Wind – ijdelheid – ijlheid

 

Ijlheid en ijdelheid van het bestaan

Een student vertelde dat hij het “heden” ervoer als iets heel duns. Hij had het gevoel meer in het verleden en in de toekomst te leven. In het “hier en nu” was hij voortdurend bezig met “morgen wordt het beter, als ik nu maar goed mijn best doe.” Wat is hier aan de hand? Waarom is gisteren en morgen belangrijker dan vandaag, waarom is er geen rust in de ervaring van het nu, waarom alle aandacht gericht op een situatie die nog moet aanbreken?  Veel studenten klagen over stress, studiedruk, voortdurend moeten voldoen aan verwachtingen van anderen en vooral aan verwachtingen die zij zichzelf opleggen omdat ze van mening zijn dat ze anders niet goed bezig zijn en dat ze voor zichzelf “niet goed genoeg zijn.” Als ze iets niet bereiken, een tentamen niet halen, een scriptie niet af krijgen, beschouwen ze dat als een mislukking en in het kielzog daarvan als een afgang. Ze dalen in achting in hun eigen ogen. Een mechanisme van zelfverwijt, schuldgevoel, fatalistische gedachten en depressieve gevoelens kan dan op gang komen. Ik zeg niet dat het altijd zo loopt, of dat het bij velen zó verloopt, maar uit gesprekken blijkt dat een aantal wel zo denkt en zo handelt als het gaat over zelfwaardering, zelfbeeld en leefruimte die men zichzelf gunt. De lat wordt hoog gelegd op basis van verwachtingen, prognoses al of niet realistisch. Te hoog meestal, dus onrealistisch, gevoed door een droom- of wensgedachte: “Ik moet schitteren, dan ben ik waar ik zijn moet, dan vindt iedereen mij aardig”. Als er een verlangen naar compensatie achter zit, als dat de motiverende kracht is achter een dergelijk streven is de actie bij voorbaat gedoemd om te mislukken omdat het uitgangspunt verkeerd gekozen is. Een tekort aan aandacht, een gebrek aan steun, troost, aanmoediging, grenzen en begrenzing, in een vorige fase van het leven kan in de volgende niet gecompenseerd worden met het leveren van prestaties. Presteren is iets op een ander vlak.  Tekorten op het gebied van aandacht en zorg kunnen alleen maar gecompenseerd worden door betekenisvolle anderen die jou die aandacht en liefde schenken en waar jij zijn mag zoals je bent, zonder eerst te moeten bewijzen dat je “super” bent.

Wat is het geheim achter dit ontbreken van ruimte in de  beleving van het hier en nu? Als studenten het gevoel hebben dat ze afgaan in hun eigen ogen, als ze ook nog een keer door anderen in hun omgeving op hun falen worden gewezen, hebben ze vaak de neiging om weg te lopen, te vluchten in gedrag waarin ze niet geconfronteerd worden met deze ervaringen. Het aangaan van de uitdaging om nou eens werkelijk te kijken wat er aan de hand is, een stukje zelfverkenning uit te voeren en desgewenst de gevolgen te aanvaarden door bijvoorbeeld te gaan werken aan een oplossing dat ligt niet altijd voor de hand. Dat vindt pas plaats als ze echt dreigen vast te lopen, als de opleiding via de woordvoerders laat weten dat er geen toekomst meer is voor deze student in deze studie als er niet snel verbetering optreedt. Dan wordt het mes aan de keel gezet en moet er iets gebeuren want anders dreigt de verwachte toekomst in dat beroepsveld in het water te vallen en wat dan? Goede raad is duur!

Duidelijk is inmiddels dat ruimte ervaren in het hier en nu betekent: geen stress, niet voortdurend gebukt lopen onder verwachtingen en spanningen die ook lichamelijk voelbaar worden. Ruimte vooral in je hoofd, perspectief hebben op een toekomst zonder dat je het gevoel hebt dat je nu moet presteren als een ‘idioot’ omdat je het anders niet zult halen. Wat vandaag niet lukt kan morgen ook. Je hebt een leven voor je om jezelf te ontwikkelen. Een tentamen is niet heilig, niet zaligmakend. Stof die niet aanspreekt kan ook op een andere manier interessant worden door vanuit verschillende kanten te leren kijken. Zet eens een andere bril op. Want het zijn steeds brillen die je waarneming kleuren. Ook de bril van de angst, de waan dat het niet meer goed met je komt, is uiteindelijk een bril. Gemotiveerd door slechte ervaringen weliswaar, maar misschien daarom ook overtrokken en scheef omdat het leven niet een aaneenschakeling is van slechte ervaringen. Net zomin als het omgekeerde. Dit bestaan is ijdel en ijl als je voortdurend doelen najaagt en jezelf vergeet. Als je je eigen gevoelsleven niet serieus neemt, of op de tweede of derde plaats zet. Al je bereikte doelen zullen na het behalen ervan als het ware verdampen, je overwinningen zijn van nul en generlei waarde als jezelf bent achtergebleven op het slachtveld. Waarom strijden als je er zelf niet beter van wordt in al je facetten? Niet een halve mens, rationeel sterk en vlug, maar emotioneel achtergebleven en verward is het doel, maar een hele mens – iemand die zichzelf aantreft en in de gegeven omstandigheden neemt zoals hij/zij is. Veel is onbeheersbaar in het leven en dat moet je dan ook niet willen. Niet alles is te plannen en te besturen. Zeker je eigen leven niet als een aaneenschakeling van prestaties. Daar word je dood en doodmoe van. Het leven kiezen wil allereerst dan ook zeggen leefruimte kiezen voor jezelf zodat je tot je recht komt in al je facetten. Je leven zo inrichten dat je kunt bloeien, zonder dat je voortdurend op je tenen moet lopen om doelen te halen die eigenlijk niets essentieels opleveren, behalve de vervulling van een waanidee.

Tijd om een pas op de plaats te maken en leren van de wind…

 

John Hacking