kerstgedachte: hemel en hart – de echo van het landschap – wonder

Le ciel, le cœur 

 

Merveille

dans ma fenêtre monte le bleu du jour

très bientôt j’éteindrai ma lampe

 

Nul arbre, nul oiseau n’ajoutera

aux pulsations de l’air

Je serai seule au monde

Durant une immense minute

Et tout mon cœur ne sera plus

Qu’une grande oreille bourdonnante

 

De hemel, het hart

Wonder

In mijn raam stijgt het blauw van de dag

Zo dadelijk doe ik mijn lamp uit

 

Geen boom, geen vogel

Voegt iets toe aan de polsslag van de lucht

Ik zal alleen zijn op de wereld

Gedurende een onmetelijke minuut

En mijn hart zal niets anders zijn

Dan een groot gonzend oor.

 

Odile Caradec

De vroege ochtend is door Bart Verschaffel in “Horchengehen” (Figuren/Essays, Amsterdam 1995 ) prachtig beschreven en hij noemt deze overgang van nacht naar dag  “Het uur blauw”, een tijd van wachten en zwijgen. Wachten op wat zich voltrekt, zwijgen omdat het een wonder is om te zien hoe de nacht langzaam plaatsmaakt voor het licht van de nieuwe dag. Het is een goddelijk moment, een onmetelijke tijd die door Odile Caradec in haar gedicht “De hemel, het hart” bijna ervaarbaar wordt.

Het uur blauw, het ochtendblauw is het blauw dat nog niet is aangeraakt door de zon. De nacht vult de diepte ervan. De nacht laat dit blauw geboren worden. Als de zon eenmaal is opgegaan is het weg, lichter, verkleurd, wordt het hemelsblauw. En dat is van een heel andere categorie. Hemelsblauw en ochtendblauw zijn verschillende dingen. En het blauw aan de hemel op het felst van de dag is ook niet hetzelfde. Hoog aan de hemel is het donker, aan de horizon lichter. En als de avond valt kleurt het blauw mee en lijkt het wel alsof de hemel binnen handbereik is. Schilders hebben hier uren aan besteed en de naam is niet bij toeval gekozen. De hemel is blauw maar blauw is niet blauw. Blauw is een pallet aan kleuren, een verzameling belevingen die niet samen vallen met een moment.

De vroege ochtend, als de nacht zich heel langzaam terugtrekt. Aan de horizon het eerste teken, de eerste verkleuring en stapje voor stapje gaat dit verder. Het is nog stil, het verkeer is nog niet in actie gekomen, de vogels zwijgen. Je moet er vroeg voor opstaan om dit te mogen ervaren. En je moet het geluk hebben in een streek te wonen waar verkeer niet het omgevingsgeluid bepaalt. Odile Caradec noemt dit moment een onmetelijke minuut – een hart dat heel deze stilte in zich opzuigt. Alleen op de wereld, de wereld helemaal voor je alleen. Je hart een groot gonzend oor. Hart en wereld, blauw en stilte, zwijgen en luisteren vallen samen als het wonder zich voltrekt. Dat is een onmogelijke opgave om te schilderen, om deze echo van de ochtend te vangen in een beeld. Een foto, een schilderij, zij blijven mijlenver verwijderd van deze ervaring . Je moet er levend in aanwezig zijn om het mee te maken. Als toeschouwer voor een beeld kan dit blauw niet worden bemiddeld. Ik heb het jaren geprobeerd en het is niet gelukt. Het ene blauwe schilderij na het andere, maar het uur blauw heb ik niet getroffen. Maar het was wel de moeite waard, deze zoektocht, deze queeste. Want eenmaal aangeraakt door dit blauw, de ervaring van de ochtend, ben je eigenlijk niet meer dezelfde. Het is alsof de god van de stilte je gekust heeft, het is alsof het blauw van de ochtend je geest heeft gekleurd, het is alsof het zwijgen van de nacht een onvergetelijke indruk heeft achtergelaten in je ervaren. Max Picard die door Bart Verschaffel wordt geciteerd noemt dit zwijgen het oerbegin van alles dat alles en iedereen omhult. In dit zwijgen is steeds een nieuw begin mogelijk, kan schepping pas plaatsvinden. Zwijgen, stilte, blauw, zij vormen een drie-eenheid. Blauwe stilte brengt tot zwijgen, zwijgend ondergaat men de stilte van het blauw. Een kostbaar moment. En bijna elke dag kun je van dit wonder genieten als de wolken niet het beeld vertroebelen, als het uur zo vroeg is dat alles nog slaapt. Een wonder binnen handbereik. Het landschap komt letterlijk bij je binnen. De hemel ligt aan je voeten. Je hoeft alleen maar te ondergaan, meer is er niet.

 

John Hacking

17 december 2013

 

sneeuw in Slenaken