens naar jezelf probeert te kijken: wat zijn je dromen, wat je idealen, wat je verlangens en welke prijs ben je bereid te betalen om deze weg in te slaan, dan kom je een stuk verder. Mooi is nou dat je het eigenlijk nu nog niet definitief hoeft te weten, dat je er een heel leven over kunt doen om dichterbij te komen. Als je je intuïtie probeert te volgen in plaats van zelf opgelegde eisen, als je vrijheid en diepgang prefereert boven ambitie, status en uitstraling, als je kijkt waar je warm van wordt in plaats van waar je rijk van wordt, dan kom je misschien in beweging. 

Wie je bent, waar je vandaan komt en wat je allemaal kan, de tijd zal het leren. Geef jezelf die ruimte, die levenstijd en zet je zelf niet zo onder druk. Dat levert helemaal niets op. Hoe meer druk hoe minder je bij jezelf kunt blijven. Je raakt zo meer en meer jezelf kwijt. Dat is zonde.

Als je vanuit het perspectief van de fysica eens naar jezelf zou kunnen kijken ontdek je misschien nog iets heel anders. Dat dacht ik vanmiddag op de fiets naar huis. Vanuit de natuurkunde zijn we verzamelingen atomen. In een typische constellatie, maar ook in een unieke combinatie. Jij bent die je bent en je bent zo oud als de kosmos zelf want jouw bouwstenen, de atomen zijn dezelfde. Dat is toch prachtig als je leert beseffen dat jij zou oud bent als de kosmos en dat jouw verschijning een unieke verschijning is in dit heelal. En als je er straks niet meer bent, zoals je nu bent, dan ga je toch verder in nieuwe verschijningen – welliswaar op atomair niveau, maar toch.

Dus wat zou je je druk maken om een naam, om een identiteit, over een uitstraling, over een prestatie, over een tentamen dat je niet hebt gehaald. Geef jezelf ruimte en neem die ruimte, want niemand anders is in staat om jou die levensruimte voor jezelf, dicht bij jezelf te schenken.

John W H

9 oktober 2018

IMG_2890