Tijd van je leven

Volgens de Koreaanse Duitse filosoof Byung-Chul Han hebben we tegenwoordig geen andere tijd meer dan de tijd dat we werken, arbeidstijd. Alles staat in het teken van werk en alle tijd waarin we niet werken is een vorm van rust om daarna weer hard aan de slag te kunnen gaan. “Hard aan de slag kunnen gaan”, hiermee is het allemaal samengevat. Alsof ons leven ervan afhangt. Pauzes, rustmomenten in de vorm van ‘mindfulness’, yoga, wandelen, die ontspanning moeten geven zijn in feite tussenfases tussen de verschillende tijden dat je aan het werk bent. Van de week hoorde ik dat een student aan een Amerikaanse universiteit afsprak om met vriendinnen samen een film te bekijken op tv. Maar iedereen nam ook studieboeken mee, om te studeren tijdens de reclames in de film. Geen tijd mocht er verloren gaan. Dat tekent onze huidige tijd: tijd is geld, tijd is kostbaar, tijd moet nuttig worden ingevuld. En als er al rustmomenten worden gecreëerd is het om te voorkomen dat je terecht komt in een burn-out over andere vorm van overspannenheid. Han schrijft dat de huidige prestatiemaatschappij de tijd gijzelt. De tijd wordt gekoppeld aan arbeid. De prestatiedruk schept vervolgens de druk dat alles sneller moet, alles moet meer en beter. Deze prestatiedruk zet je onder psychische druk, een vorm van pressie die de ziel uit je leven haalt. Zielloos lijk je dan meer op een zombie. Burn-out is dan volgens hem ook niet een arbeidsziekte, want arbeid werk niet noodzakelijk destructief, maar een prestatieziekte. Het is niet het werk als zodanig, maar de druk om te presteren, een neoliberaal principe, dat de ziel ziek maakt.

De tijd dat we werken kleurt niet alleen onze vakanties maar ook ons slapen volgens Han. Daarom slapen we zo onrustig want we zijn ook s ’nachts nog met ons werk bezig. Langzaam doen, afremmen van het tempo, is op zich nog geen alternatief voor deze ervaren prestatiedruk. Want afremmen van het tempo is slechts symptoombestrijding, het heft het probleem van de prestatie druk niet op. Niet vertraging maar een tijdrevolutie is volgens Han nodig om tegenwicht te bieden tegen de prestatiedruk in deze neoliberale samenleving waarin authenticiteit, prestatie, ambitie, slagen, schitteren, “yes we can”, hoog in het vaandel staan. In de beleving van de tijd als ik-tijd kan er voortdurend geschipperd worden. Het is de tijd die ik neem voor mezelf, de tijd die ik vrijwillig besteed, inzet, ten bate van mij zelf en de prestaties die ik wil leveren. Daarvan heb je onder prestatiedruk nooit genoeg, het werk komt nooit af. Die ik-tijd staat voortdurend onder druk, het moet sneller en het moet beter. Ook de wijze waarop je jezelf hiermee en hierin manifesteert kan altijd beter en mooier. In de ik-tijd draait het individu om zichzelf – een narcistisch cirkelen om het eigen ego. “Kijk eens hoe bijzonder ik ben, hoe authentiek, kijk eens wat ik allemaal kan, wat ik allemaal heb, kijk eens hoe goed het mij gaat, en dat allemaal op eigen kracht”. Dit soort slogans en getuigenissen vormt de inhoud van veel berichten op sociale media. Maar het is een ik dat, als de dingen niet lopen zoals ze zouden moeten lopen, terecht kan komen in een diepe depressie, want opeens lukt alles niet meer. In een van de Duitse kranten legt een vrouw, manager en moeder getuigenis af van wat haar is overkomen. Ze nam altijd heel veel taken op zich, zij wilde overal goed presteren, maar ze werd ook voortdurend belaagd door schuldgevoelens, door een gevoel van tekort schieten, zoals als manager, en misschien nog meer als moeder van haar kinderen. Dat ging een hele tijd goed, totdat ze op een moment helemaal niks meer kon: een soort van katatonie. Ze was helemaal verstard. Ze had te lang geteerd op haar energie, te weinig gerust, teveel geïnvesteerd, en te weinig gerelativeerd. Het schuldgevoel was er mede de oorzaak van dat ze harder liep dan ze kon lopen. Maar opeens was het over en uit. Daarna heeft het meer dan een jaar geduurd dat ze weer een beetje normaal kon functioneren.

Byubg-Chul Han pleit voor een tijdrevolutie. Niet de ik-tijd moet centraal staan, maar de tijd van de ander, de medemens, de tijd die ik geef en die ik besteed aan de relatie met de andere mens. Die tijd als gift aan de ander laat zich niet versnellen, laat zich niet onder druk zetten, en ze onttrekt zich aan prestatiedruk en efficiëntie-eisen. Maar in de neoliberale maatschappij is de tijd als gift volledig afgeschaft. Tijd is geld en alles wat je zomaar geeft, weggeeft, en wat niet in materiële componenten als geld is uit te drukken, wordt als zinloos ervaren, weggegooide tijd. We zien dat in de zorg voor de kwetsbare mens, in het onderwijs, in de handhaving van de orde door de politie, alles wat niet uit te drukken valt in economische waarde wordt weg bezuinigd. Er is geen ruimte meer voor menselijkheid, voor gratis tijd die je aan een ander besteedt. De ik-tijd maakt jou eenzaam, isoleert je, de tijd die je aan de ander besteed schept gemeenschap, zo Han. Dat is pas echt goede tijd. Net zoals de tijd die je samen doorbrengt bij een feest, het samen vieren en genieten, de tijd die je neem om goed te feesten en je er goed op voor te bereiden, net als het ondergaan van een ritueel, een religieus gebeuren, een viering. Dat kun je niet versnellen, daarin word je niet afgerekend op prestatie en efficiëntie.

Je hebt maar een lichaam, een leven, een levenstijd. Hoe gek ben je dan als je slaaf wordt van je werk, hoe gek ben je als je al je tijd in dienst stelt van je baas die er alleen maar financieel beter van wordt, en jij geestelijk armer? Hoe dom kun je zijn als je dit laat doorgaan, een leven lang?

John Hacking

24 oktober 2019

Bron:

Alles eilt, in: Byung-Chul Han, Kapitalismus und Todestrieb. Essays und Gespräche, Berlin 2019, (Matthes & Seitz), Pag. 102-106

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.